کاپ ۳۱ و فرصت دیپلماسی اقلیمی ایران
به گزارش گروه سیاسی و بین‌الملل برنا، تغییر اقلیم دیگر موضوعی محدود به نشست‌های تخصصی محیط زیست نیست. تصمیماتی که امروز در کنفرانس‌های اقلیمی سازمان ملل مطرح می‌شوند، فردا می‌توانند بر صادرات انرژی، سرمایه‌گذاری صنعتی، مناسبات تجاری و حتی مسیر توسعه کشورها اثر بگذارند. به همین دلیل، حضور رئیس‌جمهور پزشکیان در بخش سران سی‌ویکمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل متحد (COP۳۱) در آنتالیا، حضوری است که باید اهمیت آن را در پیوند میان محیط زیست، اقتصاد و سیاست خارجی ایران جست‌و‌جو کرد.
رئیس‌جمهور صبح روز چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵ برای شرکت در این اجلاس وارد آنتالیا شد، شهری که طی روز‌های ۱۸ تا ۲۹ آبان میزبان یکی از مهم‌ترین گردهمایی‌های بین‌المللی در حوزه تغییر اقلیم است. نشست سران این کنفرانس در روز‌های ۲۰ و ۲۱ آبان برگزار می‌شود و فرصتی برای طرح دیدگاه‌های کشورها در عالی‌ترین سطح سیاسی و گفت‌وگوی مستقیم رهبران درباره آینده همکاری‌های اقلیمی فراهم می‌کند.
ایران چرا باید در میز مذاکرات باشد؟
یکی از مهم‌ترین ابعاد کاپ ۳۱، تأثیرگذاری آن بر قواعد جدید اقتصاد جهانی است. گذار انرژی، کاهش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای، توسعه منابع تجدیدپذیر، فناوری‌های جذب و ذخیره‌سازی کربن و استاندارد‌های زیست‌محیطی، دیگر صرفاً انتخاب‌هایی فنی نیستند، بلکه این موضوعات به عواملی تعیین‌کننده در رقابت اقتصادی کشورها و بازتعریف بازار‌های انرژی تبدیل شده‌اند.
ایران در این میان موقعیتی دوگانه دارد. از یک سو، برخورداری از ذخایر بزرگ نفت و گاز، کشور را به یکی از بازیگران مهم معادلات انرژی تبدیل کرده و از سوی دیگر، تغییر سیاست‌های جهانی در حوزه سوخت‌های فسیلی و استاندارد‌های زیست‌محیطی می‌تواند بر آینده صادرات، سرمایه‌گذاری و مزیت‌های اقتصادی کشور اثر بگذارد.
مسئله اصلی برای ایران، مشارکت در شکل‌گیری قواعدی است که بدون توجه به تفاوت سطح توسعه کشورها، نباید به محدودیت‌های یکسان و غیرمنعطف منجر شوند. کشور‌های در حال توسعه همچنان به حق انتخاب مسیر توسعه، دسترسی به منابع انرژی و بهره‌برداری متناسب از ظرفیت‌های ملی نیاز دارند. مسئولیت تاریخی کشور‌های صنعتی در شکل‌گیری بحران اقلیمی و تفاوت توان اقتصادی کشورها نیز باید در تعیین تعهدات و سازوکار‌های همکاری مورد توجه قرار گیرد. حضور رئیس‌جمهور در چنین اجلاسی، امکان طرح این ملاحظات را در سطح رهبران جهان فراهم می‌کند.
ایران همچنین می‌تواند ظرفیت‌های خود در حوزه توسعه انرژی‌های پاک، کاهش گاز‌های مشعل، بهبود بهره‌وری انرژی و همکاری‌های فناورانه را معرفی کند. هماهنگی وزارتخانه‌های نفت، نیرو و امور خارجه با سازمان حفاظت محیط زیست در این مسیر اهمیت دارد، چراکه سیاست اقلیمی بدون در نظر گرفتن الزامات اقتصادی و امنیت انرژی، نمی‌تواند منافع ملی کشور را به‌درستی پوشش دهد.
بحران اقلیمی ایران در میان خشکسالی و گردوغبار و ضرورت تأمین مالی و فناوری
اهمیت حضور ایران در کاپ ۳۱ فقط به جایگاه کشور در بازار جهانی انرژی محدود نمی‌شود. ایران در منطقه‌ای قرار دارد که با آسیب‌پذیری جدی در برابر تغییرات اقلیمی مواجه است. تشدید خشکسالی، کاهش منابع آب تجدیدپذیر، افزایش دما، گسترش گردوغبار و فشار بر اکوسیستم‌های طبیعی، ابعاد مختلف این آسیب‌پذیری را نشان می‌دهند.
مقابله با این روند‌ها به منابع مالی، فناوری‌های جدید و همکاری‌های فرامرزی نیاز دارد، امکاناتی که دسترسی به آنها برای ایران تحت تأثیر تحریم‌های اقتصادی و محدودیت‌های فناورانه قرار گرفته است. طرح این مسئله در سطح بین‌المللی می‌تواند توجه کشورها و نهاد‌های مسئول را به موانعی جلب کند که اجرای برنامه‌های سازگاری و کاهش آثار تغییر اقلیم را دشوار می‌سازند.
یکی از مطالبات قابل پیگیری ایران، توجه به شرایط کشور‌های تحت تحریم در سازوکار‌های تأمین مالی اقلیمی و همکاری‌های فناورانه است. مقابله با بحران‌هایی مانند خشکسالی، گردوغبار و تخریب زیست‌بوم‌ها به همکاری بین‌المللی نیاز دارد و محدودیت‌های مالی و فناوری نباید ظرفیت کشورها برای مواجهه با تهدید‌های زیست‌محیطی را نادیده بگیرد.
همکاری با کشور‌های منطقه نیز در این زمینه اهمیت ویژه‌ای دارد. مدیریت منابع آب مشترک، حفاظت از تالاب‌ها، مقابله با گردوغبار و افزایش آمادگی در برابر بلایای طبیعی، موضوعاتی هستند که بدون هماهنگی منطقه‌ای امکان مدیریت مؤثر آنها وجود ندارد. اجلاس آنتالیا می‌تواند زمینه‌ای برای طرح این اولویت‌ها و گسترش ارتباطات دوجانبه باشد.
جنگ و محیط زیست؛ فرصتی برای طرح ابعاد فراموش‌شده تجاوز نظامی
شرایط سیاسی و امنیتی ایران نیز یکی دیگر از ابعاد اهمیت حضور رئیس‌جمهور پزشکیان در این اجلاس است. جنگ تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، علاوه بر پیامد‌های سیاسی و اقتصادی، موضوع آثار زیست‌محیطی جنگ و آسیب به زیرساخت‌ها و ظرفیت‌های توسعه‌ای کشور را نیز مطرح می‌کند.
نشست سران کاپ ۳۱ این امکان را فراهم می‌سازد که رئیس‌جمهور مواضع رسمی ایران را درباره ابعاد مختلف این جنگ در سطح بین‌المللی مطرح کند. گفتوگو با رهبران کشورها و مسئولان سازمان‌های بین‌المللی می‌تواند بستری برای تبیین پیامد‌های تجاوز نظامی بر محیط زیست و ظرفیت‌های مقابله با تغییر اقلیم باشد.
این حضور همچنین حامل یک پیام دیپلماتیک است؛ اینکه جمهوری اسلامی ایران، با وجود تحریم‌ها، محدودیت‌های فناورانه و شرایط ناشی از جنگ، همچنان خود را بخشی از تلاش‌های بین‌المللی برای مقابله با تغییر اقلیم می‌داند و خواهان مشارکت در همکاری‌های منطقه‌ای و جهانی است.
اجلاسی فراتر از سخنرانی و فرصتی برای دیپلماسی مستقیم
سطح مشارکت کشورها در کاپ ۳۱ نشان‌دهنده اهمیت سیاسی این رویداد است. دولت ترکیه در اول نوامبر ۲۰۲۶ حضور ۹۱ رئیس کشور و رئیس دولت را تأیید کرده و برآورد‌ها از مشارکت نمایندگان حدود ۱۹۶ کشور و نزدیک به ۳۰۰ وزیر و مقام ارشد حکایت دارد. با این حال، فهرست موقت سخنرانان سطح عالی سازمان ملل حدود ۷۷ کشور را شامل می‌شود.
برنامه این نشست علاوه بر سخنرانی رهبران، شامل میزگرد‌هایی درباره تأمین مالی اقلیمی، شهر‌های تاب‌آور، گذار انرژی، اقتصاد چرخشی و اقدامات اقلیمی دریایی است.
برای ایران، اهمیت چنین سطحی از مشارکت در امکان گفت‌و‌گو‌های مستقیم با مقام‌های ارشد کشورها و سازمان‌های بین‌المللی نهفته است. دیدار با رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، دبیر اجرایی کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل متحد، رهبران کشور‌های همسایه و منطقه و نمایندگان کشور‌های تأثیرگذار می‌تواند فرصت پیگیری هم‌زمان موضوعات سیاسی، اقتصادی و زیست‌محیطی را فراهم کند.
حضور رئیس‌جمهور پزشکیان در آنتالیا را باید در چارچوب پیوند سه موضوع مهم برای آینده ایران ارزیابی کرد؛ نخست، جایگاه کشور در نظم در حال تغییر انرژی جهان، دوم، ضرورت دسترسی عادلانه به منابع و فناوری‌های مقابله با بحران اقلیمی و سوم، استفاده از ظرفیت دیپلماسی برای طرح مسائل سیاسی و زیست‌محیطی. کاپ ۳۱ فرصتی است تا ایران نه‌تنها درباره پیامد‌های تغییر اقلیم، بلکه درباره قواعدی که آینده توسعه و اقتصاد انرژی کشور را شکل می‌دهند، در سطح عالی بین‌المللی موضع‌گیری کند.
انتهای پیام/
