بیایید با هم تلاش کنیم

بیایید پیش از هر سخنی راجع به مناسب سازی فضاهای شهری جهت استفاده معلولان، تنها دقایقی روی یک ویلچر بنشینیم و در خیابان نزدیک محل سکونت یا کار خود حرکت کنیم یا فقط برای چند لحظه چشمان خود را ببندیم و در پیاده رو قدم بزنیم. همین چند دقیقه و ثانیه کافیست تا متوجه سختی رفت وآمد معلولان و جانبازان در گوشه و کنار این شهر شویم.

برای شهروندان دارای محدودیت های حرکتی از یک سو موانع داخل پیاده روها زیاد است و از سوی دیگر دسترسی و یکپارچگی میان معابر وجود ندارد. ساختمان های شهرمان فقط برای افراد فاقد معلولیت احداث شده وارتفاع دستگاه های عابربانک با شرایط یک ویلچرنشین همخوانی ندارد. ظاهرا مردمان خودخواهی هستیم چراکه اگر درتمام این موارد هم وضعیت جسمانی کم توانان لحاظ شود بازهم ما در محل توقف خودروی ویژه جانبازان و معلولان خودرویمان را پارک می کنیم.

راه زیادی برای تبدیل کردن پایتخت و ساختمانهایش به شهری مناسب برای معلولان در پیش داریم و این استاندارد سازی کار پیچیده ای نیست.

بیائید با هم تلاش کنیم تا مناسب سازی برای معلولان به پیوست اجتماعی و فرهنگی تمامی پروژه ها تبدیل شود و بدانیم که تا این اتفاق نیفتد، کاری پیش نخواهد رفت. تولید و نصب دکمه های آسانسور مجهزبه خط بریل، یکی از اقدامات ساده وکم هزینه ای است که اجرای آن در برخی ساختمان ها توانسته به معلولان کمک کند. معلولیت و کم توانی، سرنوشت محتوم کهنسالی است و همه به آن دچار می شویم. فاصله میان یک فرد عادی با معلول تنها یک ثانیه است آن هم در کشور پرتصادف ما. پس باید نگاهمان از وضعیت عادی شهروندان به غیرعادی تغییرکند.وظیفه ماست که شهرمان را "دسترس پذیر" بسازیم. خصوصیات این شهر فراتر از مناسب سازی است و آیِتم های فراوانی در ساخت آن دخیل هستند.

فضاهای شهری، فضاهای زندگی اجتماعی شهروندان است و باید قابلیت استفاده برای تمامی گروه‌های اجتماعی، سنی و جسمی جامعه را داشته باشد.

افراد معلول و کم توان یکی از گروه‌هایی هستند که در جوامع از دیرباز وجود داشته و یک ضرورت در طراحی شهر‌ها محسوب شده که نیاز بیشتری را به حمایت اجتماعی دارند.
شهر‌ها به واسطه رشد و توسعه روز افزون خود، باید در بر آوردن نیازهای شهروندان مناسب سازی شده تا بتوانند زیرساخت‌های لازم برای افراد مختلف را تامین کنند چرا که فراهم نبودن زیرساخت‌های لازم برای افراد معلول و کم توان جسمی و حرکتی، دسترسی آنان به امکانات شهری را با مشکل روبه رو می‌سازد.

نگاه فرودستانه به معلولین باعث شده تا این افراد هر روز در زندگی اجتماعی و مدنی خود در جامعه روز به روز گوشه گیر و ناتوان شوند، لذا توجه به مقوله معلولین و مناسب سازی فضاهای عمومی شهری جهت برخورداری از امکانات شهری، از الزامات طراحی در شهرهاست که توجه معماران، برنامه ریزان و طراحان شهری را به ویژه در کارا‌تر کردن شهر‌ها می‌طلبد.

مناسب‌سازی محیط برای معلولین، اصلاح محیط و تدارک تجهیزات مورد نیاز به گونه‌ای است که افراد معلول قادر باشند آزادانه و بدون احساس خطر از محیط پیرامون خود، اعم از اماکن عمومی، معابر و محیط شهری استفاده کرده و از تسهیلات خدماتی با حفظ استقلال فردی خود بهره‌مند شوند.

مناسب‌سازی محیط به معنای فراهم ساختن مجموعه شرایط کاهش محرومیت‌ها و آسیب‌ها و نهایتا تأمین آسایش حرکتی و اجتماعی معلولین است.

امروز در شهر‌ها معلولین به دلیل وجود موانع زیاد حرکتی، امکان دسترسی و تحرک لازم جهت استفاده از امکانات و خدمات شهری را ندارند و سازگار ساختن محیط شهری با نیازهای معلولین، در واقع بازگرداندن آن‌ها به اجتماع، زندگی و فعالیت است.

سیاست‌ها و برنامه‌هایی که می‌توان برای مناسب‌سازی فضاهای شهری برای معلولین و کم‌توانان جسمی و حرکتی پیشنهاد کرد عبارتند از تقویت سطح دانش و آگاهی برنامه‌ریزان، طراحان، مجریان و ناظران، تقویت و اصلاح سازوکارهای نظارت و پایش، جامعیت بخشی به ضوابط و مقررات مناسب‌سازی برای تمام معلولین و مستندسازی تجارب و انتقال آن به دستگاه‌های اجرایی مرتبط است.

برای مناسب‌سازی محیط‌های شهری ابتدا بایست یکپارچگی و انسجام لازم در برنامه‌ریزی، اجرا، بهره‌برداری، نظارت و کنترل ضوابط و مقررات مناسب‌سازی بین سازمان‌ها و دستگاه‌های مسئول به وجود بیاید.

از طرف دیگر باید بهینه‌سازی و توسعه سازوکار‌ها و ابزارهای نظارت و کنترل ازجمله تغییر در فرم‌های پروانه‌های ساختمانی، طراحی فرم‌ها و چک‌لیست‌های مناسب برای واحدهای اجرایی و بهینه‌سازی ضوابط و مقررات ملاک عمل نیز صورت پذیرد.

مهندسان شهرساز، معمار، عمران، مکانیک و برق سازمان نظام مهندسی ساختمان پیشگام میدان سهولت تردد و زندگی افراد معلول در شهرها و ساختمان ها هستند و اندکی توجه و تامل مهندسان ساختمان به حقوق اولیه شهروندی افراد دارای محدودیت های جسمی، سطح بالایی از رفاه را نصیب این قشر از جامعه خواهد کرد.

اما سوال بزرگی که امروز باید از خود بپرسیم شاید این باشد که سهم ما در نزدیک کردن سطح زندگی افراد معلول به سطح زندگی سایر آحاد جامعه چه میزان است و در مسئولیت و جایگاه اجتماعی که قرار داریم ، به چه میزان برای ساده ترین انتظار شهروندی افراد معلول که همان سهولت دسترسی و استفاده از اماکن عمومی است تلاش کرده ایم؟!

مناسب‌سازی محیطی حق همه شهروندان بوده و نیازمند رویکردی جامع‌نگر و الزام‌آور به این مقوله است.

صابر پیربرناش

مدیر روابط عمومی سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران