انتخاب شهردار، مردم یا شورای شهر؟

طرحی به خانه ملت ارائه شد که «شهردار» هر شهر را خود مردم انتخاب کنند. البته این پیشنهادی است که فعلاً ارائه شده و در حال بررسی است و یقیناً در کمیسیون‌های مربوطه و در صحن علنی هم موافقین و مخالفینی خواهد داشت که هر کدام به زعم خویش به آن خواهند پرداخت. اما جسته گریخته ابراز نظرهای پراکنده و متفاوتی از سوی بعضی صاحب‌نظران و حتی دست‌اندرکاران وابسته به این مجموعه گفته شده و می‌شود که هر کدام از این نظرات می‌تواند در جای خود قابل نقد و بحث و بررسی باشد. شاید یکی از اهداف طرح این مسئله یعنی انتخاب شهردار توسط مردم - بدون اعمال نظر شورای شهر- گزینه بهتری باشد برای آن که همه مردم هر شهر، بنابر حقی که ضوابط و قوانین اجتماعی برعهده آنان گذاشته، حق انتخاب داشته باشند که با آراء و نظریات بیشتر مردم - نه فقط تعداد محدود اعضای شورای شهر- انتخاب سنجیده تر و با مطالعه بیشتری از نظر شناخت فرد مورد نظر، کارآمدی و تحول گرایی در شهرداری بیشتر و بهتر انجام پذیر گردد. شناخت شهروندان متخصص و با تجربه و عالِم به امور مربوط به شهر و شهرداری و مردمی بودن و بدون داشتن دین اخلاقی به چند نفر محدود به عنوان اعضای شورای شهر، می‌تواند مدیریت شهر و شهرداری را به فردی واجد شرایط و برگزیده عام - نه خاص واگذار نماید که اگر چنین باشد - یعنی این هدف مورد نظر باشد دخالت اعضای شورای شهر در امور اداری و اجرایی شهرداری به مراتب کمرنگ‌تر خواهد شد و شهردار برگزیده مردمی می‌تواند بدون دغدغه فکری از وابستگی‌ها و عدم وابستگی‌ها به اداره امور شهر و عمران و توسعه کمی و کیفی شهر بپردازد و برای خود از نظر عملکرد، محبوبیت عمومی را در میان شهروندان ایجاد کرده و برای دوره بعدی نیز از حمایت مردمی برخوردار بشود. اگرچه در وظایف شورای شهر بنا به ضوابط مصوب، اعضای شورا به شکل فردی و یا گروهی حق دخالت در امور اجرایی شهرداری به ویژه درعزل و نصب‌ها و جابه‌جایی‌های نیروهای اجرایی را ندارند، اما به هر شکل این اتفاقات در ارتباط شهرداری با شورای شهر به طور مستمر وجود داشته و دارد، شاید شهرداری که از سوی شورای شهر برگزیده شده، خود تمایل چندانی به پذیرش دخالت‌های اعضاء را که در حیطه وظیفه آنان نیست، نداشته باشد، اما در ابتدای کار، یعنی پس از تشکیل شورا و رایزنی با فرد یا افراد مورد نظر برای قرار گرفتن در مسند اداره شهر، علی‌الظاهر شنود برنامه‌های فرد مورد نظر برای این پست شهرداری است ولی حاشیه‌هایی نیز در همان ابتدای کار دغدغه مدیریت شهر را به وجود می‌آورد. پس در بحث اول - اگر قرار باشد «شهردار» با رأی مستقیم مردم شهر- نه شورای شهر- انتخاب بشود این دغدغه‌های اولیه و احتمالاً بده و بستان‌های بین شهردار و شورا مطرح نخواهد شد. بحث دوم - انتخاب مردم و نظارت شورا اگر قرار باشد که انتخاب شهردار فقط از سوی مردم باشد، آیا وجود «شورای شهر» هم ضرورتی دارد یا نه؟! که این هم خود جای تأمل و کالبد شکافی دارد، فرض را بر این بگذاریم که بدان گونه که گفته شد، شهردار انتخاب بشود و مردم «شورای شهر» را جداگانه انتخاب کنند، یقیناً شهردار برگزیده مردم در مدت مسوولیت تعریف شده خود دغدغه کشیده شدن به حاشیه را از سوی بعضی از اعضای شورای شهر نخواهد داشت و بجای آن که وقت و زمان بیشتری را برای پاسخگویی حاشیه‌ای داشته باشد به عملیات اجرایی شهری خواهد پرداخت و شورا برحسب ضوابط تعیین شده «فقط در همان چهارچوب» به برنامه‌ریزی - ارائه طرح‌های عام‌المنفعه و رفاهی و اجتماعی و به طور خلاصه ساماندهی امور شهر خواهند پرداخت. متأسفانه آن چه در کارنامه شورای شهر از ابتدای شکل‌گیری آن تاکنون دیده شده است، چند عامل وضعیت شورا را به «غیرعادی» بودن و حاشیه‌ای کشانده است. دخالت مستقیم در امور اداری شهرداری، عزل و نصب‌های افراد مورد نظر بعضی افراد عضو شورای شهر، بروز تخلفات در ساخت و سازهای شهری با حمایت و پشتیبانی فرد یا افرادی از شورا، استخدام بعضی وابستگان اعضای شورا و گماردن آن‌ها در لیست‌هایی که مصلحت شهرداری نیست و یا اصولاً افرادی که در لیست حقوق بگیران هستند، اما پست اجرایی و کاری ندارند، اما همین اعضاء از درآمدهای ناچیز شهرداری و بدهی ‌ای کلان آن مرتب حرف می‌زنند. تجربه نشان داده است که معمولاً اعضای شورای شهر در بسیاری از نقاط، بدون دخالت در امور اداری شهرداری، به برنامه ریزی‌های هدفمند و طرح‌های آبادگر شهرداری دست می‌زنند و متأسفانه بعضی از شوراها کاری به قول معروف به این کارها ندارند. یکی دیگر از مواردی که در شورای شهر مطرح می‌شود، ابراز نظرهای شخصی به عنوان انتقاد از عملکرد شهرداری است، در حالی که هر شورایی رییس و سخنگویی دارد که می‌بایستی موارد مورد نظر اعضاء در جلسه برابر مقررات مطرح و در صورت صلاحدید به شهردار ابلاغ گردد که این پراکندگی عقیده و در بعضی موارد رسانه‌ای شدن و پاسخگویی باز هم رسانه‌ای یکی دیگر از اعضاء به عنوان اختلاف نظر درونگروهی، شهروندان را دچار بدبینی نسبت به امور شهر و شهرداری می‌کند که در حالت شدید و بحرانی‌تر آن خط و نشان کشیدن برای یکدیگر است. مسئله‌ای که متأسفانه به صورت اپیدمی و فراگیر درآمده بعضی از اعضای شورای شهر، فعالیت‌های انجام شده در حوزه توسعه شهری و امور عمرانی که توسط شهرداری انجام گردیده به عنوان عملکرد خود مطرح می‌کنند و طرح این مطالب به گونه‌ای شتابزده عنوان می‌شود که بعضی طرح‌ها مربوط به سال‌های پیشین است که در این دوره شورا نبوده است وعکس آن هم وجود دارد. عنوان کردن برنامه‌هایی که شهرداری برای آینده شهر در نظر گرفته و یا ادامه فعالیت‌های عمرانی نیمه کاره که به دلایلی دچار کندی و یا تعطیلی شده و این در حالی است که شهرداری علاوه بر مدیریت کلان، دارای زیرمجموعه و مدیریت‌های مختلفی است که هر کدام برحسب مسوولیت تعریف شده خود وظایفی دارند که باید در انجام و اجرای آن وظایف شهروندان را آگاهی لازم بدهند. متأسفانه ابراز نظر و اعلام این گونه برنامه‌ها از سوی بعضی از اعضای شورا، مدیریت روابط عمومی و اطلاع‌رسانی و معاونت و مدیریت‌های مجموعه‌های مختلف را نسبت به انعکاس و اعلام فعالیت‌های حوزه مسوولیت، کم فعالیت و تقریباً بی‌تفاوت می‌کند. به یک مسئله باید توجه داشت که شهرداری عامل اجرا و شورا فقط محل رایزنی و نظارت است. بحث سوم - هم شهردار و هم شورا - نتیجه چه این طرح در خانه ملت تصویب بشود چه نشود، متأسفانه ما، در اجرای وظایف مشکل داریم، فرض کنیم که شهردار را مردم به طور مستقیم انتخاب کنند و نه شورای شهر، اگر مردم در انتخاب شهردار، براساس وجدان عقلی و بدون توجه به گرایش‌های قومی و سیاسی «که متأسفانه در بعضی انتخابات دیده می‌شود، به گزینه اصلی و حائز شرایط و توانمند دست بزنند، شهردار برگزیده، خود را موظف و مقید به اجرای وظایف محوله و تأمین حقوق شهروندی و رعایت اخلاق اجتماعی را مورد توجه قرار خواهد داد. در اینجا بحث عملکرد شهرداری بدور از هرگونه شائبه یا نظریه شخصی و فردی و جناحی می‌تواند، شهری با ویژگی‌های خاص منطبق با شأن و مقام شهروند داشته باشیم. از سوی دیگر، اگر اعضای شورای شهر به گونه‌ای خود را موظف و مسوول در انجام امور بدانند که فقط اشراف نظارتی بر امور شهر و شهرداری داشته و از دخالت‌هایی که موجب به حاشیه کشاندن شهرداری شوند بپرهیزند یا با سوءاستفاده از قدرت عضویت خود در حمایت از بعضی تخلفات احتمالی دوستان و وابستگان و یا توصیه و سفارش بعضی از افراد در معاملات و قراردادها و بکار گماردن افراد وابسته به شهرداری خودداری کرده و فقط در چهارچوب قانون مصوب، وظایف شورای شهر ادامه راه بدهند، نه با مردم مشکلی خواهند داشت نه با شهرداری و نه اختلافات درونگروهی که این مسایل حاشیه ای، شهرداری و مردم و حتی اعضای شورا را هم به چالش خواهد کشید، همچنان که تابحال هم شاهد بعضی از این موارد بوده‌ایم. پس این که شهردار را مردم انتخاب کنند یا شورا، در اصل عمل تفاوتی روی نمی‌دهد به شرط آن که هر مجموعه، محدوده گلیم خود را بشناسد.