انرژی گسل‌های تهران ۱۷۰ سال است / تهران در معرض خطر زلزله

به گزارش خبرنگار اجتماعی برنا زلزله اسمی است که با شنیدنش لرزه به جان هر شنونده ای می‌افتد. اتفاقی که بعد از خبرش منتظر شنیدن آمار بالای خسارت جانی و مالی هستیم.

قهر طبیعت انسان‌های زیادی را راهی گورستان می کند و سر پناه عده زیادی را تخریب کرده و ویرانی و خرابی در شهر گذاشته و مخروبه حاصل لرزه های بی امان آن است.

حال بعد از زلزله با آمار زیاد کشته ها و مجروحان آن رو به روییم. عده زیادی با از دست دادن عزیزانشان دچار تالمات روحی شده اند و افراد زیادی گرفتار درمان و معلولیتی که یک عمر آن‌ها را از کار افتاده می کند.

تاسیسات شهری و راه‌ها و خانه ها ویران می شوند و انسان‌های زیادی آواره و بی سرپناه شده، این‌ها همه گوشه کوچکی از آثار مخرب زلزله است.

اما می توان با تدبیر و کار اندیشی بر زلزله غلبه کرد و آن را به تسخیر خود در آورد. کشور ژاپن که هر لحظه در معرض زلزله است برای همه کشورهای دنیا الگوست که چگونه توانسته این نیروی عظیم طبیعت را در مشتان پرتوان خود مهار کند.

حال به نظر می رسد که تهران در صورت زلزله با آثار مخرب تری رو به رو خواهد بود زیرا که رشد شهری در تهران بشکل کاملا منطقی انجام نشده و حدود ۸ میلیون نفر از جمعیت تهران در ناحیه بسیار خطرناک قرار دارند. یک تحقیق پیش‌بینی می‌کند که زلزله‌ای با بزرگی ۷ ریشتر در تهران ۶۴۰.۰۰۰ مسکن را از مجموع ۱،۱۰۰،۰۰۰ مسکن ویران کرده و علاوه بر این بیش از یک میلیون و نیم از جمعیت تهران را کشته و حدود چهار میلیون و سیصد هزار نفر را زخمی کند. به‌گفته ریفات لطیفی، متخصص جراحی بالینی در حدود ۲۰ درصد از مرگ‌های مربوط به این زمین‌لرزه احتمالی در ۲ ساعت اول اتفاق می‌افتد که از جمله دلائل اصلی آن خفگی در اثر استنشاق گرد و غبار، فشار بر قفسه سینه، شوک افتادن قند خون یا سرمازدگی می‌باشد. بقیه ۸۰ درصد مرگ و میر در ۳ روز اول اتفاق می‌افتد و دلیل آن از دست دادن آب بدن، سرمازدگی، نشانگان له شدن، نارسایی کلیوی، عفونت زخم، و یا گندخونی می‌باشد. بگفته مهرداد حلوایی، متخصص فیزیولوژیك جانوری، در صورت وقوع زمین‌لرزه نوع جدید موش های زنده خوار که در تهران گسترش یافته اند افرادی که زیر آوار مانده اند را تا رسیدن نیروهای امدادی می خورند.

گسل های فعال تهران
 
در تهران گسل مشا - فشم، گسل شمال تهران، گسل نیاوران، گسل تلو پایین، گسل محمودیه، گسل شیان و کوثر، گسل شمال ری، گسل جنوب ری، گسل کهریزک، گسل گرمسار، گسل پیشوا، گسل پارچین البته گسل‌های فرعی زیادی در سطح شهر تهران موجود می‌باشد مانند نارمک، شادآباد، داوودیه، عباس‌آباد، باغ فیض و... که بر پایه پژوهش گروه همکاری‌های بین‌المللی ژاپن جایکا (JICA) از این بین احتمال فعال شدن سه گسل مشا، جنوب ری و شمال تهران تشخیص داده شد که فعال شدن هر کدام خسارات و شدت گوناگونی را در هر منطقه از تهران در پی خواهد داشت. که البته در ماهیت گسل ری تردید وجود دارد.


گمان‌ها از زمان وقوع زمین‌لرزه
فهرست زمین‌لرزه‌های ایران در مقیاس‌های نزدیک ۷ ریشتر در ناحیه اطراف تهران

داده‌ها نشان می‌دهد که در منطقه تهران حدود هر ۱۵۸ سال یک لرزه اتفاق می‌افتد. آخرین زمین‌لرزه برجسته در تهران مربوط به سال ۱۸۳۰ میلادی و به بزرگی ۷.۲ ریشتر بود.
به گفته محمودرضا دلاوری، مدیر کار گروه سیستم‌های اطلاعات مکانی پردیس فنی دانشگاه تهران:  وقوع زلزله در تهران حتمی است و طبق تحقیقات زلزله دارای یک دوره بازگشت است که طبق برآوردها هر ۱۵۰ سال یک بار یک زلزله بزرگ رخ می‌دهد و با توجه به این‌که بزرگترین زلزله در تهران در ۱۷۰ سال گذشته رخ داده‌است باید خود را برای وقوع زلزله بزرگ در کلان‌شهرها آماده کنیم. نوربخش غلامی، استاد دانشگاه تهران و زمین‌شناس، در سال ۱۳۸۹ پیش‌بینی کرده که طی چند سال آینده زلزله‌ای با مقیاس ۷ ریشتر در تهران اتفاق بیفتد که نتیجه آن فاجعه‌ای مخرب‌تر از بم خواهد بود، و بحرانی ایجاد می‌شود که شاید در هیچ کجای دنیا مشابه آن اتفاق نیافتاده باشد از طرف دیگر محمدرضا حاتمی عضو پژوهشگاه زلزله مرکز ژئوفیزیک دانشگاه تهران می‌گوید:  شاید دولتی بخواهد جمعیت را در سطح کشور پراکنده کند... ولی این‌که تهران زلزله‌خیز است، در آن شکی وجود ندارد. امکان وقوع زمین لرزه در تهران را هیچ‌کس نمی‌تواند پیش‌بینی کند، کما این‌که کسی نمی‌تواند بگوید زلزله نخواهد آمد.


زلزله های بزرگ تهران

اولین زلزله ثبت‌شده در تاریخ برای شهر تهران مربوط به 400 سال پیش از میلاد است که این زلزله با بزرگی 6/7 ریشتر ری و ایوانکی را لرزانده است.

در زیر به برخی زمین لرزه های بزرگ و مخرب تاریخ تهران و نواحی آن بر اساس منابع اینترنتی اشاره شده است:

وضعیت زلزله در تهران
مدیر کل معماری و ساختمان معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران با بیان این که گسلهای فعال و متعددی در تهران وجود دارد که بیش از 170 سال است که انرژی در آنها جمع شده، بر ضرورت توجه به ساخت و سازهای اصولی به ویژه کنترل و نظارت دقیق بر روند تولید تا مصرف بتن تاکید کرد.

محمد باقرخسروی با اشاره به موقعیت جغرافیایی کشور گفت: امروزه دیگر خطر زلزله و وقوع آن در کشور و به ویژه درتهران بر کسی پوشیده نیست، در این کلانشهر، گسلهای فعال و متعددی وجود دارد که طول برخی از آن‌ها ازجمله گسل شمال تهران و گسل مشا» به حدود 100 کیلومتر و یا بیشترمی رسد. با این حال سالهاست که زلزله قدرتمندی دراین شهررخ نداده و بیش از 170 سال است که انرژی دراین گسلها جمع شده است، این درحالی است که محققان از طریق مطالعات آماری، دوره بازگشت زلزله ای قدرتمند درتهران را حدود 150 سال پیش بینی کرده اند.

خسروی با بیان این که سازه های موجود درشهر از ضعفهای متعددی برخوردار و به شدت آسیب پذیرهستند، افزود: ضعف طراحی، استفاده از مصالح غیراستاندارد، نبود کارگران ماهر، ضعف دراجرای عملیات اجرایی مهم مانند تیر، ستون، سقف، دیوارو اتصالات از جمله ضعف های مهمی است که در سازه های شهر تهران وجود دارد. با توجه به امکانات موجود و توانمندی شرکت های تولید بتن استاندارد، نباید اجازه داد بتن غیر استاندارد درکارگاهها، توسط افراد و کارگران غیرماهر ساخته و در اجزای مهمی مانند ستون ها مصرف شود، چرا که علاوه بر به خطر انداختن جان ساکنان ساختمان، محله ای را نیز دچار مخاطره می کند.مدیر کل معماری و ساختمان با اشاره به اینکه با توجه به قوانین حاکم برشهرداری و مقررات ملی ساختمان، وظیفه کنترل ساختمان ها و ایمنی شهروندان، مستقیما متوجه شهرداری ها نیست، گفت: شهرداری تهران با برگزاری دوره های آموزشی سعی دارد تا به هدف خود که همان ارتقای سطح دانش مهندسان و کارشناسان نواحی است، دست یابد.

 اقدامات شورای شهر تهران جهت مقاوم سازی شهری

محمدمهدی تندگویان عضو کمیسیون معماری و شهرسازی شهر تهران به خبرنگار اجتماعی برنا در خصوص مقاوم سازی ساختمانهای تهران، گفت: بخشی از این موضوع به عهده شهرداری و شورای شهر است و بخش اصلی بر عهده دولت است.

وی در ادامه افزود: عمده نهادهای دولتی و نظامی محل استقرار آنها در تهران است و این یکی از مشکلات شهر تهران است و از جمله نقاط تهدید است و اگر این پیش بینی نشود در صورت وقوع زلزله حتی می تواند تغییر دولت را به بار بیاورد.

عضو شورای شهر تهران با اشاره به اینکه برای کاهش خسارات ناشی از زلزله موضوع اصلی دولت است. ادامه داد: دولت باید با برنامه ریزی برای جابه جایی تهران فکر اساسی کند و برای مقاوم سازی ساختمانهای شهر تهران اقدام جدی کند.

تندگویان موضوع مهمی را که در بافت شهری مطرح دانست بحث بافت فرسوده را مطرح کرد و افزود: شهرداری تهران 2 سال است بحث ساماندهی بافت فرسوده را دنبال می کند و با نظارتی که شهرداری بر بازسازی بافت فرسوده انجام می دهد امید است مقاوم سازی پی گرفته شود.

وی خاطر نشان کرد: قوانین مربوط به بازسازی بافت فرسوده 2 سال است که ابلاغ شده و برای این بازسازی شهرداری امتیازهایی برای مردم قائل شده است و باید فرهنگ سازی بازسازی بافت فرسوده برای مردم انجام شود.

عضو شورای شهر تهران با بیان اینکه شهرداری باید نهایت همکاری با مردم را بازسازی بافت فرسوده داشته باشد در ادامه تصریح کرد: شهرداری به مردم وام خوبی در این راستا بدهد و وزارت مسکن و بانکهای دولتی برای این بازسازی نهایت همکاری در جهت وام دادن را با مردم داشته باشند.

تندگویان درباره اقدامات شهرداری برای بحث مقاوم سازی شهری گفت: شهرداری صرفاً برای ساختمانها پایان کار می دهد و تایید استانداردهای ساخت و ساز برعهده مشاورین فنی است.

وی تصریح کرد: اگر بعضی از ساختمانهای نوساز بعضا فرو می ریزند این به عهده نظام مهندسی و مهندس ناظر است که نظارت خود را به درستی بر ساخت و ساز آن ساختمان انجام نداده است.

وی وظیفه شورای شهر تهران را صرفا تنظیم و تصویب قوانین و نظارت بر حسن اجرای آن در شهر دانست و یادآوری کرد: ما در بحث مقاوم سازی ساختمانها قوانین مصوب شده در شورای شهر داریم اما به مناسبی اجرا نمی شوند و بازوی اجرایی قوی برای بحث مقاوم سازی نیاز است که فعلا نداریم.

وی تصویب قانون جدید نماسازی در ساختمانهای شهر را از مصوبات جدید شورا دانست و افزود: در بحث مقاوم سازی نهادهای ذینفع به خوبی عمل نمی کنند و و بعضا قوانین مغایر و موازی در بحث ساخت و ساز و تعابیر مختلفی که از آن برداشت می شود معضل اساسی مقاوم سازی است.

تندگویان در پایان ادامه داد: باید در قوانین مقاوم سازی ساختمانهای شهر وحدت رویه باشد و ما نیاز به قاون جدید در این حوزه نداریم و صرفا باید قوانین قبلی مقاوم سازی اصلاح و رفع نقص شود.