اجماعی درباره سن ۱۳ سالگی بلوغ وجود ندارد

فتوای جنجالی آیت‌الله صانعی درباره سن بلوغ شرعی دختران که اظهار داشته‌اند دختران در 13 سالگی به سن تکلیف می‌رسند، مبنای چالش‌های فراوانی در بین اندیشمندان و مردم شده است. در این مورد به سراغ یکی از اساتید حوزه علمیه حجت‌الاسلام و المسلمین احسان مهرکش که مولف کتاب نقدی بر کتاب فقه و زندگی آیت‌الله صانعی، رفتیم و نظر وی را جویا شدیم، مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید:
 
* اهمیت و ضرورت موضوع پرداختن به مسئله بلوغ دختران از چه جهت است که شما در این زمینه کتابی را به نگارش درآوردید؟
بحث اصلی بلوغ دختران سعادت اخروی و دنیوی دختران است که قطعاً در جامعه نیز تاثیر گذار است، تفاوت زیادی بین این‌که دختران از 9 سالگی فرامین خدا را انجام دهند تا مثلاً 4 سال بعد شروع به انجام فرایض کنند، از آنجایی که سن بلوغ دختران و سن شروع انجام فرایض دینی دختران در سعادت اخروی و دنیوی آن‌ها موثر است ما این کار نگارش کتاب را شروع کردیم.

*نظرات اغلب دانشگاهیان و حوزویان در این باره چیست؟
سن بلوغ دختران با نظرات مختلفی مواجه شده‌است، بعضی از چهره‌های دانشگاهی این گونه القاء می‌کنند که از روایات سن 9 سالگی برای بلوغ دختران استنباط نمی‌شود و این سن 9 سالگی صرفاً مختص به صدر اسلام بوده‌است و چون ما با ادعایی از مجامع دانشگاهی و حوزوی مواجه شدیم که با بررسی آیات و روایات استنتاج کرده بودند که از فقه تشیع نمی‌شود سن 9 سالگی دختر را برداشت کرد، احساس کردم نیاز است در این حوزه کار کنم.

*نظر مقام معظم رهبری به عنوان مرجع تقلید جهان اسلام در خصوص سن بلوغ دختران چیست؟
در مراجعه به استفتائات ایشان ذکر شده است که در این خصوص به رساله امام (ره) مراجعه کنید که در رساله امام خمینی (ره) نیز همین سن 9 سالگی برای بلوغ دختران ذکر شده است.
 
*دلیل آیت الله صانعی برای سن 13 سالگی بلوغ دختران چیست؟
ایشان اظهار می‌کنند که قول مشهور سن 9 سالگی بلوغ دختر از روایات قابل برداشت نیست و دوم اظهار می‌کنند که ادعای اجماع ادعا شده قابل مخدوش است و 7 دلیل برای اثبات مدعای خودشان ذکر می‌کنند که مهمترین دلیلشان روایت عمار ساواطی است.

*نظر مراجع تقلید دیگر در این خصوص چیست؟
آیت الله وحید خراسانی و آیت الله زنجانی هر دو بر قول مشهور و سن 9 سالگی بلوغ اتفاق نظر دارند.
 
*آیا بازخورد نظر آیت الله صانعی در جامعه مثبت بوده است و مردم این فتوا را پذیرفته اند؟
سن بلوغ دختران مسئله تاثیرگذاری در جامعه است و کسانی که کمتر به مسائل مذهبی آشنا باشند این فتوای ایشان را عمل می‌کنند و به احتمال قوی تاثیرات بد خود را در جامعه خواهد گذاشت.

دلایلی که شما در کتاب خودتان استدلال کرده بر چه مبنایی است؟
مهمترین دلیل بنده قول مشهور روایات متعددی است که دلالت بر سن 9 سالگی بلوغ می‌کنند، و اشکالی که‌آیت الله صانعی به قول مشهور گرفته است هیچ‌کدام وارد نیست و روایات متعددی که سن بلوغ دختر را مقید به عادت زنانه و ازدواج کرده اند و آیت‌الله صانعی به آنها استناد کرده است، دقیقاً قابل خدشه اند و به خوبی می‌توان به این استناد ایشان جواب داد.
 
باید گفت در روایات قول مشهور سن 9 سالگی بلوغ دختر که از جانب معصوم صادر شده اند به هیچ عنوان سن بلوغ دختر را مقید به عادت زنانه و ازدواج نکرده اند و آیت‍الله صانعی می‌گوید که چون دختر در سن 9 سالگی ازدواج نمی‌کند و عادت ماهانه نمی‌شود پس سن بلوغش 13 سالگی است. این نظر ایشان بر خلاف قول مشهور روایات معصوم است. روایات هیچ قیدی بر سن بلوغ دختر نزده‌اند و ایشان صرفاً یک روایاتی را مبنای دلیل خود گرفته‌اند و سن 13 سالگی را برداشت کرده‌اند در صورتی که در کتاب خودشان ادامه همان روایت را که ادعای ایشان را نقض می‌کند، ذکر نکرده‌اند و صحت ادعای ایشان را به همین دلیل نمی‌توان قبول کرد.
 
لطفاً در مورد رد دلایل آیت الله صانعی توضیحات بیشتری بفرمایید؟
روایاتی که سن بلوغ دختر را مقید به عادت ماهانه و ازدواج کرده‌اند و آیت‌الله صانعی به آنها استناد کرده‌اند از جهت سند ضعیف هستند و نکته دوم اینکه ایشان وارد بحث اجماع شده اند و اجماع بر سن 9 سالگی بلوغ که بین مراجع تقلید بوده را مخدوش دانسته اند، اول باید بپرسیم که مبنای ما در باب اجماع چیست؟ و برای اینکه موضوعی را حکم فقهی بدانیم اجماع همه فقها در همه زمانها لازم است یا خیر؟ در صورتی که این طور نیست و اجماع همه فقها در همه زمانها برای برداشت یک حکم فقهی لازم نیست و علمای متعددی در این زمینه اختلاف کرده‌اند و صرفاً اجماع علمای زمان معصوم برای برداشت یک حکم فقهی کافی است.
 
به این ترتیب مبنای اجماع ایشان قابل خدشه است و بر فرض آنکه اجماع علما بر سن 9 سالگی بلوغ دختر مخدوش باشد دلیل اصلی ما روایات معصوم است و اجماع صرفا جنبه تاییدی حکم را دارد در صورتی که جواهری، فاضل و بقیه علما بر سن 9 سالگی دختر اجماع کرده اند و روایات اصل برداشت حکم شرعی است.
 
ما در خواست می‌کنیم افراد به کتاب آیت الله صانعی مراجعه کنند و 7 دلایل ایشان را مبنی بر سن 13 سالگی بلوغ دختر اقامه کرده، مطالعه کنند سپس به کتاب بنده مراجعه کنند و جوابهایی که به دلایل ایشان داده‌ام را مطالعه کنند به خوبی متوجه می‌شوند که قولشان از اتقان علمی خوبی برخوردار نیست.