اولین آتش نشانی کشور در تبریز افتتاح شد

تبریز، اولین شهری بود که در آن بلدیه تأسیس شد و قاسم خان والی، که در تاریخ آن شهر نماد خدمت به مردم در سالهای اولیۀ قرن 13 شمسی محسوب می شود، 10 سال بعد از تولد بلدیه در خیابان خاقانی، نبش خیابان بهادری امروز، تشکیلاتی را دراردیبهشت ماه سال 1296 شمسی افتتاح کرد که به اطفائیه شهرت یافت. پیش از آن، در سال 1221 شمسی مأموران روسیۀ تزاری برای تأمین امنیت و حفظ منافع در تبریز امکاناتی را به امر آتش نشانی اختصاص داده بودند.
 
این آتش نشانی دارای چند پمپ دستی دو طرفه، از جنس برنز و مس برای پمپاژآب بود. اقدامات روس ها درتبریز، اگرچه حکم نخستین سند پیرامون تأسیس نهادی رسمی برای مبارزه با آتش در ایران 165 سال پیش را دارد، ولی اسناد تاریخی گواهی می دهدکه از آن امکانات فقط برای اطفاء حریق استفاده می شد و برای مقابله با سایر حوادث کارآیی نداشت. در حالی که قاسم خان والی، وقتی اداره اطفائیه تبریز را بنیان گذاشت، رسیدگی به سایر حوادث غیرمترقبه، ازسیل و زلزله گرفته تا آوار، سقوط از بلندی، و... راهم جزو وظایف اطفائیه قرارداد. او کوشید ابزار و ادوات مقابله با آن سوانح را نیزتهیه کند و در اختیار مأموران شاغل دراداره اطفائیه قرار دهد.

یکی از شاخص ترین ویژگی های اداره اطفائیه تبریز، که در حد خود نوعی ابتکار بدیع به شمار می آید، احداث برج یانقین در کنار ساختمان اطفائیه بود. امروز این محل در کنارایستگاه شماره یک و ساختمان مرکزی سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی تبریز قرار داد.

واژة یانقین، در زبان مردم آذربایجان به معنای آتش و آتش سوزی است از آنجایی که درزمان تأسیس اداره اطفائیه هیچ گونه امکانات مخابراتی برای تماس سریع مردم با اطفائیه وجود نداشت و احتمال می رفت در صورت وقوع آتش سوزی مأموران دیر به محل برسند. قاسم خان والی، برج را به عنوان دیده بان با نام یانقین با 23 مترارتفاع احداث کرد. او دستور داد درتمام ساعات شبانه روز، عده ای در اتاقک دیده بانی بالای آن به نگهبانی بپردازند تا درصورت مشاهده دود و آتش یا غبار غلیظ در هر نقطه ای از شهر، محل را شناسایی کرده و سپس، با به صدا درآوردن زنگ برنزی بزرگ بالای برج مأموران را مطلع سازند.

همچنین، نقل است این برج کارکرد دیگری نیز داشته است.زیرا بر فراز آن چراغی تعبیه شده بود که شب ها آن را روشن می کردند و مسافرانی که شب هنگام وارد شهر می شدند، در صورت ضرورت می توانستند برای جهت یابی و پیدا کردن راهشان از آن استفاده کنند. جالب این که آن ابتکار در یکصد سال پیش، مورد توجه اغلب سیاحانی که به تبریز سفر کرده بودند، قرار گرفت. تا جایی که اغلب آن ها در سفرنامه هایشان به برج یاد شده اشاره کرده اند و تأکید آن ها باعث شد تا مسئولان آتش نشانی چند کشور و از جمله فرانسه، با نحوة کار و عملکرد آتش نشان های تبریز آشنا شوند و با الگو برداری از آن، فن آوری ایرانی آن مقطع تاریخی را به کشور خود انتقال و مورد بهره برداری قرار دهند.

پلان برج مورد اشاره، که تا قبل از توسعۀ شهر تبریز بلندترین ساختمان شهر به حساب می آمد و از بالای آن تمام نقاط شهر به وضوح دیده می شد، در داخل به شکل دایره بود، یک رشته پلۀ حلزونی به قسمت فوقانی آن راه دارد و دارای هشت نورگیر هلالی است و بخشزیرین آن که از یک چهار طاق تشکیل شده، به منزلۀ پایه برج به شمار می آید و به قرنیزی سنگی منتهی می شود.