آموزش محیط‌زیست باید از کتاب‌های درسی بیرون بیاید
مهیار اسدی، کارشناس ارشد محیط‌زیست، در گفت‌و‌گو با برنا با اشاره به اهمیت آموزش محیط‌زیست به کودکان گفت: آموزش محیط‌زیست نباید فقط به یاد دادن چند جمله درباره صرفه‌جویی در آب، تفکیک زباله، خاموش کردن چراغ‌های اضافه یا مراقبت از طبیعت محدود شود؛ اگر قرار است کودک امروز، شهروند مسئول فردا باشد، باید محیط‌زیست را به عنوان بخشی از زندگی روزمره خود بشناسد.
وی با بیان اینکه آموزش محیط‌زیست در ایران سال‌هاست از مسیر‌های مختلف دنبال می‌شود، افزود: محتوای آموزشی مدارس، فعالیت‌های پرورشی، برنامه‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست، فعالیت سمن‌ها، کانون‌های پرورش فکری و برنامه‌های مناسبتی، هر کدام بخشی از این آموزش را برعهده دارند، اما باید دید کودک پس از پایان این مناسبت‌ها چقدر با محیط‌زیست زندگی می‌کند.
اسدی ادامه داد: مسئله این است که آموزش محیط‌زیست نباید صرفاً به مجموعه‌ای از توصیه‌ها مانند «زباله نریزیم»، «آب را هدر ندهیم»، «درخت بکاریم» و «طبیعت را دوست داشته باشیم» تبدیل شود. این جملات درست‌اند، اما برای شکل‌گیری رفتار محیط‌زیستی کافی نیستند.
این کارشناس محیط‌زیست با اشاره به ضرورت آشنایی کودکان با مسائل واقعی کشور گفت: کودکی که در کتاب درسی درباره اهمیت آب می‌خواند، باید فرصت داشته باشد با مسئله کم‌آبی مواجه شود و بداند چرا منابع آب کاهش پیدا کرده است. همچنین وقتی درباره گونه‌های جانوری در معرض خطر انقراض صحبت می‌کنیم، کودک باید بداند از بین رفتن زیستگاه‌ها چه ارتباطی با کاهش جمعیت این گونه‌ها دارد.
وی تأکید کرد: آموزش محیط‌زیست زمانی اثرگذار است که از محفوظات فاصله بگیرد و به تجربه تبدیل شود. کودکی که یک روز را در طبیعت می‌گذراند، پرنده‌ها را می‌بیند، تفاوت یک رودخانه سالم و آلوده را مشاهده می‌کند یا در یک برنامه پاکسازی طبیعت مشارکت دارد، چیزی فراتر از یک تعریف کتاب درسی یاد می‌گیرد.
اسدی افزود: تجربه مستقیم طبیعت می‌تواند باعث شکل‌گیری ارتباط عاطفی کودک با محیط اطرافش شود و همین ارتباط در آینده می‌تواند بر رفتار او اثرگذار باشد.
وی با بیان اینکه مسئولیت آموزش محیط‌زیست تنها بر عهده مدرسه نیست، گفت: کودک بیش از آنکه از توصیه‌ها یاد بگیرد، از رفتار بزرگ‌تر‌ها یاد می‌گیرد. اگر والدین درباره صرفه‌جویی در آب صحبت کنند، اما در عمل آب را هدر بدهند، یا در سفر‌های خانوادگی زباله‌های خود را در طبیعت رها کنند، رفتار عملی آنها برای کودک پیام بسیار قدرتمندتری از محتوای آموزشی مدرسه خواهد داشت.
این کارشناس محیط‌زیست ادامه داد: مدرسه نیز اگر بخواهد آموزش محیط‌زیست را جدی بگیرد، نباید آن را تنها به یک برنامه فوق‌برنامه یا مناسبت خاص محدود کند. محیط‌زیست می‌تواند در آموزش علوم، جغرافیا، ادبیات، هنر و حتی فعالیت‌های اجتماعی دانش‌آموزان حضور داشته باشد.
اسدی گفت: کودک باید محیط‌زیست را در زندگی واقعی خود ببیند، درباره مسائل پیرامونش سؤال بپرسد و برای مشکلات کوچک محیط اطراف خود راه‌حل پیدا کند. در واقع باید از «آموزش درباره محیط‌زیست» به سمت «آموزش برای زندگی در محیط‌زیست» حرکت کنیم؛ آموزش درباره محیط‌زیست اطلاعات می‌دهد، اما آموزش برای زندگی در محیط‌زیست نگرش و مهارت ایجاد می‌کند.
وی با اشاره به شرایط محیط‌زیستی ایران اظهار کرد: خشکسالی، کاهش منابع آب، آلودگی هوا، فرونشست زمین، آتش‌سوزی جنگل‌ها، کاهش تنوع زیستی و وضعیت نامناسب برخی تالاب‌ها دیگر مفاهیمی دور از زندگی کودکان نیستند. کودکی که در یک شهر آلوده زندگی می‌کند یا خبر خشک شدن یک تالاب را می‌شنود، عملاً با بحران محیط‌زیست مواجه است، حتی اگر در کتاب درسی خود توضیح کاملی درباره آن نخوانده باشد.
اسدی افزود: کودکان قرار نیست مشکلات محیط‌زیستی امروز را حل کنند، اما اگر قرار است در آینده درباره آب، شهر، جنگل، تالاب و حیات‌وحش تصمیم بگیرند، باید از همین امروز فرصت شناخت و تجربه طبیعت را داشته باشند. محیط‌زیست را نمی‌توان فقط در کتاب‌های درسی به کودکان آموخت؛ گاهی لازم است کتاب را ببندیم، کودک را از کلاس بیرون ببریم و اجازه دهیم خودش یک رودخانه، یک درخت، یک پرنده و حتی یک طبیعت آسیب‌دیده را ببیند.
انتهای پیام/
