سیر صعودی بیکاری دختران همراه با افزایش تحصیلات

خبرگزاری برنا/میناعینی فر-از یک طرف برتری دختران در آمار قبولی دانشگاه‌ها، از آن طرف بیکاری فارغ‌التحصیلان دختر که بالاتر از پسران است. دختران تحصیلکرده‌ روز به روز بیشتر شده‌اند اما آمار بیکاری‌شان هم بالاتر رفته. اگر نگاهی به آمارهای رسمی بیندازیم می‌بینیم نرخ بیکاری دختران جوان به خصوص در سنین 15 تا 24 ساله رشد زیادی داشته. در حالی که در سال 88 این نرخ معادل 4/32 درصد بود اما سال 89 به 5/46 درصد افزایش یافت. آمار رسمی نشان می‌دهد تعداد دختران جوان بیکار از 318 هزار نفر به 515 هزار نفر رسیده بود. در تابستان سال 92 هم نرخ بیکاری زنان15 تا 24ساله 46درصد گزارش شد. بر اساس آمار امسال با وجود اینکه نرخ بیکاری عمومی 4/10درصد بود و زنان با تعداد 4/9هزارو910نفر، نرخ بیکاری معادل 2/21درصد داشتند که بدترین وضعیت آن در بین گروه سنی 15 تا 24ساله بود. زنان بین سنین 15 تا 29سال هم 685هزارو916نفر بیکار در بین خود دارند.
این اعداد و ارقام در میزان بیکاری فراغ‌التحصیلان بعضی دانشگاه‌ها هم به طور بارزی دیده می‌شود. اردیبهشت 89 رئیس دانشگاه شهید بهشتی با بیان اینکه زنان در اغلب رشته‌های دانشگاهی بر مردان پیشی گرفته‌‌اند، گفت: در زنان به جز رشته‌های علوم تربیتی، دو برابر نسبت جامعه بیکاری وجود دارد. ۷۵ درصد ورودی‌های دانشگاه شهید بهشتی در سال 89 دختران بودند و ۵۸ درصد فارغ‌التحصیلان دوره کارشناسی و ۳۸ درصد فارغ‌الحصیلان دوره کاردانی در کشور بیکار مانده بودند.
علاوه بر دختران جوان، بخشی از آمار بیکاری زنان مربوط به زنان سرپرست خانوار است که نیاز مبرم به اشتغال دارند و زندگی فرزندان و بعضا پدر و مادر‌شان به آنها وابسته است. رئیس سازمان آمار ایران در 18 دی ماه با پیش‌بینی افزایش تعداد زنان سرپرست خانوار تا سه سال آینده گفت: در حال حاضر بر اساس آخرین سرشماری انجام شده در سال 90، سرپرست 12 درصد خانوارهای ایرانی زن است. دو میلیون و 500 هزار زن سرپرست خانوار در کشور وجود دارد که در حال حاضر تنها 18 درصد از آنها شاغل و 82 درصد از آنها بیکار هستند. او با بیان اینکه آمارهای گرفته شده از تعداد زنان سرپرست خانوار بر اساس سه گروه سنی کمتر از 35 تا 64 سال و بالای 65 سال است، گفت: آمارها حاکی از آن است که بیشتر زنان میانسال سرپرست خانوار هستند.
نرخ اشتغال دختران و زنان در کشورهای توسعه یافته رشد زیادی داشته و در بسیاری از کشورها با مردان برابری می‌کند. اما این به معنای حقوق و مزایای یکسان بین دختران و پسران نیست. چندی قبل سازمان همکاری‌های اقتصادی گزارشی از کشورهای توسعه یافته عضو این سازمان منتشر کرد که نشان می‌داد دختران در این کشورها هم تحصیلات بالاتری نسبت به مردان کسب کرده‌اند اما هنوز درآمد کمتری دارند. یعنی در شغل‌های یکسان و با مهارت‌های یکسان و برتر، حقوق مزایای کمتری به دست می‌آورند. این تفاوت هم از تبعیض‌های دستمزد بین زنان و مردان ناشی می‌شود که با وجود قوانین منع تبعیض هنوز ادامه دارد، و هم ناشی از علاقه بیشتر زنان به شغل‌های کم درآمدی مثل معلمی و مربی‌گری در برابر شغل‌های پردرآمدتری است که مردان انتخاب می‌کنند. با وجود اینکه قوانین ضدتبعیض در مورد دستمزدهای زنان در این کشورها به تصویب رسیده، اما کارفرمایان همچنان از این قانون تخلف می‌کنند و بعضا به زنان دستمزد کمتری می‌دهند.
در ایران، بعد از تشکیل دولت یازدهم، انتقادات زیادی به عدم به کارگیری زنان در کابینه و معاونت‌های ریاست جمهوری وارد شد. وقتی معاون رئیس جمهور در امور زنان و خانواده هم بر این مساله تاکید کرد، این انتقادها از درون دولت هم به گوش رسید. چند روز پیش شهیندخت مولاوردی با انتقاد از نادیده گرفتن تواناییهای زنان در مسئولیتهای اجرایی گفت: با وجود تاکید ویژه رئیس جمهور مبنی بر استفاده از تواناییهای زنان در پستهای مدیریتی و اجرایی، تعداد زنانی که در پستهای مدیریتی و اجرایی دولت مشغول به کار شده‌اند به تعداد انگشتان دست هم نمی‌رسد. به گفته او مشکل بیکاری دختران در شهرهای کوچک باعث ازدواج‌های اجباری می‌شود و این تنها را برون رفت آنها از مشکل است.
در این میان بعضی طرح‌های حمایتی دولتی مثل مرخصی زایمان و کاهش ساعت کاری زنان در عمل به ضرر زنان شده و موقعیت‌های شغلی را از آنها می‌گیرد. چرا که کارفرمایان، استخدام مردان را در اولویت قرار می‌دهند. ایجاد محدودیت برای استخدام زنان مجرد یکی از مواد طرح تعالی خانواده در مجلس بود که عضو فراکسیون زنان در آذر ماه خبر از حذف ماده 9 و 10 آن داد. موادی که بر اساس آن حق استخدام زنان مجرد برداشته می‌شد و با اعتراض‌هایی رو به رو شد. نهایتا این ماده به دلیل ایجاد تبعیض جنسیتی در طرح حذف شد.
فاطمه رهبر نماینده مجلس در گفتگو با برنا درباره افزایش آمار بیکاری دختران فارغ‌التحصیل و طرح‌های مرتبط با اشتغال دختران و زنان در مجلس می‌گوید: «به نظر می‌رسد عوامل مختلفی در این موضوع دخیل‌اند. وقتی سال به سال زمینه تحصیل برای دختران فراهم می‌شود و تعداد قبولی دختران ما از پسران بیشتر است، این موضوع افزایش متقاضیان کار بین دختران را هم به دنبال دارد. علاوه بر این با توجه به مساله زایمان و تربیت فرزند، برخی خانم‌ها فرصت اشتغال تمام وقت را ندارند و کارفرمایان هم همکاری لازم را با آنها ندارند و تمایل بیشتری دارند که آقایان را به استخدام درآورند. با وجود وظایف همسرداری، فرزندآوری، مادری و خانه‌داری، در صورتی که زنان توان، اشتیاق، وقت و تخصص کافی برای فعالیت اجتماعی داشته باشند، با توجه به اینکه بعد از انقلاب این افتخار نصیب خانم‌ها شده که در فضایی سالم در جامعه حضور داشته باشند، ما هم وظیفه داریم شرایط را برای زنان به گونه‌ای فراهم کنیم که در جامعه حضور داشته باشند و از وظایف خود نیز دور نمانند.»
به نظر می‌رسد زنان همچنان با مشکلات زیادی در زمینه اشتغال رو به رو هستند که فرصت‌های برابر را از آنان سلب کرده است.