نپذیرفتم دانشمند کشور دیگری جز وطنم باشم

باشگاه جوانی برنا/دکتر محمد مهدی نجف پور، 29 ساله، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری را در دانشگاه صنعتی شریف گذرانده است. در حال حاضر عضو هیأت علمی دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان است. با طرح بررسی تئوری کانی‎‌های منگنز- کلسیم به عنوان منشا کمپلکس اکسید کننده آب در فتوسیستم "ii " برگزیده طرح اول بنیادی در دوازدهمین جشنواره جوان خوارزمی است. او در حال حاضر هم مشغول کار روی این طرح است. اما می گوید موضوع های دیگری هم هست که قصد دارد به آنها بپردازد و سابقه ای هم در تحقیق روی داروهای ضد سرطان و اثرات مواد بیولوژیکی روی بدن دارد. او البته ترجیح می دهد بیشتر روی مسایل مربوط به محیط زیست و کمک به رهایی و نجات بشر از آلودگی های زیست محیطی کار کند.

نجف پور در توضیح طرح برگزیده اش در جشنواره جوان خوارزمی به برنا گفت: تلاش کردم منشأ کمپلکس اکسید کننده آب را مورد مطاله قرار بدهم؛ ترکیبی است که در گیاهان باعث اکسید شدن آب می شود و اهمیت زیادی دارد، از این جهت که بتوانیم سوخت هایی را جایگزین سوخت های فسیلی کنیم که برای محیط زیست مضر هستند. یکی از راه هایی که وجود دارد، این است که آب را به هیدروژن و اکسیژن تصفیه کنیم و از هیدروژن به عنوان سوختی پاک استفاده کنیم.

اما مشکلی وجود دارد؛ هیدروژن و اکسیژن همیشه همراه هم هستند. چون آب از این 2 عنصر تشکیل شده و لزوما آنها را با هم داریم. از طرف دیگر تصفیه آب به هیدروژن نیاز به انرژی زیادی ندارد، اما اکسید کردن آب به اکسیژن، انرژی زیادی لازم دارد؛ به طوری که تا زمانی که ترکیبی پیدا نشود تا آب را اکسید کند، این طرح که تجزیه آب به هیدروژن و اکسیژن است، تقریبا غیر ممکن به نظر می رسد.

تصمیم گرفتم سراغ طبیعت بروم تا ببینم در این موقعیت چه فرآیندی روی می دهد، متوجه شدم تعدادی سنگ معدن در طبیعت وجود دارند و باکتری های اولیه که هنوز به صورت گیاهی نیستند، در کنار اینها قرار گرفته و از یک قطعه از آنها به عنوان کمپلکس اکسید کننده آب استفاده کرده اند و در نهایت به سلول های گیاهی رسیده اند.

او در ادامه افزود: سنگ معدن ها را از نقاط مختلف دنیا و ایران جمع آوری و تست تولید اکسیژن را با آنها انجام دادم و متوجه شدم اینها نه تنها به عنوان یک اکسید کننده عمل می کنند، بلکه این کشف تا همین جا می تواند منجر به این شود؛ نظریه ای که قبلا وجود داشته و می گوید اینها از سنگ معدن گرفته شده اند با این کشف محتمل تر باشند. از طرفی این سنگ ها نه تنها به عنوان اکسید کننده عمل می کنند، بلکه اگر بخواهیم آن را با ترکیبات دیگری که در جاهای دیگر کار می شوند مقایسه کنیم، خیلی بهتر می توانند کار کنند، ضمن اینکه قیمت پایینی دارند. در نتیجه در این طرح این را هم بررسی کردیم که مکانیزم تولید اکسیژن به چه شکل است، چون به گیاهان مرتبط می شود، می تواند مهم و مفید باشد.

در حال حاضر 2 دانشجو گرفته ام و با افرادی از کشورهای آلمان، امریکا و استرالیا همکاری می کنیم.مقاله خوبی هم در این مورد پذیرفته شده که آن جا این ترکیب را به عنوان بهترین ترکیبی که تا به حال تهیه شده و شباهت زیادی به کمپلکس اکسید کننده گیاهان دارد، معرفی کرده اند؛ ژورنال های رویال سوسایتی انگلستان آن را چاپ و معرفی کرده است.

او درباره مدت زمانی که صرف تحقیق روی این موضوع کرده به برنا گفت: طرح های این چنینی هم ازنظر اجرایی، هم از نظر عملی، مشکل هستند. کار روی این طرح را از سال دوم کارشناسی شروع کردم و به تدریج آن را پخته تر کردیم و به اینجا رساندیم. در سال های اول نتایج خوبی نمی گرفتم اما در سال های مقطع دکتری به نتایج بهتری رسیدیم تا اینکه در حال حاضر به نتیجه قطعی رسیدیم.

برگزیده رتبه اول بخش بنیادی جشنواره خوارزمی با بیان اینکه آنچه که در علم مهم این است که چقدر می توانیم با علم به جامعه خدمت کنیم افزود: فکر کردم چون ممکن است بشر امروز یا فردا با تعویض انرژی از سوخت های فسیلی به انرژی های بهتر رو بیاورد؛ تلاش کردم گام هر چند کوچکی در این زمینه بردارم.

بیشترین تأثیر این طرح در محیط زیست است. اگر این ترکیب با ترکیب های دیگری بتوانند آب را اکسید کنند، می توانیم از آب و انرژی خورشید سوخت خوبی به دست بیاوریم.

درباره سابقه علمی تحقیق روی این موضوع به برنا گفت:بشر تلاش می کند کمپلکس اکسید کننده را پیدا کند و در این زمینه تلاش های زیادی صورت گرفته اما تحقیق روی سنگ معدن ها و اینکه از آنها برای این مورد استفاده کنند، برای اولین بار انجام شده است و بسیار مورد توجه قرار گرفته است. با امریکا و ایران همکاری هایی داریم، سمپل ها را برای این کشورها می فرستیم، اندازه گیری هایی انجام می شود. همان طور که گفتم به دلایلی جواب های خوبی گرفته نمی شود. ترجیح دادم در کشور بمانم و با ترکیبات خیلی ساده تر مثل سنگ معدن ها به خاطر ارزانی و فراوانی‌شان کار کنم. در ابتدا طرح خوب پیش نمی رفت اما در این 10 سال طرح مدام پخته و پخته تر شد.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پایه زنجان درباره انعکاس و بازخورد جهانی نتایج به دست آمده از تحقیق روی این موضوع بیان کرد:دعوت نامه هایی برای ادامه تحصیل در آمریکا و آلمان دریافت کردم. دعوت نامه ای برای حضور در کشور استرالیا به عنوان دانشمند داشتم، اما وسایل و مواد مورد نیاز برای تحقیقاتم گران نیستند و می توانم در داخل کشور کارم را ادامه بدهم. در کل ترجیح می دهم ایران بمانم. در دوره ای 6 ماهه به عنوان دانشمند مهمان در دانشگاه" kiel"آلمان بوده ام و تحقیقاتی انجام داده ام. آنجا از نظر تکنیک و امکانات همه چیز خوب بود ، اما ترجیح می دهم برای کشورم کار کنم.

این برگزیده دوازدهمین جشنواره جوان خوارزمی درباره برنامه علمی اش در آینده با توضیح اینکه اگر دانشجوهایی باشند که روی این موضوع کار کنند با آنها همکاری می کند اظهار کرد: قصد دارم روی این موضوع تحقیق کنم که آیا این ترکیبات در موارد دیگری مثل شرکت های پتروشیمی هم کاربرد دارند. در این زمینه نتایج نسبتا خوبی هم گرفته ام. تصمیم دارم مشارکت علمی با سایت هاو محیط های خارج کشور انجام بدهم و علاقه ام گسترش گروه فتوسنتز طبیعی است.

محمد مهدی نجف پور در هشتمین المپیاد شیمی دانشجویی مدال طلا کسب کرده است، در دوره کارشناسی در دانشگاه شریف بین سایر دانشجوهای ورودی آن سال نفر اول بوده و در حال حاضر عضو بنیاد ملی نخبگان است. او مقاله هایی هم در مورد تئوری های مختلف در این زمینه به چاپ رسانده است.

استاد دانشگاه تحصیلات تکمیلی زنجان در پایان خطاب به مسوولان گفت: در سال‌های اخیر اتفاق های خوبی افتاده، برای مثال فعالیت های بنیاد ملی نخبگان زیاد شده است، اما فکر می کنم با توجه به استعدادهایی که جوان هایی ایرانی دارند و نمود آن را در خارج از کشور به چشم خودم دیده ام، فکر می کنم باید بیشتر به این استعداد ها بها داده شود.