حسن گایاری؛ ایلی که در سکوت کوه‌ها، هویت خود را فریاد می‌زند
به گزارش برنا از ایلام؛ "حسن گایاری" نامی است که بیشتر از یک سکونت‌گاه جغرافیایی، روایتگر ایستادگی و استقامت یک قوم در حفظ میراث نیاکان خویش است و امروز به نمادی از مفهوم واقعی "ایل" در عصر مدرن بدل شده است.
این منطقه که در شهرستان سیروان استان ایلام واقع شده، اگرچه از نظر تقسیمات کشوری بخشی از این شهرستان محسوب میشود، اما از منظر ویژگی‌های اجتماعی، فرهنگی و جغرافیایی، تمامی مختصات یک "ایل مستقل" را در خود جای داده است. یکپارچگی سرزمینی، پیوندهای عمیق خویشاوندی و گویشی منحصربه‌فرد، هویتی متمایز را برای ساکنان این خطه رقم زده است.
قدمت دقیق سکونت مردم حسن گایاری در این منطقه به درستی مشخص نیست، اما شواهد تاریخی و روایتهای شفاهی از اقامتی بیش از ۵۰۰ ساله در دل این طبیعت سخت‌گذر حکایت می‌کند. آنچه این جامعه را از سایر مناطق متمایز می‌سازد، نه تنها صرفاً تاریخ کهن، بلکه پایداری کم‌نظیر آنان در "تاب‌آوری زبانی و فرهنگی" است.
در حالی که در بسیاری از روستاهای شهرستان شیروان و چرداول سابق، زبان لری روزگاری رایج بوده اما امروز اثری از گویش اصیل آن باقی نمانده و این گویش در تعامل با همسایگان و دیگر گروه‌ها رنگ باخته یا به فراموشی سپرده شده است، مردم حسن گایاری با سخت‌کوشی و علاقه وافر و حتی در دوران فقر رسانه‌ای، زبان خود را بدون هیچ غل و غشی حفظ کرده‌اند؛ امری که به‌راستی حائز اهمیت است.
نکته شگفت‌انگیز، قرابت ۱۰۰ درصدی گویش لری حسن گایاری با "لری مینجایی"، همان گویش اصیل، مخملین و روح‌نواز خرم‌آبادی، مرکز استان لرستان است. این خلوص زبانی که در میانه جغرافیایی با تنوع بالای گویشی قرار گرفته، همچون جزیره‌ای محصور اما زنده و بالنده، نشان از مقاومت فرهنگی مثال‌زدنی این مردم دارد.
از منظر جغرافیای طبیعی، سه کوه مرتفع "سیوان"، "قلارنگ" و "سمخر" حلقه‌ای استوار و چون دیواری بلند، منطقه حسن گایاری را در آغوش کشیده‌اند. این موقعیت استثنایی و ژئوپلیتیک طبیعی، بافت منطقه را به گونه‌ای شکل داده که نه تنها وسعتی در حد و اندازه یک ایل بزرگ همچون ایل بزرگ خزل به آن بخشیده، بلکه آن را به یک "پادگان فرهنگی" محصور و کاملاً مشخص تبدیل کرده است. برخلاف تراکم بالای روستاها در دیگر نقاط که مرزبندی حوزه‌های روستایی را دشوار می‌سازد، محدوده حسن گایاری کاملاً UTMگذاری و مشخص است؛ گویی که طبیعت نیز بر حفظ یکپارچگی این واحد اجتماعی صحه گذاشته و آن را دقیق مهندسی کرده است.
حسن گایاری نه تنها به دلیل وسعت یا جمعیت، بلکه به پاس این انسجام تاریخی و مقاومت زبانی، می‌تواند "ایلی تمام‌عیار" نامیده شود. در کمال خوشبختی، مردمان منطقه نیز حسن گایاری را به‌عنوان مردمانی شریف، خونگرم، مهمان‌نواز، باصفا و صمیمی می‌شناسند؛ ویژگی‌هایی که سرمایه اجتماعی این ایل کهن را در نگاه همسایگان دوچندان کرده است.
