پیشنهاد دو روزه قطر برای مهار جنگ به کجا می‌رسد؟
گروه سیاسی و بین‌الملل برنا/ با وجود اذعان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به تأثیر جنگ علیه ایران بر شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، اما شکست انتخاباتی نیز نتوانسته است رئیس‌جمهور آمریکا را از سودای اقدام نظامی علیه ایران منصرف کند. ترامپ در نخستین نشست خود با مشاوران ارشد امنیت ملی پس از انتخابات، از تصمیم‌گیری قریب‌الوقوع درباره ادامه حملات سخن گفت؛ هم‌زمان، تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای برای جلوگیری از بازگشت جنگ شدت گرفته و پیشنهاد تازه میانجی‌گران قطری برای دستیابی به توافقی مرحله‌ای در دستور کار قرار گرفته است. در این بین امیر قطر و رئیس‌جمهور آمریکا در جریان این تماس تلفنی، درباره تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش‌ها در منطقه گفتوگو کردند. امیر قطر در این تماس بر اهمیت گفتوگو و دیپلماسی برای حل‌وفصل اختلافات و جلوگیری از تشدید تنش‌ها تأکید کرد.
دونالد ترامپ روز پنج‌شنبه ۱۴ آبان، پس از نشست با مشاوران ارشد امنیت ملی خود در کاخ سفید، در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره احتمال ازسرگیری عملیات نظامی علیه ایران گفت: «حالا تصمیم خواهیم گرفت.» او با طرح این پرسش که آیا آمریکا باید اقدامات بیشتری انجام دهد تا اطمینان حاصل کند برنامه هسته‌ای ایران دیگر احیا نخواهد شد، مدعی شد: «ترجیح می‌دهم در صورت امکان، باقی‌مانده کشور را نابود نکنم، اما شاید مجبور شوم این کار را انجام دهم. به‌زودی خواهید فهمید.»
سه گزینه پیش‌روی ترامپ
به روایت آکسیوس، ترامپ و مشاوران ارشد امنیت ملی او روز پنج‌شنبه، در چارچوب نشست هفتگی توجیه اطلاعاتی، برای نخستین بار پس از انتخابات درباره ایران تشکیل جلسه دادند. انتخابات میان‌دوره‌ای از ابتدا به‌عنوان نقطه عطفی در تصمیم‌گیری ترامپ درباره آغاز موج تازه حملات هوایی و تعیین مسیر آینده جنگ ارزیابی می‌شد. رئیس‌جمهور آمریکا اکنون دست‌کم سه گزینه را پیش روی خود دارد: ازسرگیری حملات نظامی، ادامه فشار حداکثری اقتصادی یا حرکت به سمت توافقی که مستلزم امتیازدهی قابل‌توجه به تهران باشد.
در این خصوص آکسیوس نوشت: گزینه اول توفق است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور و استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید از ترامپ می‌خواهند به‌سمت توافق حرکت کند، چراکه ممکن است ازسرگیری جنگ اوضاع را بدتر کند. منابع آگاه گفته‌اند بیشتر کشور‌های حاشیه خلیج فارس نیز از این موضع حمایت می‌کنند و نظر خود را به ترامپ منتقل کرده‌اند. گزینه دیگر نیز ازسرگیری جنگ است که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی و پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا خواهان آن هستند. آنها مدعی هستند ترامپ باید با روی آوردن به گزینه نظامی می‌تواند این مسئله را حل کند. از سوی دیگر، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری؛ جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه حامی گزینه «فشارحداکثری اقتصادی» هستند. به گفته این منابع، آنها به ترامپ توصیه می‌کنند وضعیت «نه جنگ، نه توافق» را حفظ کند و اجازه دهد کارزار فشار اقتصادی ادامه پیدا کند.
جزئیات پیشنهاد قطری
در چنین فضایی، روایت آکسیوس از پیش‌نویس پیشنهاد میانجی‌گران قطری برای پایان دادن به درگیری‌ها اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. بر اساس این گزارش، قطر مذاکرات خود را با تهران و کاخ سفید درباره طرحی ادامه داده که هدف آن اجرای مجموعه‌ای از اقدامات اعتمادساز طی دو روز و فراهم کردن زمینه برای توافقی گسترده‌تر است.
مطابق این پیش‌نویس، در روز نخست، آمریکا محاصره دریایی ایران را لغو خواهد کرد و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد می‌کند. در مقابل، تهران دعوت‌نامه رسمی برای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی صادر خواهد کرد تا بازرسان این نهاد بر اساس توافق قاهره، از تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده بازدید کنند. در روز دوم نیز تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد و پس از آن مذاکرات هسته‌ای از سر گرفته می‌شود؛ مذاکراتی که تمرکز اصلی آن بر ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران خواهد بود.
این طرح در واقع بر مبادله اقدامات متقابل و مرحله‌ای استوار است؛ به این معنا که در برابر گام‌های اقتصادی و دریایی واشنگتن، تهران نیز در حوزه همکاری با آژانس و تنگه هرمز اقداماتی انجام دهد تا مسیر برای ورود به مذاکرات هسته‌ای هموار شود. با این حال، انتشار این پیش‌نویس به معنای توافق نهایی طرفین نیست و همچنان موانع و اختلافات مهمی بر سر شروط و ترتیب اجرای تعهدات وجود دارد.
نقش‌آفرینی کرملین
در همین راستا، آکسیوس به دیدار محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در کرملین نیز اشاره کرده است. رضایی پس از این دیدار اعلام کرد تهران هفت شرط خود را در ارتباط با دیپلماسی به طرف آمریکایی منتقل کرده و تا زمان اجرای این شروط، نه تنگه هرمز باز خواهد شد و نه مذاکره‌ای انجام می‌گیرد. پوتین نیز بر آمادگی مسکو برای تلاش در جهت پایان دادن به جنگ تأکید کرده است. این موضع نشان می‌دهد که در کنار ابتکار قطر، نقش‌آفرینی روسیه نیز در تحولات دیپلماتیک جاری ادامه دارد.
شتاب تحرکات منطقه‌ای
در سوی دیگر، تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای در روزهای اخیر شتاب بیشتری گرفته است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز پنج‌شنبه با شماری از همتایان و مقام‌های منطقه‌ای از قطر، عربستان سعودی، ترکیه، امارات، عمان و مصر تماس تلفنی برقرار کرد. این رایزنی‌ها روز جمعه نیز ادامه یافت و وزیر خارجه ایران با همتایان خود در مصر، امارات و پاکستان درباره تحولات منطقه، ابتکار‌های دیپلماتیک و راه‌های جلوگیری از تشدید تنش گفتوگو کرد. او همچنین با وزیران خارجه کویت، ترکیه، قبرس، عربستان، قطر، اردن و عمان رایزنی داشت.
در این میان، تماس تلفنی امیر قطر با ترامپ نیز از اهمیت برخوردار است؛ به‌ویژه آنکه دوحه همچنان یکی از بازیگران اصلی میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن به شمار می‌رود. وزیر خارجه مصر نیز در گفتوگو با عراقچی بر ضرورت اولویت دادن به راه‌حل‌های دیپلماتیک، انعطاف‌پذیری طرف‌ها و دستیابی به راه‌حل‌های میانه برای جلوگیری از ورود منطقه به دور تازه‌ای از درگیری‌ها تأکید کرد.
خوش‌بینی بلومبرگ
هم‌زمان، بلومبرگ از نزدیک‌تر شدن تهران و واشنگتن به یک پیشرفت احتمالی در مذاکرات خبر داده و مدعی شده است ایران آمادگی خود را برای گفتوگو درباره برخی مسائل مرتبط با برنامه هسته‌ای، که پیش‌تر حاضر به مذاکره درباره آنها نبود، نشان داده است. به نوشته این رسانه، تهران در حال بررسی پیشنهاد‌هایی است که قطر در مقام میانجی اصلی مذاکرات ارائه کرده است. هرگونه انعطاف در این زمینه می‌تواند زمینه‌ساز پیشرفتی قابل‌توجه در روندی باشد که پس از فروپاشی توافق موقت صلح در ماه ژوئن متوقف مانده بود.
تصویر دوگانه
مجموع این تحولات تصویری دوگانه و تا حدی متناقض از وضعیت کنونی ترسیم می‌کند. از یک سو، ترامپ همچنان گزینه نظامی را روی میز نگه داشته و فرماندهی مرکزی آمریکا نیز بنا بر گزارش آکسیوس در حال تکمیل آمادگی‌ها برای احتمال ازسرگیری عملیات گسترده است؛ از سوی دیگر، پیشنهاد قطر، تماس‌های فشرده عراقچی با کشور‌های منطقه و تلاش روسیه برای میانجی‌گری نشان می‌دهد که بازیگران مختلف در تلاش‌اند مانع بازگشت جنگ شوند. در واقع، اگرچه شکست انتخاباتی هزینه سیاسی ادامه جنگ را برای ترامپ آشکارتر کرده است، هنوز نمی‌توان از کنار گذاشته شدن گزینه نظامی سخن گفت. سرنوشت تحولات پیش رو تا حد زیادی به تصمیم واشنگتن، میزان انعطاف طرفین و امکان دستیابی به توافقی مرحله‌ای در چارچوب ابتکار‌های دیپلماتیک جاری بستگی خواهد داشت.
انتهای پیام/
