افزایش ۱۳ میلیون مترمکعبی ظرفیت تولید گاز تا پایان آذر/ احتمال افت فشار گاز در تهران و استان‌های شمالی وجود دارد
بابک راجی، کارشناس انرژی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی برنا با اشاره به احتمال تشدید محدودیت گاز صنایع و پتروشیمی‌ها در زمستان امسال گفت: با توجه به ناترازی موجود در بخش گاز و آسیب‌هایی که در جریان حملات به تأسیسات پارس جنوبی وارد شد احتمال دارد محدودیت فعالیت مجتمع‌های پتروشیمی به‌ویژه واحد‌های متانولی و آمونیاکی زودتر از سال‌های گذشته آغاز شود.
وی افزود: با شروع موج سرما و افزایش مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری انتظار می‌رود بخشی از مجتمع‌های متانولی از مدار تولید خارج شوند. در حال حاضر نیز برخی واحد‌های مستقر در منطقه عسلویه از جمله مجتمع‌های زیرمجموعه هلدینگ خلیج فارس با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند. مجتمع‌های هنگام و آپادانا نیز از جمله واحد‌هایی هستند که وضعیت تولید آنها باید مورد توجه قرار گیرد.
این کارشناس انرژی با اشاره به تأثیر هم‌زمان جنگ و ناترازی گاز بر تولید پتروشیمی‌ها اظهار کرد: امسال کشور علاوه بر مسئله ناترازی انرژی با پیامدهای حملات به تأسیسات گازی نیز مواجه است و همین موضوع شرایط تأمین خوراک مجتمع‌های پتروشیمی را دشوارتر می‌کند. به همین دلیل پیش‌بینی می‌شود میزان کاهش تولید برخی محصولات پتروشیمی در زمستان نسبت به سال‌های گذشته بیشتر باشد.
وی با تشریح وضعیت آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های گازی کشور گفت: در جریان حملات به تأسیسات پارس جنوبی حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز شیرین کشور از مدار خارج شد. این اتفاق در روز ۲۷ اسفندماه رخ داد و بخش قابل توجهی از ظرفیت پالایش و فرآورش گاز کشور را تحت تأثیر قرار داد.
راجی افزود: در جریان این حملات پالایشگاه‌های سوم، چهارم، پنجم و ششم پارس جنوبی آسیب دیدند و از مدار خارج شدند. البته بخشی از واحد‌های این پالایشگاه‌ها آسیب جدی ندیده و همچنان قابلیت فعالیت دارند، اما واحد‌های اصلی مرتبط با شیرین‌سازی گاز با مشکل مواجه شده‌اند. همچنین پالایشگاه سیزدهم نیز از زمان جنگ ۱۲ روزه در خردادماه سال گذشته آسیب دیده بود.
وی با توضیح نحوه انتقال و فرآورش گاز در پالایشگاه‌های پارس جنوبی بیان کرد: گاز تولیدشده در سکو‌های دریایی از طریق خطوط انتقال به پالایشگاه‌های ساحلی ارسال می‌شود. در پالایشگاه‌ها ابتدا میعانات گازی از گاز جدا شده و برای ذخیره‌سازی و ارسال به بخش‌های مربوط منتقل می‌شود. سپس سایر محصولات از جمله متان و اتان نیز در فرآیند پالایش تفکیک می‌شوند.
این کارشناس انرژی ادامه داد: متان پس از فرآورش وارد خطوط سراسری می‌شود و در بخش‌های خانگی، تجاری، نیروگاهی و صنایع مورد استفاده قرار می‌گیرد. اتان نیز به مجتمع‌های پتروشیمی برای تولید اتیلن تحویل داده می‌شود و بخشی از آن نیز به‌صورت صادراتی از کشور خارج می‌شود.
راجی اظهار کرد: پالایشگاه‌هایی که در جریان حملات آسیب دیده‌اند در شرایط فعلی توان کامل شیرین‌سازی گاز را ندارند، اما بخشی از تجهیزات آنها از جمله واحد‌های دریافت گاز و جداسازی میعانات همچنان قابل استفاده است. بنابراین گاز تولیدشده از سکو‌های دریایی به این پالایشگاه‌ها منتقل می‌شود و پس از جداسازی میعانات گازی بخش باقی‌مانده که هنوز شیرین‌سازی نشده است به پالایشگاه‌های سالم ارسال می‌شود.
وی افزود: سایر پالایشگاه‌های پارس جنوبی که آسیب ندیده‌اند ظرفیت مازادی برای فرآورش و شیرین‌سازی دارند و می‌توانند بخشی از گاز خام دریافتی از پالایشگاه‌های آسیب‌دیده را فرآورش کنند. در واقع با استفاده از ظرفیت خالی این پالایشگاه‌ها بخشی از تولید ازدست‌رفته جبران شده و گاز شیرین‌شده دوباره به خطوط سراسری تزریق می‌شود.
این کارشناس انرژی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای بازگرداندن ظرفیت تولید گاز گفت: از مجموع ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیتی که در جریان حملات از مدار خارج شد تاکنون حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب به مدار تولید بازگشته است. بنابراین همچنان حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز کشور نسبت به شرایط پیش از حملات کاهش دارد.
احتمال افزایش ۱۳ میلیون مترمکعبی ظرفیت تولید گاز تا پایان آذر
راجی درباره برنامه بازسازی پالایشگاه‌های آسیب‌دیده و زمان بازگشت ظرفیت باقی‌مانده به مدار تولید اظهار کرد: بخشی از تجهیزات آسیب‌دیده در حال بازسازی است و بر اساس پیش‌بینی‌هایی که از سوی همکاران فعال در این مجموعه‌ها مطرح شده احتمال دارد تا پایان آذرماه حدود ۱۲.۵ تا ۱۳ میلیون مترمکعب دیگر به ظرفیت تولید گاز کشور اضافه شود.
راجی با اشاره به وضعیت مصرف گاز در روزهای سرد سال گفت: در سال گذشته و در روزهای اوج سرما میزان مصرف گاز کشور به حدود ۸۳۰ تا ۸۴۰ میلیون مترمکعب در روز رسید. در چنین شرایطی تقریباً تمام گاز تولیدی کشور در بخش خانگی و تجاری مصرف می‌شود و امکان اختصاص گاز کافی به سایر بخش‌ها کاهش پیدا می‌کند.
این کارشناس انرژی با اشاره به وضعیت نیروگاه‌ها در زمستان اظهار کرد: نیروگاه‌ها در صورت محدودیت گاز باید به سمت استفاده از سوخت مایع به‌ویژه گازوئیل بروند. به همین دلیل در این مدت به نیروگاه‌ها اعلام شده است مخازن سوخت خود را برای فصل سرما آماده و ذخایر مورد نیاز را تأمین کنند تا در زمان محدودیت گاز امکان ادامه تولید برق وجود داشته باشد.
راجی درباره وضعیت صنایع فولادی و سیمانی نیز گفت: صنایع فولادی و سیمانی امکان استفاده از سوخت مایع از جمله مازوت را دارند، اما استفاده از این سوخت به شرایط فنی و تجهیزات هر مجموعه وابسته است. اگر شرکت‌ها از قبل برای ذخیره‌سازی سوخت برنامه‌ریزی کرده باشند می‌توانند بخشی از محدودیت گاز را مدیریت کنند.
وی افزود: البته استفاده از سوخت مایع برای تمام فرآیند‌های صنعتی امکان‌پذیر نیست و در برخی واحد‌ها محدودیت‌های فنی و تجهیزاتی وجود دارد؛ بنابراین نمی‌توان انتظار داشت همه صنایع در زمان قطع یا محدودیت گاز بدون مشکل به سوخت جایگزین روی بیاورند.
این کارشناس انرژی با اشاره به اولویت‌بندی مصرف گاز در بخش پتروشیمی اظهار کرد: مجتمع‌های متانولی و آمونیاکی به دلیل وابستگی مستقیم به گاز شیرین برای تأمین خوراک و تولید گاز سنتز در صورت محدودیت تأمین گاز ناچار به توقف فعالیت خواهند شد. در این مجتمع‌ها گاز صرفاً سوخت نیست بلکه ماده اولیه اصلی فرآیند تولید محسوب می‌شود و امکان جایگزینی آن با سوخت مایع وجود ندارد.
راجی ادامه داد: در مقابل برخی مجتمع‌های پتروشیمی که محصولات پلیمری تولید می‌کنند شرایط متفاوتی دارند. خوراک این واحد‌ها ممکن است از مواد دیگری تأمین شود و وابستگی آنها به گاز بیشتر در بخش سوخت و تأمین انرژی فرآیند تولید باشد. به همین دلیل با توجه به اهمیت تولید برخی محصولات مورد نیاز کشور ممکن است این واحد‌ها در اولویت حفظ فعالیت قرار بگیرند و به‌طور کامل از مدار خارج نشوند.
وی با بیان اینکه محدودیت‌های احتمالی گاز هنوز به‌صورت رسمی از سوی شرکت ملی گاز اعلام نشده است گفت: بر اساس صحبت‌هایی که مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران داشته تاکنون اعلام رسمی درباره اعمال محدودیت جدید برای نیروگاه‌ها و صنایع صورت نگرفته است. البته ممکن است شورای تأمین برخی استان‌ها متناسب با شرایط منطقه‌ای تصمیم‌هایی برای مدیریت مصرف و تأمین گاز اتخاذ کرده باشد.
راجی در ادامه به احتمال بروز محدودیت گاز در استان‌های شمالی کشور اشاره کرد و گفت: پیش‌بینی شخصی بنده این است که در زمان اوج سرما احتمال بروز مشکل در تأمین گاز مناطق شمالی و حتی استان‌های تهران، البرز و سمنان وجود دارد. البته این مسئله به شرایط شبکه انتقال و میزان مصرف در روزهای سرد بستگی دارد.
وی افزود: مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران نیز در اظهارات خود درباره احتمال قطعی گاز در سه استان خراسان شمالی، گلستان و مازندران هشدار داده و از استان‌های البرز، تهران و سمنان خواسته است در مصرف گاز صرفه‌جویی کنند تا امکان تأمین پایدار گاز برای استان‌های شمالی فراهم شود.
این کارشناس انرژی با اشاره به سابقه محدودیت گاز در مناطق شمالی کشور اظهار کرد: در سال‌های گذشته نیز تأمین گاز این مناطق با چالش‌هایی همراه بوده است. در گذشته بخشی از گاز مورد نیاز کشور از ترکمنستان تأمین می‌شد، اما این مسیر همواره با مشکلاتی مواجه بود و در سال‌های اخیر نیز تأمین گاز استان‌های شمالی در روزهای اوج مصرف یکی از چالش‌های شبکه گاز کشور بوده است.
راجی ادامه داد: در صورت تشدید ناترازی ممکن است سیاست‌هایی مشابه سال ۱۳۸۶ برای مدیریت شبکه گاز در پیش گرفته شود. در آن مقطع به دلیل محدودیت تأمین گاز استان‌های شمالی، گاز برخی مناطق جنوبی اصفهان و چهارمحال و بختیاری محدود شد تا فشار شبکه برای انتقال گاز به استان‌های شمالی افزایش پیدا کند. در شرایط فعلی نیز احتمال اتخاذ تصمیم‌های مشابه به میزان ناترازی و وضعیت مصرف بستگی دارد.
وی با تأکید بر نقش مردم در مدیریت مصرف گاز گفت: میزان مصرف مشترکان خانگی تأثیر مستقیمی بر امکان تأمین گاز سایر بخش‌ها دارد و هر اندازه مصرف در روزهای سرد کنترل شود امکان مدیریت ناترازی و جلوگیری از اعمال محدودیت‌های گسترده‌تر افزایش پیدا می‌کند.
راجی خاطرنشان کرد: کاهش دو درجه‌ای دمای منازل می‌تواند روزانه حدود ۲۵ میلیون مترمکعب در مصرف گاز کشور صرفه‌جویی کند. این میزان معادل ظرفیت تولید یک فاز استاندارد پارس جنوبی است و می‌تواند نقش مؤثری در تأمین گاز مورد نیاز کشور در روزهای اوج مصرف داشته باشد.
انتهای پیام/
