دانش‌آموزان امروز چه می‌خوانند و چه می‌بینند؟/ مدرسه در فاصله میان کتاب درسی و جهان نوجوان
به گزارش خبرنگار برنا؛ ۱۳ آبان، روز دانش‌آموز، فرصتی است برای بازخوانی جایگاه نوجوانان در جامعه؛ نسلی که بخش مهمی از زندگی خود را در مدرسه می‌گذراند اما جهان فرهنگی‌اش تنها به کلاس درس، کتاب‌های درسی و برنامه‌های آموزشی محدود نمی‌شود.
نوجوانان امروز در مواجهه با سینما، ادبیات، موسیقی و شبکه‌های اجتماعی، جهان فرهنگی متفاوتی را تجربه می‌کنند؛ جهانی که شناخت آن می‌تواند به درک بهتر نیازها و دغدغه‌های این نسل کمک کند.
روز دانش‌آموز در تقویم رسمی ایران با واقعه‌ای سیاسی و تاریخی گره خورده است اما این مناسبت می‌تواند فرصتی برای توجه به ابعاد دیگری از زندگی دانش‌آموزان نیز باشد؛ از جمله آنچه می‌خوانند، آنچه می‌بینند و آنچه از جهان هنر و فرهنگ می‌خواهند.
پرسش از سلیقه فرهنگی دانش‌آموزان، در ظاهر پرسشی ساده است؛ اما در پس آن، مسئله‌ای اساسی‌تر قرار دارد... آیا نظام آموزشی و نهادهای فرهنگی، نوجوانان را به‌عنوان مخاطبانی مستقل با سلیقه‌ها، انتخاب‌ها و نیازهای فرهنگی خاص خود به رسمیت می‌شناسند؟
جهان فرهنگی نوجوانان، فراتر از کلاس درس
دانش‌آموز امروز تنها مخاطب کتاب‌های درسی نیست. او در معرض حجم گسترده‌ای از محتوا قرار دارد؛ از فیلم‌ها و سریال‌ها گرفته تا موسیقی، کتاب، بازی‌های رایانه‌ای و محتوای شبکه‌های اجتماعی. این مواجهه، بخشی از تجربه روزمره نوجوانان است و در شکل‌گیری نگاه آنان به جهان، روابط انسانی و مسائل اجتماعی نقش دارد.
با این حال، شناخت این جهان فرهنگی و گفت‌وگو درباره آن، همواره جایگاه مشخصی در برنامه‌های آموزشی و فرهنگی مدارس ندارد. در بسیاری از موارد، فعالیت‌های هنری و فرهنگی در حاشیه برنامه‌های اصلی آموزشی قرار می‌گیرند و فرصت کمتری برای تجربه آزادانه هنر و ادبیات در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گیرد.
این در حالی است که علاقه به هنر، ادبیات و سینما لزوما از مسیر آموزش رسمی شکل نمی‌گیرد. گاهی یک فیلم، یک کتاب یا حتی یک قطعه موسیقی می‌تواند پرسشی را در ذهن نوجوان ایجاد کند که پاسخ آن را در کلاس درس پیدا نمی‌کند.
از کتاب درسی تا کتابی که خودمان انتخاب می‌کنیم
یکی از پرسش‌های مهم درباره رابطه دانش‌آموزان با فرهنگ، نسبت آنان با کتاب و مطالعه است. کتاب‌های درسی بخش مهمی از تجربه خواندن را در مدرسه شکل می‌دهند اما علاقه به مطالعه زمانی می‌تواند به عادتی پایدار تبدیل شود که دانش‌آموز فرصت انتخاب کتاب‌های متناسب با علایق و پرسش‌های خود را نیز داشته باشد.
در این میان، کتابخانه‌های مدارس، دسترسی به کتاب‌های غیردرسی و حضور کتاب‌داران آگاه می‌توانند نقشی موثر در ایجاد ارتباط میان نوجوانان و ادبیات داشته باشند.
کتابخانه‌ای که تنها محل نگهداری کتاب‌های درسی و کمک‌آموزشی باشد، نمی‌تواند تمام ظرفیت خود را برای آشنایی دانش‌آموزان با جهان ادبیات به کار بگیرد.
مسئله فقط افزایش تعداد کتاب‌های موجود در مدارس نیست بلکه ایجاد فضایی است که در آن خواندن، تجربه‌ای آزادانه و لذت‌بخش باشد و دانش‌آموز بتواند بدون نگرانی از نمره و آزمون، کتابی را انتخاب کند که به پرسش‌ها و علاقه‌های شخصی‌اش پاسخ می‌دهد.
سینما و موسیقی؛ بخش نادیده‌گرفته‌شده تجربه نوجوانی
سینما، موسیقی و دیگر هنرها نیز بخشی از زندگی فرهنگی دانش‌آموزان را تشکیل می‌دهند. نوجوانان از طریق آثار هنری با تجربه‌های انسانی، مسائل اجتماعی و جهان‌های متفاوت آشنا می‌شوند. هنر می‌تواند امکان مواجهه با موضوعاتی را فراهم کند که پرداختن به آن‌ها در فضای رسمی آموزش دشوارتر است.
با این حال، در برنامه‌های فرهنگی مدارس، هنر گاهی بیشتر به‌عنوان فعالیتی فوق‌برنامه یا مناسبتی در نظر گرفته می‌شود تا بخشی از فرآیند یادگیری و پرورش فکری دانش‌آموزان.
توجه به هنر در مدرسه، تنها به معنای برگزاری جشنواره، نمایشگاه یا اجرای مناسبتی نیست. فراهم کردن فرصت تماشای فیلم، گفت‌وگو درباره یک اثر، تجربه تئاتر و آشنایی با موسیقی و ادبیات می‌تواند به تقویت قدرت تحلیل، تخیل و بیان دانش‌آموزان کمک کند.
در چنین فضایی، دانش‌آموز صرفا دریافت‌کننده اطلاعات نیست؛ او می‌تواند درباره آنچه می‌بیند و می‌شنود پرسش کند، نظر بدهد و تجربه خود را با دیگران به اشتراک بگذارد.
مدرسه؛ از آموزش رسمی تا شناخت جهان نوجوان
توجه به سلیقه فرهنگی دانش‌آموزان به معنای تایید بی‌چون‌وچرای هر نوع محتوایی نیست. مسئله، فراهم کردن امکان گفت‌وگو و شناخت است؛ این‌که نوجوان بتواند درباره آثار هنری مورد علاقه‌اش حرف بزند و در فضایی آگاهانه، قدرت انتخاب و داوری خود را تقویت کند.
شناخت جهان فرهنگی دانش‌آموزان همچنین مستلزم شنیدن صدای خود آنان است. نمی‌توان درباره نیازهای فرهنگی یک نسل تنها بر اساس تصورات بزرگسالان تصمیم گرفت. پرسیدن از دانش‌آموزان درباره کتاب‌هایی که دوست دارند بخوانند، فیلم‌هایی که تماشا می‌کنند و هنرهایی که می‌خواهند تجربه کنند، می‌تواند نقطه شروعی برای طراحی برنامه‌های فرهنگی متناسب با نیازهای آنان باشد.
روز دانش‌آموز، در کنار یادآوری پیشینه تاریخی و سیاسی خود، می‌تواند فرصتی برای طرح این پرسش نیز باشد که مدرسه تا چه اندازه به جهان فرهنگی دانش‌آموزان امروز نزدیک است.
پاسخ به این پرسش، تنها به برنامه‌های مناسبتی یا افزایش فعالیت‌های فوق‌برنامه محدود نمی‌شود بلکه به نگاهی نیاز دارد که نوجوان را نه صرفا دانش‌آموزی در مسیر کسب نمره، بلکه انسانی در حال شکل‌دادن به سلیقه، هویت و نگاه خود به جهان بداند.
شاید یکی از مهم‌ترین وظایف نهادهای آموزشی و فرهنگی، فراهم کردن فضایی باشد که در آن دانش‌آموزان بتوانند نه‌تنها آنچه باید بیاموزند بلکه آنچه دوست دارند بدانند، بخوانند، ببینند و تجربه کنند را نیز کشف کنند.
انتهای پیام/
