یلدا از نگاه پروفسور میرجلالالدین کزازی
پورفسور میر جلالالدین کزازی معتقد است، جشن آیینی یلدا در بن جشنی است در پیوند با مهر و ایرانیان در این جشن زایش مهر را بزرگ میدارند. این نویسنده و پژوهشگر ادبیات فارسی باستان در مورد شب یلدا گفت: مهر هم نامی دگر برای خورشید است و هم نام دینآوری است که در ایران اشکانی سر برآورد و آیینی نو را بنیاد نهاد که این آیین نه تنها در ایران که در قلمرو جهانشاهی روم هم گسترش و روایی یافت. به گفته این استاد دانشگاه، این نکته برای ما ایرانیان بسیار نغز و نازش خیز است که جشن زادن مهر در سراسر جهان ترساکیش بزرگ داشته میشود، اما با نام کریسمس. کزازی با تاکید بر این که کریسمس به راستی جشن زادن مهر است نه آن چنان که ترسایان میانگارند جشن زادن عیسی مسیح، افزود: هنگامی که رومیان به آیین ترسایی گرویدند پیشوایان ترسا هر چه کوشیدند رومیان ترسا شده را از برگزاری این جشن، جشن زایشمهر، بازدارند راه به جایی نبردند و سرانجام به ناچار زادن مهر را جشن زادن عیسی مسیح قلمداد کردند. این پژوهشگر ادبیات فارسی باستان گفت: جشن زایشمهر در 25 دسامبر برگزار میشده است و در ایران نیز هنوز با نام شب یلدا بر پای داشته میشود، اما در پیناسازگاریهای گاه شمارانه چند روزی در میانه این جشن با جشن کریسمس جدایی افتاده است. وی از یلدا با عنوان واژهای آرامی یاد کرد که در زبان تازی هم کاربرد یافته است و واژههایی چون میلاد، ولادت و تولد نیز از این گونهاند. کزازی ادامه داد: در جشن و آیین یلدا نیز مانند جشنهای بزرگ ایرانی همچون نوروز، خوانی ویژه گسترده میشده است و هنوز هم میشود که از دید نمادشناسی نشانههای راز آورانه خورشید را در بر دارد. به گفته این استاد دانشگاه راه و رسم آن است که بر این خوان آیینی، دانههای خوردنی نابرشته را مینهند، آن چه که آجیل شب یلدا نامیده میشود، همراه با پارهای میوههای خشک مانند انجیر و خرما. وی افزود: این خوان از میوههای تازه نیز بیبهره نمیماند و میوهای که هر ایرانی هنوز بر خود بایسته میداند که آن را بر این خوان بنهد انار است. کزازی معتقد است، انار میوهای است نمادین، آیینی و سپند که رنگ و ریخت آن یادآور خورشید است. خورشیدی که هم گرد است و هم یکی از برجستهترین رنگهای آن سرخی است، زیرا خورشید است که با پرتو و گرمای خود زمین سرد، فسرده و مرده را در زمستان دگر بار جان و جنب و برنایی میبخشد و میوهها و فراوردههای گوناگون را که آدمیان برای زیستن بدان نیاز دارند از آن میرویاند. این نویسنده و پژوهشگر ادامه داد: در روزگاران نوتر، هندوانه نیز بر این میوهها افزوده شده است، اما میدانیم هندوانه آن چنان که از نام آن هم آشکار است میوهای ایرانی نیست و از هند به ایران آورده شده است. وی گفت: اگر بخواهیم نماد شناسانه این میوههای خشک و تر را بر خوان یلدا بر رسیم، میتوان بر آن بود که این میوهها با خورشید یا مهر در پیونداند.
