هزینه فرسایش خاک در ایران معادل ۱۴ درصد درآمد ناخالص ملی است
به گزارش خبرگزاری برنا از تبریز، محمدرضا نیشابوری که در دوازدهمین کنگره علوم خاک ایران در دانشگاه تبریز سخن میگفت با اشاره به اهمیت «خاک» به عنوان نعمت بزرگ خداوند که متعلق به تمام نسل های بشر است، اظهار داشت: خاک عملاً یک منبع تجدید ناپذیر است زیرا برای تشکیل آن با عمق 25 سانتی¬متر بیش از 2500 سال زمان لازم است و باید در نظر داشت با هیچکدام از سرمایه هایی مثل نفت، گاز و معدن قابل مقایسه نیست.
استاد دانشگاه تبریز با اشاره به هدررفت خاک اراضی کشور گفت: طی دهه 80 سالانه به مقدار 15 تا 20 تن در هکتار و معادل 3 میلیارد تن در سال از خاک اراضی کشور دچار فرسایش و هدررفت شده است.
وی ابعاد مختلف خسارت ناشی از فرسایش خاک را ذکر کرد و گفت: این موضوع به شکل¬های متعددی مانند انباشت رسوبات در پشت سدها، مرمت صدمات حاصل از سیلاب¬ها، بیکاری و مهاجرت و کاهش توان تولید اراضی فرسایش یافته دیده شده که رقمی در حدود 3500 میلیارد ریال در سال تخمین زده می¬شود که البته این رقم خسارت¬های ناشی از آلودگی منابع خاک و آب را در بر نمی گیرد.
نیشابوری با بیان اینکه 80 درصد فاضلاب¬های خانگی و صنعتی بدون تصفیه و به صورت خام وارد محیط زیست شده و از بین بیش از 300 شهرک صنعتی در کشور آنها 45 درصد دارای سامانه تصفیه فاضلاب می¬باشند، گفت: تغییر بیرویه کاربری اراضی مستعد کشاورزی ناشی از توسعه شهرها و کلان شهرها صورت دیگری از انهدام خاک¬های زراعی بوده است به طوریکه مطالعات انجام یافته نشان میدهد که از سال 1334 تا سال 1380 یعنی در طول 46 سال تنها در محدوده 7 کلان شهر، تهران، کرج، تبریز، شیراز، اصفهان، مشهد و اهواز در حدود 136هزار هکتار از اراضی قابل کشت حومه این شهرها از بین رفته و تبدیل به اراضی مسکونی شده است.
وی وضعیت خاک کشورمان را برای هر دلسوزی متاثرکننده عنوان کرد و گفت: بحث فرسایش خاک حداقل از 40 سال پیش در کشور مطرح بوده و برای جلوگیری از آن یا کاهش آن نیز تأکید گردیده است.
نیشابوری فشار سنگین بر خاک و اراضی کشورمان جهت افزایش تولید غذا و دیگر مایحتاج جامعه برای مواجهه با رشد سریع جمعیت به خصوص از سال 1350 به بعد، افزایش نرخ رشد جمعیت، ارتقا نیافتن دانش و فن بهرهبرداری صحیح و عالمانه از منابع خاک و اراضی در تولید محصول، هماهنگ با افزایش تقاضای تولید و تأکید بر رسیدن خودکفایی در تولید محصولات استراتژیک مانند گندم بدون فراهم آوردن ملزومات برای رسیدن به این هدف بزرگ و ملی، شناخته نشدن اهمیت و ارزش خاک در سطح جامعه کشور و نبودن اعتقاد و باور عمومی برای حفاظت از خاک از جمله دلایل بروز این مسئله عنوان کرد و گفت: نبودن نهاد یا تشکیلات اجرایی توانمند، مدبر و تصمیم گیرنده برای مدیریت بهرهبرداری صحیح، عالمانه و با نگرش فراگیر به منابع خاک کشور، نبودن قوانین و مقررات روشن و قوی به عنوان نرم¬افزاری برای امر خطیر مدیریت خاک کشور در مقیاسهای ریز و کلان و عدم سرمایه گذاری و اختصاص منابع مالی به موقع و کافی برای انجام برنامه¬ها و اقدامات زیربنایی در امر شناسایی پتانسیل و محدودیتهای منابع خاک کشور از دیگر عوامل فرسایش و تخریب خاک به شمار میرود.
رییس انجمن علوم خک ایران ایجاد یک عزم راسخ برای نجات خاک و برنامهریزی دقیق با مشارکت فعال و همکاری اساتید، محققان و کارشناسان علوم خاک و علوم مرتبط با آن در بخشهای آموزش، تحقیقات و به خصوص در بخش اجرایی کشور را از جمله راههای برونرفت از وضعیت نابسامان خاک کشور عنوان کرد و گفت: هم اکنون «قانون جامع خاک» به عنوان یک لایحه و به عنوان یکی از ابزار جامع مدیریت آینده خاک کشور که تدوین و ارائه آن به مجلس محترم شورای اسلامی یکی از مصادیق همکاری و همفکری جمع دلسوزان خانواده علوم خاک در دهه اخیر بوده است، در کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس مطرح است که امیدواریم نمایندگان مجلس شورای اسلامی با توجه به ارزش و اهمیت خاک، چالشها و تهدیدهای بزرگی که خاک کشور با آن مواجه است به مسائل و مشکلات آن به خصوص تغییر کاربریهای بی رویه، تخریب و آلودگی خاک حساس باشند و آنها را خوب رصد کنند و بر اجرای کامل قوانین مربوطه نظارت داشته باشند و به خصوص در این برهه زمانی حساس در تصویب لایحه جامع خاک از هیچ کمک و تلاشی فروگزاری ننمایند.
نیشابوری با قدردانی از معاونت آب و خاک و صنایع وزارت جهاد کشاورزی در جهت همکاری با انجمن علوم خاک ایران در مسائل این حوزه که اخیراً در چارچوب یک تفاهم نامه 5 مادهای فیمابین صورت رسمی و فعال پیدا کرده است، اظهار داشت: البته این تلاشها کافی نیست و در این راستا اجرایی شدن مفاد کامل بند 5 قطعنامه ششمین همایش علوم خاک در زمینه تشکیل گروهی از نمایندگان سازمانهای اجرایی دست اندرکار کشور با همکاری انجمن علوم خاک ایران و با بهره¬گیری از نخبگان و صاحب نظران خاک کشور توسط دفتر آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در خصوص پیگیری مهمترین مباحث و مسائل مطرح شده در این همایش میتواند کمک موثری در این زمینه نماید.
رییس انجمن علوم خاک ایران همچنین به منظور ارتقاء مهارت علمی و عملی فارغالتحصیلان این علم در عرصههای بهرهبرداری و مدیریتی خواستار توجه به گرایشهای مختلف علوم خاک به صورت یک مجموعه¬ مرتبط با هدف کاربردیتر شدن این رشته شد.
لازم به ذکر است دوازدهمین کنگره علوم خاک ایران با شرکت بیش از یکهزار و300 تن از محققان، اعضای هیئت علمی و دانشجویان سراسر کشور به مدت سه روز هم اکنون در دانشگاه تبریز در حال برگزاری است.
