بهره‌گیری از هوش مصنوعی در ارتقای عملکرد ورزش قهرمانی
به گزارش گروه علم و فناوری برنا، نشست بررسی ظرفیت‌های توسعه فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در ورزش قهرمانی با حضور سید محمدجواد صدری‌مهر، معاون توسعه اقتصاد دانش‌بنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، معاونان وزارت ورزش و جوانان و رؤسای فدراسیون‌های دوومیدانی، رویینگ و ژیمناستیک برگزار شد.
این نشست در ادامه تفاهم‌نامه همکاری معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور و وزیر ورزش و جوانان که در اسفندماه ۱۴۰۳ با هدف بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی برای ارتقای عملکرد ورزش قهرمانی کشور به امضا رسید، برگزار شد. شناسایی مسائل و نیازهای فناورانه فدراسیون‌ها، بررسی زمینه‌های کاربرد فناوری‌های هوشمند در فرایندهای تمرینی و آمادگی ورزشکاران و تعریف پروژه‌های فناورانه متناسب با اولویت‌های هر رشته ورزشی، از محورهای اصلی این نشست بود.
ضرورت تبدیل مسائل ورزش به پروژه‌های فناورانه قابل‌حل
سید محمدجواد صدری‌مهر در این نشست با اشاره به ظرفیت‌های شکل‌گرفته در زیست‌بوم فناوری کشور و دستاوردهای حاصل از ورود فناوری‌های پیشرفته به صنایع مختلف، اظهار کرد: در حوزه فناوری به دستاوردهای خوبی رسیده‌ایم و در بخش‌هایی مانند صنعت پتروشیمی و نفت، نمونه‌های موفقی از به‌کارگیری فناوری‌هایی نظیر دوقلوی دیجیتال و هوشمندسازی چاه‌های نفت شکل گرفته است؛ بااین‌حال، در حوزه ورزش و به‌ویژه ورزش قهرمانی، هنوز ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای توسعه و بهره‌گیری از این فناوری‌ها وجود دارد.
وی با تأکید بر این‌که نخستین گام برای ورود مؤثر فناوری به ورزش، شناسایی و صورت‌بندی دقیق مسائل است، افزود: باید موضوعاتی را که در حوزه ورزش به‌عنوان نیاز یا مسئله مطرح می‌شوند، به مسائل مشخص، دقیق و قابل‌حل تبدیل کنیم تا بتوان برای آن‌ها راهکار فناورانه تعریف کرد.
معاون توسعه اقتصاد دانش‌بنیان معاونت علمی با اشاره به اهمیت توسعه زیرساخت‌های موردنیاز برای بهره‌گیری از هوش مصنوعی در ورزش، تصریح کرد: استفاده از هوش مصنوعی مستلزم توسعه زیرساخت‌ها و نرم‌افزارهای تخصصی است. با توجه به ظرفیت نیروی انسانی متخصص کشور و تجربه‌هایی که در این زمینه شکل گرفته است، توسعه این راهکارها دور از دسترس نیست؛ اما تأمین داده‌های معتبر، ایجاد زیرساخت‌های داده‌ای و شکل‌گیری بانک‌های اطلاعاتی تخصصی، از موضوعات جدی و تعیین‌کننده در این مسیر به شمار می‌روند.
صدری‌مهر همچنین با اشاره به ضرورت توسعه فناوری در بخش تجهیزات ورزشی، خاطرنشان کرد: در حوزه تجهیزات نیز مسیر قابل‌توجهی پیش‌رو داریم و باید با شناسایی نیازهای واقعی فدراسیون‌ها، زمینه ورود شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان به این بخش را فراهم کنیم.
وی در تشریح گام‌های اجرایی این همکاری گفت: مقرر شده است فدراسیون‌های دوومیدانی، رویینگ و ژیمناستیک در یک بازه زمانی یک‌هفته‌ای، اولویت‌ها و نیازهای فناورانه خود را احصا و اعلام کنند. پس از دریافت این اطلاعات و تدوین نیازمندی‌ها و پروپوزال‌های مربوطه، زمینه انتشار فراخوان برای جذب ایده‌ها و راهکارهای فناورانه با هدف حل مسائل مشخص‌شده این سه فدراسیون فراهم خواهد شد.
تمرکز بر فناوری‌های نوین برای ارتقای عملکرد تیم‌های ملی
محمدرضا عابدی محزون، سرپرست دفتر برنامه‌ریزی و نظارت ورزش قهرمانی وزارت ورزش و جوانان، نیز در این نشست با اشاره به تفاهم‌نامه همکاری وزارت ورزش و جوانان و معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری اظهار کرد: بر اساس توافقی که در اسفندماه ۱۴۰۳ میان وزارت ورزش و جوانان و معاونت علمی منعقد شد، مقرر شد فدراسیون‌های ورزشی با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی، مسیر ارتقای عملکرد ورزش قهرمانی کشور در عرصه‌های قاره‌ای و جهانی را دنبال کنند.
وی با اشاره به تجربه همکاری‌های مشترک در این زمینه افزود: طی حدود دو سال گذشته، اقدامات مناسبی در حوزه آگاهی‌بخشی، تحلیل نیازها، شناسایی نیازمندی‌ها و امکان‌سنجی اجرای پروژه‌های فناورانه در فدراسیون‌های ورزشی انجام شده و در برخی رشته‌ها نیز شاهد شکل‌گیری اقدامات و تجربه‌های موفقی بوده‌ایم.
عابدی محزون با اشاره به ضرورت استفاده هدفمند از ظرفیت فناوری برای ارتقای جایگاه ورزش ایران در رقابت‌های بین‌المللی، ادامه داد: پس از تجربه بازی‌های آسیایی ناگویا و با توجه به مأموریت‌های پیش‌رو در بازی‌های المپیک تابستانی لس‌آنجلس ۲۰۲۸ و بازی‌های آسیایی دوحه ۲۰۳۰، باید مسیر ارتقای عملکرد تیم‌های ملی را با استفاده از فناوری‌های نوین دنبال کنیم.
سرپرست دفتر برنامه‌ریزی و نظارت ورزش قهرمانی وزارت ورزش و جوانان با اشاره به برگزاری نشست مشترک با سه فدراسیون دوومیدانی، رویینگ و ژیمناستیک گفت: در این نشست، نظام مسائل و نیازمندی‌های هر یک از این فدراسیون‌ها در زمینه بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی مورد بررسی قرار گرفت. قرار است با مشارکت کارشناسان و صاحب‌نظران، نیازها اولویت‌بندی و بر اساس آن‌ها پروژه‌های مشخصی تعریف شود.
وی درباره سازوکار اجرایی این همکاری نیز توضیح داد: پس از نهایی‌شدن نیازها و اولویت‌ها، پروژه‌های فناورانه تعریف و از طریق فراخوان و با مشارکت شرکت‌های دانش‌بنیان و شتاب‌دهنده‌ها، ظرفیت‌های فناورانه کشور برای رفع این نیازها به کار گرفته خواهد شد.
عابدی محزون با اشاره به تجربه‌های پیشین فدراسیون‌ها در استفاده از فناوری‌های هوشمند گفت: در برخی رشته‌ها، ظرفیت فناوری‌های نوین برای تحلیل هوشمند عملکرد تیم‌های ملی، بررسی وضعیت ورزشکاران و آنالیز رقبا به کار گرفته شده است. تلاش می‌کنیم با سرعت و انسجام بیش‌تری این همکاری‌ها را ادامه دهیم تا تیم‌های ملی بتوانند از ظرفیت‌های موجود برای بهبود عملکرد خود بهره‌مند شوند.
هوش مصنوعی؛ فرصتی برای افزایش بهره‌وری در دوومیدانی
احسان حدادی، رئیس فدراسیون دوومیدانی، نیز با ارزیابی مثبت از برگزاری این نشست، اظهار کرد: جلسه بسیار خوبی درباره مسائل و نیازهای رشته دوومیدانی و ظرفیت‌هایی که هوش مصنوعی می‌تواند برای توسعه این رشته فراهم کند، برگزار شد. مقرر شد اطلاعات و نیازهای تخصصی فدراسیون در روزهای آینده جمع‌آوری شود و در ادامه، نشست دیگری برای پیگیری موضوع برگزار کنیم.
وی با اشاره به ظرفیت‌های مدالی رشته دوومیدانی و ضرورت بهره‌گیری از فناوری برای ارتقای عملکرد ورزشکاران افزود: دوومیدانی رشته‌ای بسیار پراهمیت و برخوردار از ظرفیت‌های بالای مدال‌آوری است، اما در سال‌های گذشته سهم ما از مدال‌های این رشته محدود بوده است. امیدواریم با برنامه‌ریزی مشترک فدراسیون، وزارت ورزش و معاونت علمی و استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی، شاهد اتفاقات مؤثری در مسیر پیشرفت دوومیدانی کشور باشیم.
ظرفیت فناوری برای تحلیل جزئیات عملکرد ژیمناست‌ها
هادی خناری‌نژاد، رئیس فدراسیون ژیمناستیک، نیز با اشاره به ویژگی‌های تخصصی این رشته ورزشی، بر ضرورت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در ارتقای عملکرد ورزشکاران تأکید کرد.
وی با بیان این‌که ژیمناستیک از رشته‌های پیچیده ورزشی و متکی بر جزئیات فنی متعدد است، اظهار کرد: ورود فناوری‌های نوین و استفاده از ظرفیت‌های هوش مصنوعی می‌تواند در بررسی دقیق‌تر عملکرد ورزشکاران، شناسایی نقاط ضعف و بهبود کیفیت اجرای حرکات در این رشته کمک‌کننده باشد.
تحلیل انتقال نیرو و هماهنگی عضلات؛ اولویت فناورانه فدراسیون رویینگ
محسن شادی، رئیس فدراسیون رویینگ نیز با اشاره به تجربه‌های جهانی در استفاده از هوش مصنوعی و فناوری‌های هوشمند در ورزش حرفه‌ای اظهار کرد: امروزه ورزشکاران حرفه‌ای و قهرمانان المپیک در کشورهای مختلف از ظرفیت‌های فناوری و هوش مصنوعی برای بهبود عملکرد خود استفاده می‌کنند و ما نیز باید با برنامه‌ریزی دقیق، این ظرفیت‌ها را در ورزش کشور به کار بگیریم.
وی با اشاره به تلاش‌های پیشین این فدراسیون برای استفاده از هوش مصنوعی در تمرینات تیم‌های ملی افزود: در سال ۱۴۰۴ گام‌هایی برای استفاده از هوش مصنوعی در فرایند تمرین ورزشکاران برداشتیم و تا مراحل پایانی پیش رفتیم، اما به دلایلی امکان اجرای نهایی طرح فراهم نشد. اکنون با پیگیری‌های جدید و همکاری معاونت علمی و وزارت ورزش، امیدواریم این برنامه را با جدیت بیش‌تری دنبال کنیم.
رئیس فدراسیون رویینگ با تشریح مهم‌ترین نیازهای فناورانه این رشته گفت: یکی از مسائل اساسی در رویینگ، نحوه انتقال نیرو از بدن ورزشکار به پارو و در نهایت به آب است. در این رشته، هماهنگی و زمان‌بندی فعالیت عضلات مختلف بدن، از پاها و عضلات مرکزی بدن تا کمر، دست‌ها و شانه‌ها، تأثیر مستقیمی بر عملکرد ورزشکار و سرعت قایق دارد.
شادی ادامه داد: برخی ورزشکاران با وجود برخورداری از آمادگی جسمانی و توان بدنی مناسب، نمی‌توانند از تمام ظرفیت عضلات و اندام‌های خود به‌صورت هماهنگ استفاده کنند. با بهره‌گیری از هوش مصنوعی و نصب حسگرهای تخصصی روی بدن ورزشکاران می‌توان الگوی حرکتی و عملکرد عضلات را بررسی کرد، نقاط ضعف را شناخت و راهکارهایی برای بهبود هماهنگی عضلانی و افزایش بهره‌وری حرکتی ارائه داد.
وی یکی دیگر از موضوعات مهم در این رشته را تنظیم پارو و زاویه مناسب آن برای انتقال مؤثر نیرو به آب دانست و افزود: در رویینگ، تنظیمات پارو و زاویه آن حتی در مقیاس‌های بسیار کوچک بر انتقال نیرو و تکنیک ورزشکار تأثیر می‌گذارد. بخشی از این فرایندها همچنان به روش‌های سنتی انجام می‌شود؛ درحالی‌که استفاده از فناوری‌های هوشمند می‌تواند به تحلیل دقیق‌تر این متغیرها و بهینه‌سازی عملکرد ورزشکار کمک کند.
رئیس فدراسیون رویینگ با اشاره به برنامه این فدراسیون برای ارائه پیشنهادهای تخصصی به معاونت علمی تصریح کرد: پروپوزال طرح‌ها و نیازهای فناورانه فدراسیون از طریق وزارت ورزش به معاونت علمی ارسال خواهد شد تا بر اساس آن‌ها فراخوان‌های تخصصی برای شناسایی شرکت‌ها و مجموعه‌های توانمند منتشر شود.
شادی همچنین با اشاره به محدودیت‌های موجود در توسعه تجهیزات این رشته، ازجمله محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، خاطرنشان کرد: رویینگ از زمان ورود به ایران در سال ۲۰۰۶ توانسته است افتخاراتی را برای ورزش کشور به دست آورد و پس از استقلال ساختاری از فدراسیون قایقرانی، مسیر توسعه خود را به‌صورت مستقل ادامه داده است. بااین‌حال، توسعه زیرساخت‌ها و تجهیزات این رشته همچنان به توجه و سرمایه‌گذاری بیش‌تری نیاز دارد و در حال حاضر ظرفیت‌های مناسب‌تری برای فعالیت این رشته در حدود شش استان کشور وجود دارد.
وی تأکید کرد: استفاده از فناوری و هوش مصنوعی برای شناخت دقیق‌تر نقاط ضعف ورزشکاران، بررسی نحوه انتقال نیرو، تحلیل هماهنگی عضلات و بهینه‌سازی تکنیک پاروزنی می‌تواند به افزایش بهره‌وری تمرینات و بهبود نتایج ورزشکاران در رقابت‌های ورزشی کمک کند.
از شناسایی نیاز تا فراخوان ملی برای جذب راهکارهای فناورانه
بر اساس جمع‌بندی این نشست، مقرر شد فدراسیون‌های دوومیدانی، رویینگ و ژیمناستیک در بازه زمانی تعیین‌شده، فهرست اولویت‌ها و نیازهای فناورانه خود را با مشارکت کارشناسان تخصصی تدوین و به وزارت ورزش و جوانان و معاونت علمی ارائه کنند.
در مرحله بعد، نیازهای احصاشده در قالب مسائل مشخص و پروژه‌های فناورانه صورت‌بندی می‌شوند تا با انتشار فراخوان‌های تخصصی، شرکت‌های دانش‌بنیان، مجموعه‌های فناور و شتاب‌دهنده‌های توانمند برای ارائه ایده‌ها و راهکارهای عملیاتی به میدان بیایند.این رویکرد با هدف پیوند ظرفیت‌های علمی و فناورانه کشور با نیازهای واقعی ورزش قهرمانی، توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در تحلیل عملکرد ورزشکاران و بهبود فرایندهای تمرینی و فراهم‌کردن زمینه ارتقای توان رقابتی تیم‌های ملی در رویدادهای بین‌المللی دنبال می‌شود.
