زلزله، آسیب های پیش رو، سازه ها و راه‌کارهای پیشگیری ازخسارت های بعداز زلزله در لرستان!

به گزارش خبرگزاری برنا از لرستان ،به گواه تاریخ در سال 1288 درمنطقه سیلاخور زمین لرزه ای به بزرگی 7.4 ریشتر به وقوع پیوست که 8000 کشته و 64 روستا تخریب شد.

در فروردین سال 85 چندین زمین لرزه که بزرگترین آن 6 ریشتر بود شهرستان دورود را لرزاند.این زمین لرزه 6 ریشتری 84 کشته و 264مجروح برجای گذاشت و موجب تخریب 30 تا 100 درصدی حدود 330 روستا از اطراف دورود، بروجرد، خرم‌آباد و الشتر گردید.

زمین لرزه ای با شدت 4.9ریشتر درسال 1389 در شهرستان دورود رخ داد و بر اثر آن تعدادی واحد مسکونی در دورود تاحدودی تخریب شدند و بیش از 100 تن زخمی برجای گذاشت. در سال جاری نیز لرستان به گواه مرکز زلزله نگاری، چند ده بار لرزیده است که البته بدلیل نزدیکی زمان وقوع آنها و قدرت بالای آن تامل برانگیز است.

بدین مفهوم که بر خلاف نظر برخی که باور لرزه های خفیف باعث خروج گازهای مازاد شده و از وقوع زمین لرزه های بزرگتر جلوگیری می کند باید گفت فاصله زمانی اندک این لرزه های خفیف، تامل برانگیز است و نشان از حجم انباشت گسترده ی گازها و در نتیجه نیرو در اطراف گسل سیلاخور دارد.

با این وضعیت دو راه وجود دارد: اول دست روی دست گذاردن و به امید واهی نیامدن زلزله، گذران کردن. دوم: تفکر ، اندیشه ،برنامه ریزی و پدافند غیرعامل و منسجم! با کمال تاسف باید گفت برآیند کارکرد همه ی ما، در سال های اخیر برای حول محور زلزله به راه اول بیشترنزدیک است!!

به نظر می رسد در حوزه ی عمرانی که معمولن زیانبارترین و زیان کار ترین حوزه هنگام زلزله است، هیچ اندیشه ای به طور مستند و منسجم وجود ندارد. قصه ی ما در برابر زلزله های اخیر، مانند قصه ی چوپانیست که بعد از رفتن گرگ درنده ای، دوباره پای درختی و کنار گله اش به نی زدن می پردازد!!

می خواهیم بدانیم: چرا و چگونه است که دیدگاه "لرستان ایمندر برابر زلزله" تا این اندازه مهجور و دور از دسترس شده است؟!

در حوزه ی ساخت و سازهای شهری که بیشترین آسیب را هنگام زلزله به جان و مال مردم وارد می دارد اعضای" تالارمجازی اندیشه ی لرستان" دیدگاه های خود را طرح نمودند امیدواریم جمع بندی این دیدگاه ها و انتشار آن در رسانه ها و نشریات بتواند تلنگری برای هوشیاری بیشتر مسیولین مربوطه به حساب آید : 1 مالکین محترم در ساخت سازه های بتنی یا فلزی خودشان را به آزمایشگاه هایی می سپارند تا شیت آزمایشگاهی صوری جهت بایگانی در سوابق ساختمان تحویل آن ها بدهند!! 2 شهروندان برای اقدامات لازم هنگام وقوع زلزله نیاز به آموزش دارند که این کار صورت نمی گیرد! 3 قدرت تخریب زلزله با وزن سازه، نسبت مستقیم دارد! ولی در حال حاضر مثلن به علت رعایت نکردن درز انقطاع در ساختمان ها وبه هم پیوستگی غلط بناها در صورت وقوع زلزله به طور متوالی شاهد خسارت زیادی خواهیم بود! 4باکمال تاسف بسیاری از ایرادات زیربنایی ساختمان های لرستان خصوصن در اسکلت های بتنی تا زمان وقوع زلزله در زیرروبناهای زیبا، ظواهر نورپردازی شده و سنگ های نمای چشم نواز پنهان و مدفون می شوند! 5به جرات می توات گفت بیشتر ساختمان های موجود -حتی نو ساز-مانند یک بمب ساعتی هستند که روی ساعت زلزله تنظیم شده اند! 6 کارباید به کاردان سپرده شود بعد از زلزله اخیر در یکی از شهرهای کشور حضور یافتیم با کمال تاسف دیدیم مسوول مستقیم پیگیری امور ساخت و سازهای پس از زلزله، فردی بود با تحصیلات حسابداری! بعد از دوساعت فهمیدیم هرچه گفتیم برای خودمان بوده است! آیین نامه های طراحی و محاسبات مهندسین طراح، مشکلی ندارند ولی متاسفانه به علت نبودن مجریان ذیصلاح و نظارت نداشتن دقیق مهندسین ناظر، اکثر سازه ها مشکل دارند!حلقه مفقوده کیفیت بناها نظارت است نه محاسبه!!به هنگام محاسبه بیشتر ضعف های طراحی با درصدی بالاتر برطرف می شود اما هنگام اجرا، همین محاسبات، به دلیل استفاده نکردن از نیروی آموزش دیده و نیز حضور نداشتن ناظرین کارآمد و از همه بدتر وجود برخی ناظرین کارنابلد، دچار ضعف های اساسی می شود. 7.متاسفانه در سازه های فلزی نیز مشکلات داریم اغلب ساختمان های فلزی استان زیر شان خالیست!!

چون درک صحیحی از چگونگی مصرف ''گروت منبسط شونده''وجود ندارد!! هنوز به طورسنتی آرماتور بندی، بولت ها نصب، صفحه ستون ها مستقر و بتن ریزی فونداسیون- آن هم با بتنی بیمار و پر از ترک- انجام می شود! این بتن بعضن تا زیر بیس پلیت رفته و با کمال تاسف فضای3تا6 سانتی زیر بیس را باهمین بتن پر می کنند!! یا تاسف بارتر این که مانند عصرحجر زیر بیس را با مخلوط ماسه و سیمان پر می کنند! بتن ذاتن 6درصد جمع شدگی دارد و این جمع شدگی در صورتی که با مواد منبسط شونده کنترل نشود باعث وجود گپ زیر بیس می شود که در زلزله خطرناک است!!ترک های بسبار در بتن فونداسیون ها نیز در لرزه های خفیف طول و عمق یافته و سازه را در زلزله های بزرگتر ناپایا می نمایند. مشکل دیگر در سازه های فلزی بحث جوش است!بازرسی جوش3834 اجباری شده!  اداره استاندارد چرا پیگیر نیست؟ 

نظام مهندسی چرا برای اجبار نیروهایش به طی نمودن دوره های ضمن کار، همت نمی کند؟  چرا برای تکمیل دانش فنی ناظران و مهندسان در زمینه جوش و بتن کاری نمی کند؟  یک مهندس عمران مگر بجز درس مختصر تکنولوژی بتن، درس دیگری در دوران تحصیلش داشته است؟

با آن مطالب نمی توان و نباید کسی جسارت نظارت بر اسکلت بتنی را درخود داشته باشد چون تجربه لازم است! 8درکشور فرانسه طی تحقیقاتی، جرم شناسان فهمیدند که ساختمان های بالای 6 طبقه جرم زا هستند و به علت بلند مرتبه سازی و تراکم جمعیت، ارتکاب جرم دارای فراوانی بالایی می باشد و علت آن هم گمنامی و عدم نظارت می باشد. سعی کردند در ساخت وسازها این موضوع را مد نظر قرار دهند. اما در کشور ما با این که در مورد ساخت وساز و نظارت، قوانین لازم و خوبی وجود دارد ولی متاسفانه شهرداری ها و سازمان نظام مهندسی بر ساخت وسازها نظارت ندارند و بر تخلفات مهندسین در این مورد چشم پوشی می شود واز طرفی در شهرداری هم هر تخلفی را می شود با پرداخت جریمه درست کرد. اگر این دو نقیصه درست شود در مقابل زلزله هم می شود ایستاد.
 
9در بیشتر سازه ها ، چون سوراخ بیس به بولت به جهت عدم درست قرارگیری یا تکان خوردن بولت در حین بتن ریزی نمی خورد، با هوابرش سوراخ ها را بی دقت بزرگ می کنند و فاجعه می شود خود گروت هم برحسب فضای خالی زیر بیس پلت براساس دانه بندی به انواع مختلفی تقسیم می شود. 10متاسفانه هنوز بتن آماده بدون کیفیت و آزمایش تولید درساختمان های مسکونی استفاده می شود! بتن آماده ها درشهرهای استان تحت نظارت صنف نیستند!! قیمت بتن آماده و محدوده ی فعالیت هر یک کنترل نمی شود! گاهن 35 کیلومتر محل بچینگ با محل مصرف بتن فاصله دارد!!صرفن به دلیل ارزانتر بودن بتن، پیمانکار او را انتخاب کرده!!ما نمی دانیم کیفیت بتن طی این35 کیلومتر چگونه،کجا و چه وقت و بر مبنای کدام استاندارد!کنترل می شود؟!

بتنی که در آن از کوچکترین افزودنی استفاده نشده است و صرفن با آب و میکس زیاد جلوی گیرش سیمانش گرفته میشود! افسوس این مخلوط بیمار خاکستری رنگ، به هیچ وجه بتن نیست!قاتلی است بالقوه که منتظر گرفتن جان ساکنین آن ساختمان به هنگام زلزله است!!!! 11کارخانه های بتن آماده اغلب آزمایشگاه ندارند! انتقال بتن ایراد دارد!استقرار توسط مجریان ذی صلاح نیست !عمل آوری در هوای گرم و سرد استان در عمل از نظر متولیان صنعت ساختمان بی معناست! 12بحث بتن یکی از چند عامل تشدید زلزله هستند، بحث اجرای صحیح، متریال مناسب، ژیو تکنیک منطقه و طراحی های متناسب با جغرافیای منطقه همه مهم و اساسی هستند! 13خوشبختانه با طرح پیشنهاد کمیته فنی بتن در شورای فنی لرستان، بحث ساماندهی مراکز تولید بتن در حال پبگیری است، ولی تغییرات محسوسی در سطح استان دیده نمی شود. تشکیل کمیته فنی کنترل ساخت سازه های بتنی با دوام و مقاوم می تواند از عوامل بازدارنده ی خسارات زلزله باشد. 14متاسفانه درساختمان 6 طبقه دیده شده است که در بتن یکی از سقف ها فقط100کیلو سیمان زده است و بدون ترمیم یا تخریب آن، اکنون درحال اجرای نمای کامپوزیت است!! 15پیمانکاران و تلاش آن ها برای کاهش سیمان مصرفی در این زمینه موثرند.نظارت بر چگونگی ارایه پایان کار در شهرداری ها هم خود عامل مهمی در بازدارندگی از خسارات زلزله است.
 
16سیمای لرستان به هیچ عنوان وظیفه خودش را در ارتباط با ایمنی سازی دربرابر زلزله به درستی انجام نداده است و به طور کلی می توان گفت سیمای لرستان برای آگاه کردن جامعه از زلزله، کارکرد مناسبی نداشته است! متاسفانه تا کنون هیچ گونه برنامه ای از سوی رسانه ی ملی درلرستان برای رفتار، هنگام وقوع زلزله ندیده دایم! بسیاری از خسارت های جانی در نوع واکنش انسان ها به وقوع می پیوندد. 17در زلزله ایلام که پلدختر را هم گرفت! مردم پلدختر ازترس جان، دم در و داخل کوچه ها جمع شده بودند و برای آسایش بیشتر خودشان ورودی کوچه ها را مسدود می کردند. اگر زلزله بزرگ رخ می داد و تخریبی صورت می گرفت کار امداد رسانان باسرعت بسیار پایینی انجام می شد! این یعنی در این استان زلزله خیز، روی آموزش مردم کار نشده است و یا در بحبوحه ی همین پس لرزه ها درلرستان که چندروز هم ادامه داشت مشاهده شده بود دانش آموز سال اول متوسطه رفته بود زیر یک آینه، تمام قد خوابیده بود!!

این یعنی دستگاه آموزش و پرورش به وظیفه ی خود عمل نکرده است!! این طفلک آن قدر آموزش ندیده بود که نمی دانست زیر آینه نباید خوابید این یک فاجعه تمام عیاراست! 18میزان آمادگی سیستم بهداشت ودرمان درمقابله وآمادگی با زلزله های احتمالی مشخص نیست. بیمارستان اصلی مرتبط با سوانح خرم آباد(بیمارستان شهدای عشایر) درصورت مواجهه با زلزله نسبتا شدید، جزء اولین اماكن تخریبی خواهد بود. دپوی دارو وملزومات پزشكی در استان نیاز به تکمیل دارد و بسیاری از درمانگاه ها ومراكز بهداشتی درمانی شهری وروستایی مقاوم سازی نشده اند و به آموزش های عمومی در حوزه درمان در حوادث توسط رسانه ی ملی در استان به اندازه کافی وقت داده نمی شود . 19محیط طبیعی شهر خرم اباد به شکلی هست که متاسفانه بین کوه و رودخانه قرار گرفته و بایستی مکان های امن در فضایی باشد که در زمان بحرریبی خواهد بود. دپوی دارو وملزومات پزشكی در استان نداریم! درمانگاه ها ومراكز بهداشتی درمانی شهری وروستایی مقاوم سازی نشده اند.
 
چند پیشنهاد به استاندار محترم لرستان جناب آقای مهندس هوشنگ بازوند! 1. همان گونه که با حمایت خود، باعث شدند طرح مکتوب مهندس علیرضا مقسمی (تنها عضو ایرانی ICRIفرزند لرستان)برای تشکیل ''کمیته فنی کنترل ساخت سازه های بتنی بادوام مقاوم'' در شورای فنی مصوب شود خواهشمند است دستور فرمایید درنحوه ی اجرا و پیاده سازی آن واکاوی بیشتری به عمل آید تا در پس تبلیغات صورت گرفته به هدف مد نظر برسیم! کاش دست کم پیشنهادهای طراح برای اجرای مفاد آن شنیده شود. 2.دستور اکید فرمایید تا برفرآیند آموزش صحیح فنی، درهر زمینه ای که مرتبط با جان و مال مردم است معاونت سیاسی- امنیتی و اجتماعی یا نماینده ایشان نظارت کنند با کمال تاسف آموزش غلط، زیانبارتر از آموزش ندیدن فعالان صنعت ساختمان است!! 3.لرستان زلزله خیز است فردا بسیار دیر است دست هایی که برای یاری آمده اند محتاج پول نیستند.فقط حرمت و احترام و ذره ای همدلی مسوولین می خواهند.مسوولین بدانند قطعن جایگاه ایشان با استفاده از مشاورین توانمند و آگاه در زمینه های مختلف ،محکمتر و در دل مردم بزرگتر خواهند بود 4. در ساخت و سازشهرهای استان، فاجعه هایی در حال رخدادن است شهرداران و اعضای شوراهای شهر و متولیان نظارت و کنترل ساخت و سازهای شهر، بعضن دانش یا توان کنترل صحیح در ارایه پایان کار ساختمانی ندارند این کمیته در بحث نظارتی می تواند بازویی برای شما و معاونت عمرانی در جلوگیری از تخلفات فنی باشد. 5.دستور فرمایید اداره کل استاندارد بر نظارت خود بر کارخانه های تولید شن و ماسه.، سیمان، .اسفالت، .بتن آماده.، سخت گیری بیشتری به عمل آورد و با علم و آگاهی بیشتر و بدون اغماض نظارت کند! زیرا با جان مردم مرتبط است. 6.زلزله یک نیروی غیر قابل پیش بینی طبیعی می باشد ولی توانایی های مهندسین ما قابل پیش بینی و مدیریت است. می شود با کنترل ساخت و ساز با هماهنگی نهادهایی چون دادستان ، معاونت عمرانی استانداری، شهرداری ، نظام مهندسی و کانون وکلا و دانشگاه ها ، راه را بر خطای احتمالی بست و با متخلف هم برخورد قاطع نمود! 7 موضوع "مجریان ذی صلاح" که در زمان مهندس "کیانپور" -معاون محترم عمرانی سابق استانداری- بحث شد پیگیری شود درد ما از کارگر بی سواد نیست!گرفتاری ما ازمشاورن و پیمانکاران آموزش ندیده یا بد آموزش دیده است! از کارفرمای بی خبر است! 8تجربه های موفق ما درگذشته لزومن بر صحیح بودن کارکرد فعلی ما صحه نمی گذارد! مدیران بهتراست چشم هایشان را بشویند! در بحث رفتار با بتن باید گفت در پلدختر با دمای46درجه و ازنا با زمستان23- تلورانس دمایی بالا نیازمند اموزش پیمان کاران داخلی استان برای درک تفاوت های اجرایی الزامیست 9آمادگی در برابر زلزله در لرستان، نیازمند آمادگی کلی ستاد مدیریت بحران دارد بهتر است ستادی به نام'' پیشگیری از بحران'' تاسیس شود.ما با پیشگیری از بحران می توانیم جان مردممان را نجات دهیم نه با «مدیریت بحران!»

باسپاس و تشکر از اعضای" تالار مجازی اندیشه ی لرستان" به ویژه دوستانی که در این مبحث مشارکت نمودند: مقسمی، برادران ملکی،قاسمی، مصطفوی، اکبریان، آزادبخت، خورشیدی، ناصری، رامین، طاهرپور، ایرانی، کامران، بیرانوند، گودرزی، داوودی، شاهرخی،خرمی و رشیدی تنظیم: مهندس علیرضا مقسمی و علی گودرزیان