تختی گلوله برف نبود، بهمن بود
امروز 17 دی است،روز پرواز ابدی جهان پهلوان؛ برای اینکه خطر سقوط در کلیشه های بی اساس، گریبانمان را نگیرد، این بار از جهان پهلوان و بزرگی هایش ننوشتیم و سه تن از چهره های دیروز و امروز خانواده ورزش را با اهدافی متفاوت میهمان میزگرد برنا کردیم تا از تختی بزرگ بگویند و داستان های زندگی پهلوان مردم را با زندگی قهرمانان امروز قیاس کنند.
برنامه با خاطراتی جالب به روایت خسرو نظافت دوست نایب قهرمان بازی های آسیایی تهران که قرار بود نقش آقا تختی را در فیلم مرحوم علی حاتمی ایفا کند، آغاز شد.در ادامه استاد اسماعیل زرافشان پیر دیار عکاسان که بسیاری از حرکات تختی را به شکار لنزهای خود در آورده، کمرنگ شدن مباحث اخلاقی در جامعه ورزش را مطرح کرد و اکبر فلاح قهرمان سابق کشتی آزاد جهان که همواره از او به عنوان یک قهرمان اخلاق مدار یاد شده، به نکاتی اشاره کرد که در نوع خود جالب توجه بود.
گپ و گفت یاد شده را در ذیل مشاهده می فرمایید:
*سالهاست که گوش شکسته ها هنگام مخاطب قرار دادن هم، از واژه "پهلوان" استفاده می کنند. فکر نمی کنید چنین مسئله ای از ارج و قرب این واژه پر معنا کاسته است؟
زرافشان: پهلوانی دیگر مرده است! من با چشمان خودم چیزهایی ار تختی دیده ام که واقعا سخت است بعد از او هر کسی را پهلوان بنامیم. به عنوان مثال قرار بود به عنوان عکاس در کارخانه کوکاکولا هنگام نوشیدن نوشابه از تختی عکس بگیرم؛ اما وقتی او متوجه شد که باید برای تبلیغات چنین کاری کند، تحت هیچ شرایطی تن به این کار نداد. وقتی که یک قهرمان جهان و المپیک عزت و احترام خود را فدای مال دنیا نمی کند، نشان از بزرگ منشی و درک بالایش دارد.الان قهرمانان برای رسیدن به پول تن به هر کاری می دهند و به قول معروف ککشان هم نمی گزد.
نظافت دوست: تختی در برخورد با همه اقشار جامعه متانت خاصی داشت و همه با چشم خود می دیدند که با تمام وجود به یاری مراجعینش می پرداخت. من به عنوان کسی که بعد از تعطیلی مدرسه برای تماشای قد و بالای رعنای جهان پهلوان لحظه شماری می کردم، چنین مسائلی را دیده و درک کرده ام.او وقتی کارگری از ظلم صاحب کارش تعریف می کرد، از فرط شرم و عصبانیت سرخ می شد؛ اما شنیده ام قهرمان امروز این مملکت وقتی وارد مغازه ای شده، به فروشنده گفته :"من برای خرید آمده ام، اگر می خواهی مشکلاتت را به زبان بیاوری، مغازه ات را ترک کنم!"
من که بعد از مرحوم تختی، هنوز پهلوانی به بزرگمنشی او ندیده ام.آقا تختی یک بود و دومی ندارد!
فلاح:متاسفانه امروز به برخی راننده تاکسی ها و قهوه چی ها و ...می گویند پهلوان! تازگی ها حشره کشی را به نام قهرمان تبلیغ می کنند و وقتی حشره کش و راننده تاکسی در ایران قهرمان و پهلوان می شوند، نباید به کشتی گیران بابت پهلوان خطاب کردن هم خرده بگیریم!
*کدامیک از اهالی کشتی شما را یاد جهان پهلوان تختی می اندازد؟ 
زرافشان: به نظر من بعد از تختی هیچ کس نتوانست مثل او پهلوانی را معنا کند؛ اما همه کسانی که مرا از نزدیک می شناسند می دانند که اکبر فلاح را لایق واژه پهلوانی می دانم. خودش حتما به یاد دارد که در مسابقات بلغارستان قبل از اینکه به روی تشک برود دستم را به کمر او زدم و گفتم تو تختی دوم کشتی ایران هستی.
نظافت دوست: من در سوال قبلی هم به این مسئله اشاره کردم که تختی دومی ندارد؛ اما همچون آقای زرافشان اکبر فلاح را نمونه کامل یک قهرمان اخلاق مدار امروزی می دانم. چند سال پیش وقتی وارد یک مغازه تعویض روغنی در جنوب شهر شدم صاحب مغازه گوش شکسته ام را دید و گفت: «در محله ای زندگی می کنیم که افراد ناباب و معتاد در آن به وفور دیده می شوند؛ اما شکل کشتی گرفتن و اخلاق دوست داشتنی اکبر فلاح فرزندانم را علاقمند به ورزش کرد. خدا مادرش را بیامرزد.»
فلاح: از قدیمی ها شنیده ام که اطرافیان تختی هم مثل خود او پایبند به اخلاق بوده اند؛ ولی نامشان زیر سایه آقا تختی کمرنگ شده است. استاد مهدی زاده، یعقوبی، زندی و... در این دسته جا می گیرند و از هم تیمی های خودم هم باید به نام های برادران خادم و محمد طلایی اشاره کنم که قهرمانان بسیار با اخلاقی بودند.
* اعتقادی به وجود «پهلوان پنبه ها» در ورزش دارید؟
زرافشان: این قبیل قهرمانان که تمایل دارند ادای پهلوانان را در بیاورند را به خوبی می شناسم. شنیده ام یکی از قهرمانان کشتی با حالت زاری و تزرع مقابل در خانه هم تیمی اش که مردم آن را به عنوان یک پهلوان می شناسند رفته و از او طلب کمک کرده، این آقای پهلوان پنبه هم در پاسخ دوستش گفته برو از کس دیگری کمک بگیر.اگر وضع مالی اش خوب بود، بگو به من هم کمک کند!
* آیا یک پهلوان باید با چنین ادبیاتی پاسخ مردم و دوستانش را بدهد؟
فلاح: داستانی که باعث شد تختی جهان پهلوان نام بگیرد این بود که او درس خود را در کوچه و بازار پس داد و تنها قهرمان مصاحبه ها لقب نگرفت. اینکه یک قهرمان به مدت 10 دقیقه در مقابل دوربین های صدا و سیما مبدل به جهان پهلوان شود کار بسیار آسانی است؛ اما همان قهرمان مصاحبه ها وقتی تصمیم به تظاهر در جامعه می گیرند، دستگیرشان می شود که چه کار دشواری پیش رو دارند و از خیر پهلوانی و سختی هایش می گذرند!
*آیا ضرب المثل "تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها" در خصوص جاودانه شدن نام مرحوم تختی مصداق دارد؟
زرافشان: شک نکنید که تختی لایق چنین محبتی بود، او حکومت شاهنشاهی را به هیچ گرفت و آنقدر شهامت داشت که وقتی محمدرضا پهلوی در جمع و با کنایه به او گفت که :"شنیده ام عضو حزب ملی هستی" به نفراول آن روزگار این مملکت گفت: "مگر خود شما ملی نیستید؟!"
* پس قهرمانی که هم در میدان مسابقه و هم بیرون از تشک کشتی حرفش را با پهلوانی و جسارت پیش می برد باید هم چنین شکوهی داشته باشد.
نظافت دوست: برای اینکه به این سوال پاسخ مناسبی داده باشم خاطره ای را از مادر جهان پهلوان تختی بازگو می کنم. ایشان را وقتی اوایل انقلاب در خانه اش ملاقات کردم، به داستانی اشاره کرد که واقعا برایم جالب بود. او می گفت روزی پسر قهرمانش با لباسی شیک و مناسب از منزل خارج شد و تنها پس از 10 دقیقه به خانه برگشت و در حالی که زیرپیراهن به تن داشت لباس دیگری پوشید. وقتی از او جریان را پرسیدم، گفت که بینوایی را در خیابان دیده و پیراهنش را تقدیم او کرده است.
* چنین داستان هایی حکایت از آن دارد که پهلوان بزرگی چون تختی لحظه به لحظه زندگی اش را با مردم و در کنار مردم گذرانده و لیاقت آنرا دارد که نامش جاودانه شود.
فلاح: تختی گلوله برفی نبود که با هل دادن مردم لحظه به لحظه بزرگتر شده و تبدیل به بهمن شود. او از همان ابتدا هم بهمن بود و جلال و شکوه یک پهلوان بزرگ را داشت. این را هم نباید فراموش کنیم که تختی پهلوان مردم بود نه حکومت.
*چگونه می توانیم از امثال پهلوان تختی برای ورزشکاران امروزی الگو ساخت؟
زرافشان: متاسفانه همه چیز در ورزش ما به مدال و مقام خلاصه شده و همه استاد تقدیر کردن از مردگان شده اند!
به نظر من که دیگر پهلوانی رو به مرگ است. آنقدر از خود من به عنوان قدیمی ترین عکاس ورزشی ایران در مراسم با قاب عکس تقدیر کرده اند که همسرم پیشنهاد داده یک مغازه قاب فروشی به راه اندازیم! لابد پس از مرگم هم خواهند گفت که نابغه عکاسی ورزشی دار فانی را وداع گفت! تقدیر واقعی از پیشکسوتان یکی از کارهایی است که می تواند اخلاق را در جامعه رواج بدهد. 
فلاح: آرزوی من این است که وقتی در مراسمی که چند سال است برگزار می شود، قهرمان قهرمانان ایران جایزه نقدی اش را پس از دریافت تقدیم نیازمندان کند تا الگو و تبلیغی شود برای سایر قهرمانان متمول؛ که البته هیچگاه این اتفاق نیافتاده است. بنده به شخصه بعد از جهان پهلوان تختی که افتخار ایران در مجامع بین المللی به شمار می رود، ورزشکاران و هنرپیشگان خارجی را که همگی بعد از مشهور شدن کمک شایانی به موسسات خیریه می کنند را الگوی خود می دانم.
چندی پیش در اخبار ورزشی دیدم که یکی از تیم های خارجی به خاطر رعایت نکردن بازی جوانمردانه و به ثمر رساندن گل، دروازه اش را خالی گذاشته تا تیم حریف با زدن یک گل به تساوی برسد. وقتی ورزش دوستان خارجی از سنین کودکی چنین صحنه هایی را تماشا می کنند، قطعا با خلق و خویی که ما نامش را پهلوانی گذاشته ایم بزرگ می شوند. متاسفانه چنین اتفاقاتی در ورزش ما خیلی کم به چشم می خورد.
در پایان میزگرد از خسرو نظافت دوست درخواست کردیم که داستان استفاده مرحوم علی حاتمی از این پیشکسوت کشتی درنقش تختی را برایمان تعریف کند.
نظافت دوست دراین باره گفت: برای اولین بار در مراسم چهلم مرحوم تختی از زبان دیگران شنیدم که چهره ام شباهت زیادی به آقا تختی دارد. حتی در مسابقات برون مرزی هم خارجی ها تصور می کردند که نسبت فامیلی با ایشان دارم؛ به هر حال پس از گذشت سالها در اوایل دهه 60 یک آقایی به باشگاه ما آمد و گفت که مرحوم حاتمی قصد ساختن فیلم جهان پهلوان تختی را دارد و شنیده که اطلاعات و چهره من به درد ایشان می خورد. به هر تقدیر نزد حاتمی رفتیم و بعد از اینکه عبدالله اسکندری چهره ام را گریم کرد، حاتمی گفت :"این خود تختی است!" ولی متاسفانه فیلم پروژه ساخته شدن این فیلم بنا به دلایلی به حالت راکد باقی ماند تا اینکه 8 سال بعد دوباره آقایی سراغ من آمد، پیش حاتمی رفتیم و دوباره مذاکرات آغاز شد.
جالب است که این بار هم فیلم ساخته نشد و حاتمی در سال 73 برای سومین بار از من خواست در تست گریم شرکت کنم و بعد از 20 بار گریم شدن نظر ایشان را جلب کردم؛ اما ظاهرا قسمت نبود این فیلم ساخته شود؛ چرا که چند روز بعد از فیلمبرداری علی حاتمی سرطان گرفت و در حالی که دیگر توانی برای کار نداشت چند پلان را ساخت و جان به جان آفرین تسلیم کرد.
مطمئنا با حضور چهره های شاخصی چون عزت الله انتظامی، محمد علی کشاورز، فرامرز قریبیان، اکبر عبدی فیلمی که در خور شأن و منزلت آقا تختی بود ساخته می شد که شاید قسمت بر این کار نبود.
البته بعد از آن آقای بهروز افخمی فیلمی در خصوص جهان پهلوان تختی ساخت و من هم در یک سکانس آن بازی کردم؛ اما شک نکنید که این فیلم تحت هیچ شرایطی نتوانست حق مطلب را ادا کند. 
