تفاوت نسلی از کجا میآید؟
حتما بارها اختلافنظرهای بین والدین و فرزندانشان را دیدهاید. اختلافهایی که گاهی باعث میشود افراد تصور کنند زبان یکدیگر را نمیفهمند و از دو دنیای متفاوت با هم حرف میزنند. این موضوع باعث بسیاری از تنشهای خانوادگی هم میشود و آرامش را از بعضی خانهها سلب میکند. اما رابطه نسلها با یکدیگر هنوز یکی از سوالهای حل نشده در جوامع مختلف است. چه موقع از یک نسل جدید سخن میگوییم؟ چه طور نسلها ویژگیهای مخصوص به خود را پیدا میکنند و با نسل قبلی خود متفاوت میشوند؟ اصلا چیزی به اسم ویژگیهای نسلی واقعیت دارد و همین عامل باعث بروز اختلاف نسلی میشود؟
بعضی از جامعهشناسان، نسلها را دورههای ده ساله میدانند، بعضی دیگر وقوع یک تحول مهم اجتماعی و سیاسی یا حادثه طبیعی را عامل ایجاد یک نسل جدید میدانند و بعضی دیگر هم تقسیمبندیهای کوتاهتری دارند و معتقدند این روزها با تحولهای سریعی که اتفاق میافتد، دیگر کار به ده سال نمیکشد، بلکه هر 3-4 سال یک بار یک نسل جدید با ویژگیهای جدید خودش متولد میشود.
محمدجواد چیتساز عضو هیات علمی پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی معتقد است شکاف نسلی، نوعی شکاف اجتماعی است که گروههای اجتماع را از هم جدا میکند. او در مقالهای درباره نگرشهای مختلف به شکاف نسلی مینویسد: برخی وجود تعارض بین والدین و فرزندانشان را شکاف نسلی میدانند و معتقدند این تعارضها بخش جداییناپذیر تحول انسان است. بعضی این شکاف را به پاردایمهای سنت و مدرنیته ربط میدهند و معتقدند نسل قبلی بیشتر به پارادایم سنتی معتقد است و نسل جدید تلاش میکند مدرن شود. بعضی دیگر هم مساله را ناشی از جامعهپذیری میدانند که به طور کامل انجام نمیشود و بعضی از ویژگیهای نسل قبل نمیتواند به نسل جدید منتقل شود.
یک تحقیق در اصفهان نشان داده در نگرش نسل جوان و والدینشان اختلافنظرهای زیادی در زمنیههای نگرش به ازدواج و تشکیل خانواده، میزان استفاده از رسانهها، روابط مشترک اجتماعی، گذراندن اوقات فراغت، نگرشهای جنسیتی، رضایت اجتماعی، نگرش نسبت به شخصیت اساسی ایرانیان، عقاید و باورها، ارزشهای اجتماعی، رفتارهای مذهبی و آگاهیهای اجتماعی دیده میشود. رضا اسماعیلی محققی که این پژوهش را انجام داده نشان داده در 44.7درصد مواردی که به عنوان فاکتورهای نشان دهنده این نگرشها بررسی شده بود، اختلاف وجود دارد. علاوه بر این در بعضی موضوعات مثل استفاده از رسانههای ارتباطی، ابزارهای گذراندن اوقات فراغت، تصور درباره شخصیت ایرانیان، عقاید و باورها و رفتارهای مذهبی این فاصله شدیدتر است.
یک پژوهش دیگر درباره شکاف نسلی در شهر سقز نشان داده علیرﻏﻢ اﻳﻨﻜﻪ ﺗﻔـﺎوت ﻧﺴﻠﻲ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﺣﻮزهﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ -اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ است، ﻫﻮﻳﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟﻮاﻧﺎن ﺳﻴﺎل، ﺷﻨﺎور و ﻧﺎﻣﻨﺴﺠﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﻨﺎﺻـﺮ آن ﺷـﺎﻣﻞ ﺑﻲﻗﺪرﺗﻲ، ﺑﻲﻣﺮﺟﻌﻲ و ﻣﻌﺘﺮض ﺑﻮدن اﺳﺖ. دکتر غلامرضا جمشیدیها استاد دانشگاه تهران و کمال خالقپناه در این پژوهش در بررسی دگرگونی نسلی و نقش آن در ساختن هویت اجتماعی جوانان متوجه شدند نسل جدید از امکانات دستیابی به تحصیلات، اطلاعات سیاسی بالا و آگاهی برخوردار است و به طور همزمان زندگی در ناامنی اقتصادی را تجربه کرده است. آنها به همان اندازه که دغدغه اقتصادی، شغل و آینده تحصیلی دارند، دغدغه آزادی، سلیقههای متنوع و متفاوت را نیز دارند. ناکامی در به دست آوردن اینها، باعث شده فرهنگی سیاسی آنها با نوعی اعتراض اجتماعی و مقاومت سیاسی و اضطراب فرهنگی همراه باشد. پایین بودن اعتماد اجتماعی در میان جوانان، به خصوص دختران، و همچنین امنیت اجتماعی، یکی از پیامدهای این وضعیت است.
تجربه نشان داده هیچ کس نمیتواند جلوی شکاف نسلی را بگیرد. این شکاف در همه جوامع جدید اتفاق میافتد و تحولات اجتماعی و سیاسی مختلف بر آن تاثیرگذارند. اما آنچه اهمیت دارد، شناخت تفاوتها و چگونگی مدیریت کردن آنهاست.
