معمای «راهبرد واشنگتن» در مقابل تهران
گروه سیاسی و بین الملل برنا/ اظهارات متناقض مقام‌های آمریکایی درباره جنگ ایران، از ادعای دستیابی به پیروزی و پایان قریب‌الوقوع عملیات تا تاکید بر ضرورت گرفتن تعهدات هسته‌ای از تهران و تداوم تهدیدهای نظامی، چشم‌انداز تحولات پیش‌رو را با ابهام روبه‌رو کرده است. درحالی‌که جی‌دی ونس از تلاش واشنگتن برای جلوگیری از احیای برنامه هسته‌ای ایران سخن می‌گوید، دونالد ترامپ نیز از پایان نزدیک عملیات خبر می‌دهد؛ هم‌زمان، تهران بر پیشنهاد هفت‌بندی خود و آمادگی دفاعی کشور تاکید دارد. در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا واشنگتن مسیر دیپلماسی را دنبال می‌کند یا همچنان بر تشدید فضای جنگی اصرار دارد؟
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، درحالی از تلاش واشنگتن برای گرفتن «تعهد نهایی و قاطع» از ایران درباره احیا نکردن برنامه هسته‌ای سخن می‌گوید که هم‌زمان اذعان می‌کند طرف مقابل نیز در تعیین سرنوشت جنگ نقش دارد. او از یک سو مدعی دستیابی آمریکا به پیروزی در برخی ابعاد شده و از سوی دیگر، ادامه نگرانی‌ها درباره تنگه هرمز و افزایش قیمت بنزین را مطرح کرده است؛ اظهاراتی که نشان می‌دهد فاصله میان دستاوردهای نظامی ادعایی واشنگتن و تحقق اهداف سیاسی آن همچنان یکی از مسائل اصلی این منازعه است.
ونس در نشست پرسش‌وپاسخ عمومی با رأی‌دهندگان در ایالت میشیگان گفت هدف آمریکا دریافت «تعهدی» از ایران است که مانع بازسازی توانمندی‌های هسته‌ای این کشور در سال‌های آینده شود. تاکید ونس بر دریافت تعهد از تهران، پرسش‌هایی درباره دامنه این تعهد، سازوکار راستی‌آزمایی و امتیازهای احتمالی آمریکا در مقابل آن مطرح می‌کند.
معاون ترامپ همچنین با اشاره به تنگه هرمز هشدار داد که اگر آمریکا اجازه دهد ایران بر کشتیرانی در این آبراه کنترل داشته باشد، قیمت بنزین افزایش بیشتری خواهد یافت. او وعده داد با پایان درگیری‌ها، بهای سوخت کاهش پیدا کند. این اظهارات نشان می‌دهد پیامدهای اقتصادی جنگ به یکی از چالش‌های دولت آمریکا تبدیل شده و تنگه هرمز، علاوه بر اهمیت راهبردی، با هزینه‌های زندگی شهروندان آمریکایی نیز پیوند خورده است.
شروط ایران غیرمتعارف نیست
در مقابل، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه در حاشیه اجلاس وزیران سازمان همکاری اسلامی در بغداد اعلام کرد پیشنهاد هفت‌بندی تهران به طرف آمریکایی ارائه شده و ایران در حال پاسخگویی به دیدگاه‌های واشنگتن است. او گفت: «اگر به شروط ما عمل شود، تنگه هرمز در روز ششم باز خواهد شد و در روز هفتم مذاکرات آغاز می‌شود.»
عراقچی تاکید کرد شروط ایران غیرمتعارف نیست و مواردی را دربر می‌گیرد که آمریکا پیشتر در یادداشت تفاهم و مذاکرات دیگر به آنها متعهد شده بود. به گفته او، تهران این شروط را عادلانه می‌داند و معتقد است واشنگتن در صورت برخورداری از اراده سیاسی می‌تواند آنها را در مدت کوتاهی اجرا کند. موضع ایران در عمل بر این مبنا استوار است که بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات باید در چارچوبی مشخص و با اجرای تعهدات موردنظر تهران پیش برود.
در همین حال، ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه و مشاور نخست‌وزیر قطر، تأیید کرد که پیشنهاد ایران درباره مدیریت تنگه هرمز از طریق میانجی‌ها به آمریکا منتقل شده است. او گفت اصرار واشنگتن بر گنجاندن پرونده هسته‌ای و طرح مطالبات فراتر، این روند را با دشواری روبه‌رو کرده است. الانصاری همچنین از ادامه میانجیگریها و هماهنگی کشورهای حاشیه خلیج فارس خبر داد و گفت هدف نشست صلاله، بازگشایی موقت تنگه هرمز تا زمان دستیابی به توافقی دائمی بود؛ تلاشی که به نتیجه نرسید.
دیپلماسی زیر سایه جنگ
با این حال، فضای دیپلماسی همچنان تحت تأثیر تهدیدهای نظامی قرار دارد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا شنبه شب در سخنانی مدعی شد که عملیات مرتبط با ایران به‌زودی پایان خواهد یافت و آمریکا مأموریت خود برای نابودی توانمندی‌های هسته‌ای ایران را انجام داده است؛ ادعاهایی که با تاکید هم‌زمان او بر ضرورت جلوگیری از احیای این توانمندی‌ها همراه شده است. ترامپ پیشتر نیز از احتمال استفاده از مادربمب‌ها علیه مراکزی در ایران از جمله کوه کلنگ خبر داده بود. در ایران این تهدیدات ترامپ با واکنش قاطع مقامات مواجه شد مهرداد اخلاقی، وزیر دفاع ایران روز یکشنبه اعلام کرد ایران تدابیر لازم برای مقابله با «مادر بمب‌ها» را اندیشیده است و هشدار داد هرگونه اقدام نظامی آمریکا با پیامدهای سنگین روبه‌رو خواهد شد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز گفت نیروهای مسلح ایران برای هرگونه ماجراجویی جدید، طرحی ویرانگرتر از جنگ‌های ۱۲ و ۴۰ روزه آماده کرده‌اند و طرح عملیاتی جدید ایران بر اساس قواعد شناخته‌شده برای دشمنان پیش نخواهد رفت.
در مجموع، مواضع اخیر دو طرف از ادامه هم‌زمان دیپلماسی و بازدارندگی حکایت دارد. واشنگتن بر دریافت تعهد هسته‌ای و پایان دادن به نگرانی‌های مرتبط با تنگه هرمز تاکید می‌کند؛ تهران نیز اجرای پیشنهاد هفت‌بندی خود را مبنای پیشرفت مذاکرات می‌داند. حال هر نوع پیشرفت در گفت‌وگوها و میانجیگریها به تصمیم سیاسی تهران و واشنگتن بستگی دارد.
انتهای پیام/
