اهدای تخمک؛ از درمان نازایی تا جاهطلبی سودجویان
به گزارش خبرنگار اجتماعی برنا//
متاسفانه در کشور از میان هر پنج زوج یک زوج نابارور است که سبب شده تا این افراد با دیدن هر کودک اشک بریزند و با حسرت آهی بکشند. اما این روزها با پیشرفت علم و تکنولوژی درمان بسیاری از ضعفها و بیماریهای منجر شده تا خانوادهها به داشتن فرزند امید داشته باشند. در حقیقت تخمک اجارهای از جمله راههای میان بری است که زوجهای ناباروز را به این باور رساند که بهترین راه برای رهایی از این کمبود است. اما در این باره نظرات موافق و مخالف بیشماری وجود دارد. این موضوع هنوز دارای پیچیدگیهایی است که موجب شده تا درباره ابعاد مختلف آن به نظر یکسانی نرسند.
اهدای تخمک
در بعضی موارد علل ناباروری به گونهای نیست كه با تجویز دارو یا روشهای پیشرفته درمان ناباروری بتوان آنها را رفع كرد. برای مثال در بعضی زنان به خاطر سن بالا، یائسگی زودرس و اختلالات دیگر، علیرغم سالم بودن ارگانهای باروری به علت نداشتن تخمک از امكان باروری محروماند که تنها راه باروری دریافت تخمک اهدایی از یک داوطلب است.
در محیط آزمایشگاه تخمک اهدایی توسط اسپرمهای مرد كه همسر گیرنده تخمک است لقاح مییابد و جنین حاصله از این لقاح در رحم زن نابارور منتقل میشود.
نكات مهم در اهدای تخمک
حداكثر سنی فرد گیرنده تخمک 45 سال است. البته فرد باید كاملا از خطرات باروری در سنین بالا مطلع باشد و پس از مشاورههای لازم با متخصص و روان پزشک برای این كار اقدام كند.
لازم است زوجی كه میخواهند با روش اهدای تخمک تحت درمان قرار گیرند تحت مشاوره باشند و تمام جوانب این كار اعم از مسائل روحی، روانی، ارث و قانون و سایر مسائل را درنظر بگیرند و با آگاهی كامل درمان را آغاز كنند.
آزمایش های اولیه پیش از درمان باید به طور كامل انجام شود. آزمایش اسپرموگرام مرد، معاینات عمومی فیزیكی، آزمایش های روتین قبل از بارداری نظیر سرخجه، آزمایش های ایمنی، تعیین گروه خون و RH، ایدز، هپاتیت، معاینات لگنی، بررسی حفره رحم و سونوگرافی برای اندازه گیری حجم رحم و درصورت لزوم هیستروسكوپی و لاپاراسكوپی تعدادی از این آزمایش ها است.
ضمنا رحم فرد گیرنده تخمک در زمان عمل باید آمادگی داشته باشد كه لازم است اقدامات لازم از قبل انجام گیرد.
- سن اهدا كننده تخمک بهتر است بین 21 تا 34 سال باشد و ترجیحا این فرد قبلا بچه دار شده باشد؛ چراكه شانس حاملگی را در فرد گیرنده تخمک بالا می برد.
- خصوصیات فیزیكی فرد گیرنده و اهدا كننده تخمک بهتر است هماهنگ باشد. خصوصیاتی نظیر، رنگ پوست، رنگ چشم، رنگ مو و ساختمان بدنی.
- فرد اهدا كننده تخمک (Donor) باید از نظر ژنتیكی كاملا سالم باشد، همین طور از نظر بیماریهایی نظیر سیفلیس، هپاتیت، ایدز نیز باید مورد بررسی قرار گیرد.
- ارزیابی روان شناختی فرد اهدا كننده تخمک توسط یک شخص حرفهای نیز بسیار توصیه میشود. این سابقه شامل بررسی سابقه خانوادگی، تحصیلی، ثبات روحی، انگیزه اهداء، سابقه بارداری سخت، روابط بین فردی، سابقه قضایی و قانونی، سابقه بیماریهای روان پزشكی و اختلال شخصیتی است.
ملاحظات اخلاقی اهدای تخمک
همواره بحثهای فراوانی در رابطه با اهدا كننده تخمک جریان داشته است كه آیا بهتر است فرد اهدا كننده یا دونور شناخته شده یا ناشناس باشد. بسیاری از دریافت كنندگان تمایل به دریافت تخمک از اهدا كنندگان ناشناس هستند؛ چرا كه تمایل دارند حریم خصوصی خود را حفظ كنند. اما در مقابل عدهای نیز اصرار به شناختن اهدا كننده دارند. برای آنها سابقه اجتماعی، فرهنگی اهدا كننده تخمک و ویژگیهای ژنتیكیاش اهمیت زیادی دارد.
موضوع دیگر آشكار كردن یا پنهان داشتن موضوع از كودک حاصل از این عمل است. در مواردی كه بنابر ملاحظاتی این حقیقت كتمان میشود همواره این خطر وجود دارد كه حقیقت ناخواسته آشكار شود. این موضوع به ویژه در خانوادههایی كه تفاهم و توافق وجود ندارد بیشتر اهمیت مییابد.
به هر حال مهم این است كه استانداردهای سلامت جسمی و روانی در مورد اهدا كنندگان رعایت شود و برای پیشگیری از مشكلات آتی رضایت نامه از اهدا كننده و گیرنده دریافت شود.
محرمیت فرزند متولد شده با پدر و مادر از طریق تخمک اهدایی
در موارد محرومیت فزند متولد شده از این طریق نسبت به پدر و مادر بحثهای متفاوتی مطرح است و مساله محرمیت نیز در این موارد قابل بحث است. به عنوان مثال در اهداء تخمک فرزند حاصل با شوهر خانم نابارور (صاحب اسپرم) محرم خواهد بود. همچنین در این مورد و در موارد مرتبط با اهداء جنین موضوع محرمیت فرزند حاصل ممکن است از طریق شیردهی و احکام مادر رضاعی قابل تامین باشد.
رابطه شرعی بین اهدا کننده تخمک با فرد صاحب اسپرم
در سالهای گذشته مساله محرمیت از طریق عقد موقت بین اهداکننده تخمک و همسر فرد گیرنده تخمک حل میشد که البته این کار هم از طریق وکالت خانم گیرنده برای همسرش انجام میشد و حتی لزومی نداشت مرد و زن یکدیگر را ببینند. ولی در حال حاضر تغییراتی در فناوری ایجاد شده و برحسب مرجع تقلید ممکن است دیگر الزامی برای جاری شدن صیغه محرمیت وجود نداشته باشد.
فریز کردن تخمک و جنین بهتر از رحم جایگزین
احمد حسینی نایب رئیس انجمن علمی باروری و ناباروری ایران در گفتو گویی، فریز کردن تخمک و جنین را بهتر از استفاده از رحم جایگزین یا اهدای تخمک دانست.
وی گفت: زنان به جز سن تقویمی برای بارداری دارای سن بیولوژیک نیزهستند و افرادی که سن بیولوژیکی شان برای بارداری بالا رفته است یا دچار یائسگی زود هنگام شدهاند میتوانند از این خدماتی که پیشرفت علم در اختیار بشر گذاشته است استفاده کنند.
فریز کردن تخمک زنان سرطانی و مادران آینده
وی گفت: اگر زنان ازدواج کردهاند میتوانند بیایند جنین تشکیل دهند و با فریز کردن آن جنینی داشته باشند که به آن سن نخورده باشند و هرگاه بخواهند میتوانند بچهدار شوند. این امر میتواند بسیاری از معضلات ناشی از اهدای تخمک یا رحم جایگزین را در آینده حل کند.
حسینی افزود: حتی زنانی که در جوانی دچار سرطانهای مختلف میشوند و دارو درمانیهای عمده دارند باید بدانند قبل از شیمی درمانی و رادیو تراپی میتوانند تخمک خود را فریز کنند و در آینده بچه دار شوند.
عوارض اهدای تخمک
امروزه زنانی که میخواهند از رحم خود برای رشد جنین افراد دیگری استفاده کنند باید شرایط سن، قد، وزن و بسیاری از شاخصههای وضعیت سلامت عمومی خود را با مشورت پزشک بسنجند. در حقیقت فردی که تخمک اهدا میکند به خاطر قرار گرفتن در معرض داروها و هورمونها و عمل جراحی ممکن است دچار عوارضی شود بنابراین پزشک باید تشخیص دهد که فرد چند بار میتواند تخمک اهدا کند.
اما بهطور عمومی اهدای بیش از سه چهار بارممکن است برای فرد زیانبار باشد اما بازهم استثناهایی وجود دارد، چرا که زنی ممکن است توانایی اهدای تخمک برای 10 بار هم داشته باشد.
احمد حسینی نایب رئیس انجمن علمی باروری و ناباروری ایران در این باره میگوید: اهداکنندگان تخمک و رحم جایگزینیها باید شرایط ویژهای داشته باشند، مهمترین نکته نیز سلامت روحی، روانی، جسمی و نداشتن بیماریهای زمینهای ژنتیک افراد است. اما دقت نکردن به این امر میتواند موجب انتقال بیماریها و نقصها به نسلهای بعدی شود. نداشتن حساسیت به یکسری دارو - هر چند این عمل ساده است اما نباید به آن بیتوجه ماند- مچ شدن از لحاظ پزشکی و گروه خونی از دیگر شرایط اهدای تخمک است.
جاه طلبی برخی از افراد در اهدا تخمک برای افزایش نسل خود
حسینی در مورد اهدا تخمک نیز باید دقت شود تعداد بیشماری از افراد با نیت خیرخواهانه و کمک به زوجین نابارور چنین خدماتی ارائه می دهند اما باید بدانیم که تعدادی از افراد به دلایل جاه طلبی وافزایش نسل خود تخمک اهدا میکنند.
دلالان در کمین
افراد سودجو به اهدای تخمک را به عنوان تجارت به این ماجرا نگاه کرده وتخمک خود را ازیک میلیون و گاها تا یک میلیون و 800 به فروش رساندند. جای جالب این ماجرا آن جاست فروشنده تخمک در ابتدا میپرسد که آیا در تهران ساکن هستی یا خیر، چرا که اما اگر از شهرهای اطراف تهران باشند تا یک میلیون و 800 میگیرند، به خاطر دوری راه و رفت و آمد.
شنیدهها حاکی از آن است که در بیمارستانهای خصوصی از 2 میلیون 600 میگیرند تا 3 میلیون و 500. البته تنها هزینه بیمارستان و پول تخمک اهدایی نیست. اهدا کننده باید 60 آمپول بزند که یک میلیون و 200 هزار تومان هزینه آمپول هاست. اینجاست که واسطهها یک کاسبی اساسی راه میاندازند.
قانون اهدای جنین
قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور در سال 1382 درمجلس شورای اسلامی تصویب شد، البته باید بدانیم ابتدا اهدای تخمک و سپس اهدای جنین و رحم جایگزین درایران مطرح شد.
درباره تلقیح اسپرم یک مرد با تخمک متعلق به زن بیگانه و همچنین وارد کردن آن به تخمک در صورت ناتوانی اسپرم درنفوذ به داخل تخمک مخالفت صریحی در میان متون فقهی وجود ندارد و تعدادی از فقها بر جواز آن نیزتصریح کردهاند. حضرت آیت الله خامنهای و برخی دیگر از فقها مانند حضرات آیات یزدی، مکارم شیرازی و موسوی اردبیلی بر جواز آن نظر دادهاند.
آئیننامه اجرایی این قانون نیز سال 1383 تصویب و منتشر شد. براساس ماده یک این قانون تمامی مراکز تخصصی ناباروری ذی صلاح مجاز خواهند بود بارعایت ضوابط شرعی و شرایط مندرج درآن قانون نسبت به انتقال جنینهای حاصله از تلقیح خارج از رحم زوجهای قانونی و شرعی و پس ازموافقت کتبی زوجین صاحب جنین به رحم زنانی که پس از ازدواج وانجام اقدامات پزشکی ناباروری آنها (هریک یا هردو) به اثبات رسیده اقدام نمایند، اما هنوز ابعاد مختلف قانونی این موضوع برای همگان روشن نیست. مسئله وراثت و اینکه درمورد رحم جایگزین و اهدای تخمک طفل دقیقاً به صاحب نطفه ملحق میشود یا اهدا کننده تخمک و یا زن دارای رحم جایگزین همچنان مورد اختلاف است.
در ایران اهدای تخمک مورد قبول مراجع شیعه است
ایران تنها کشور اسلامی است که در آن نه تنها برنامهی اهدای تخمک رایج است، بلکه برای اهدای تخم هزینه نیز پرداخت میشود. هدف از این بررسی، مقایسه اشتراکگذاشتن و اهدای تخمک از نظر اخلاقی، حقوقی و فقهی و بررسی مزایا و معایب این روش درمانی در چهارچوب ضوابط اهدا در ایران است.
در ایران اهدای تخمک مورد قبول مراجع شیعه است. از آنجاییکه اشتراک تخمک نیز شباهت کاملی با روند اشتراکگذاری دارد این روش نیز پذیرفته شده است. اشتراک تخمک نسبت به اهدا، از نظر اسلامی ( نگاه و لمس)، از نظر اجتماعی (جلوگیری از اهدا تکراری)، مسائل مربوط به هزینه و تبادل پول، عوارض درمان و مشکلات مربوط به تبلیغات و واسطهها دارای مزیتهایی است هرچند این روش معایبی نیز دارد. مثلا کاهش شانس حاملگی فرد با اهدا نیمی از تخمکهایش، چالش در رابطه با سلامت اهداكننده و همچنین فشار روانی موفقیت درمان گیرنده در برابر شکست درمان اهداكننده تخمک نیز وجود دارد. معایب اشتراک تخمک با انجام مشاورهی کامل، اعمال ناشناسی و تدوین دستورالعمل حاوی معیارهای دقیق انتخاب به اشتراک گذارنده قابل برطرف شدن است.
نگاه فقها درباره اهدا تخمک
|
آیت ا... خامنه ای | تلقیح زن از نطفه ی مرد اجنبی فی نفسه اشکال ندارد ولی باید از مقدمات حرام از قبیل نگاه و لمس حرام و غیر آن ها اجتناب شود و به هر حال در صورتی که با این روش کودکی به دنیا بیاید، ملحق به شوهر آن زن نمی شود بلکه ملحق به نطفه و به زنی که صاحب رحم و تخمک است . |
|
آیت الله مکارم شیرازی
| آیت الله مکارم شیرازی این امر ذاتاً جایز است ،ولی چون غالباً مستلزم نگاه و لمس حرام است، تنها در موارد ضرورت مجاز است. صاحب نطفه وتخمک پدر ومادر فرزند متولد شده هستند .مادر جانشین در حکم مادر رضاعی است . اگر مادر جانشین دارای شوهر باشد ،باید با اجازه شوهرش باشد. |
این زنان و مردان به امید بچه دار شدن، تمام سختیها و هزینهها را به جان میخرند و ساعتها بر روی صندلی و در راهروهای این مرکز چشم به راه خبرهای خوش هستند. اما ای کاش...
