هویت ملی را از هیچ نمی‌توانید بسازید/ فوتبال تمام جهان را فرا گرفته است

نشست خبری ورزش، فرهنگ و هویت ملی با حضور جمعی از اساتید و صاحب‌نظران در ساختمان شماره 2 وزارت ورزش و جوانان برگزار شد.

به گزارش سرویس وزارت جوانان خبرگزاری برنا، این میزگرد به منظور آشنایی هر چه بیشتر با مقوله ورزش، فرهنگ و هویت ملی با حضور دکتر ناصر فکوهی استاد مردم شناسی دانشگاه تهران، دکتر تقی آزاد ارامکی استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران، دکتر هادی خانیکی استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی و دکتر محمدرضا رستمی، مشاور وزیر ورزش و جوانان حضور داشتند.

دکتر هادی خانیکی: جامعه ما نیازمند امید است

دکتر هادی خانیکی در ادامه بحث گفت: دکتر رستمی اشاره کرد که مزیت نسبی ما، فوتبال نیست، بلکه کشتی است. من می گویم اگر ایران به جام جهانی نیز راه نیافته بود، باز هم درگیر جام جهانی بود و با مسائل هویتی و مسائل فرهنگی درگیر بود. دولت باید به اشکالات مهارتی، ورزشی و نهادی خود توجه جدی داشته باشد.

من در این زمینه به کلان جامعه نگاه می‌کنم. جامعه ما نیازمند امید، شادی و پیروزی است. چون نیازمند است بنابراین برای این نیاز باید فکری کرد. خوب جامعه‌ای که نیازمند پیروزی است و به نظر من این پیروزی روی اقتصاد و سیاست نیز تاثیر خواهد گذاشت. این‌ها مسائل اجتماعی است که ما باید روی آن‌ها تمرکز و فکر کنیم ولی همه آن‌ها را نباید سر جمع کنیم و البته فکر نکنیم که همه این مسایل را می‌توان تنها از طریق رویداد جام جهانی حل کرد. 

نگاه دولتی به مقوله ورزشی نداشته باشیم

بحث خود را خلاصه می‌کنم و می‌گویم که به ورزش با نگاه توسعه و رشد شتابان نگاه نکنیم. نگاه دولتی به مقوله ورزشی نداشته باشیم. همه مسایلی که آقای رستمی به درستی به آن‌ها اشاره کرد، مسایلی است که وجود دارد ولی اگر دولت تنها خود را مکلف به پاسخ‌گویی به این دغدغه‌ها بکند این امر غلط است. مسأله دیگر این است که دولت ورزش را به یک مسأله مدنی و گفتگویی تبدیل کند، آیا اکنون برآورد کردن مسائل و نیازها تنها به عهده دولت است و جامعه و شهروندان نیز در پاسخ‌گویی بدان مسئول‌اند و وظیفه‌ای در قبال برآورده کردن آن دارند؟


وقتی نقد نباشد یا شیفتگی خواهیم داشت یا طرد

مساله نقد نیز مساله‌ای اساسی است؛ وقتی که نقد نباشد، یا شیفتگی خواهیم داشت یا طرد. یا اینکه قهرمانان خیلی قهرمانند و یا اینکه باید با آنان برخورد کرد. بر همین اساس است که فوتبالیست‌ها در یک زمان تبدیل به نماد رفاه‌زدگی در جامعه می‌شوند و یا از سوی دیگر تبدیل به نماد و هویت ملی ما می‌شوند. در حالی که ورزشکاران ما هیج کدام از این دو به تنهایی نیستند و باید نگاه جامع‌تری دراین زمینه داشته باشیم.

دکتر تقی آزاد ارامکی: ورزش ابزار نیست

دکتر تقی آزاد ارامکی عنوان کرد: آقای دکتر خانیکی به نکته درستی اشاره کردند، ورزش ابزار نیست. آقای دکتر از تعبیر چتر جدیدی برای جامعه و حوزه روابط بین‌الملل از آن یاد کردند. در ایران ناخواسته اتفاقاتی از سوی نخبگان می‌افتد و از ورزش و مقوله‌های ورزشی با تعابیری نظیر جنگ و ... یاد می‌کنیم. این بدان خاطر است که ما کماکان در پارادایم جنگ زیست می‌کنیم و باید از این پارادایم گذر کنیم. در این میان ورزش فضایی است که امکان این گذار را فراهم می آورد. ورزش، فضایی است که ما فشار این تعارض ها را کاهش می‌دهیم. ورزش وسیله‌ای شده است که حالا که سیاست ما، اقتصاد ما و دانش ما و ... اگر نمی‌تواند ما را به تعامل با جهان فرا بخواند، حداقل ما بتوانیم با جامعه جهانی از طریق ورزش زندگی بکنیم. 

دولت در این معادله چه کاری انجام می‌دهد؟

دولت در این معادله چه کاری انجام می دهد؟ به نظر من دولت در این زمینه هیچ‌کاره است. دولت کاره‌ای نیست. معمولاً این گونه بوده است که دولت خواهان خدمت است ولی چون بلد نیست باعث مسائل بعدی می‌شود.

یکی از بدبختی‌های دولت‌های جمهوری اسلامی ایران این است که می‌خواهد خدمت کند ولی چون بلد نیست حماقت می‌کند. من معتقدم در کنار مهارت‌هایی که به مردم و شهروندان باید داد، باید دولت را نیز آموزش داد و یکی از وظایف علوم انسانی نیز همین است.

جامعه‌شناسان باید تلاش کنند که به سیاستمداران و مدیران جامعه شیوه درست رفتار را آموزش دهند. مدیران دولتی ما مهارت کافی برای انجام کار خود ندارند؛ با وجود اینکه خیلی راغب هستند که خدمت کنند.

جمهوری اسلامی ایران بسیار راغب است که در ورزش به جایگاه خوبی دست یابد ولی چون بلد نیست، دچار نوعی حماقت و ناتوانی عمده شده است. این مساله باید حل شود.

آیا دولت انتظار دارد که در مسابقات ورزشی تیم‌هایش شکست بخورند؟ اصلا این گونه نیست ولی دولت راه دست یافتن به پیروزی پایدار را هم بلد نیست. در عین حال درست است که ما نیاز به پیروزی داریم، ولی شکست‌های خود را نیز باید به پیروزی تبدیل کنیم، ما در این زمینه هم ناتوان هستیم.

باید بتوانیم پیروزی را به تعویق بیاندازیم

ما باید بتوانیم در بعضی از موارد پیروزی خود را به تعویق بیاندازیم. باید بگوییم ما آماده‌ایم برای فردا. این کمک خواهد کرد که ما انتظارات غیر واقع‌بینانه از تیم‌های ورزشی خود نداشته باشیم. دوستان توجه داشته باشند که ورزش برای ایران یک همبستگی فراملی ایجاد می‌کند.

برای مثال ایرانیان خارج از کشور که عنصر هویت بخشی برای آنها وجود ندارد وقتی تیم ورزشی به خارج از کشور فرستاده می‌شود، موفقیت این تیم ساکنان ایرانی، آمریکا، اروپا و کانادا را به هیجان در می‌آورد. این نیز نکتۀ مهمی است که ما بدان توجه نمی‌کنیم و رسالت رسانه‌‎هایی نظیر شما و ... نیز در تقویت همین همبستگی فراملی است.

دکتر فکوهی: اگر بحث هویت مالی روشن بود این اختلافات پیش نمی‌آمد

دکتر فکوهی افزود: من انتقادی به شیوه مدیریت بحث‌ها دارم. من فکر می‌کنم تیتر گفتگویی ما، ورزش و هویت ملی بود در حالی که در گفتگوها بسیاری از مطالبی مطرح شد که اینگونه به این سرعت قابل بررسی نیست و به نظر من طرح اینگونه این مباحث نوعی کج‌فهمی ایجاد می‌کند.

خود بحث هویت ملی به باور من نیازمند ده‌ها ساعت بحث و گفتگوست؛ چرا که اگر مساله هویت ملی برای ما روشن بود که این اختلافات پیش نمی‌آمد. خوب اینکه ما بخواهیم در بحث های خود مساله هویت ملی، هویت‌های قومی، هویت ایرانیان خارج نشین و در غربت که آقای دکتر آزاد بدان اشاره کردند و یادغدغه آقای رستمی در مورد مساله برند و مساله ارتباطات که دکتر خانیکی بدان پرداخت را مورد بررسی قرار دهیم؛ در عین حال که همه این بحث‌ها خیلی مفیدند، ولی باید به گونه‌ای این مباحث را در کانونی متمرکز کرد که بالاخره از این بحث برون‌داد مشخصی داشته باشیم. 

فوتبال تمام جهان را فراگرفته است

من فکر می‌کنم که بحث‌های من، دکتر خانیکی و دکتر آزاد افتراق چندانی ندارند برای مثال دوگانه‌ ورزشی سنتی/ ورزشی، جهانی بحث بسیار مهم و اساسی است به دلیل اینکه فوتبال در شرایط حاضر تبدیل به ورزشی شده است که تمام جهان را فرا گرفته است و فوتبال به نظر من قبل از هر چند یک ورزشی سیاسی است؛ چرا که دولت‌های ملی از قرن نوزدهم میلیاردی شروع به جا انداختن آن کردند. دلیل این اقدام آن‌ها هم این بود که یک همذات‌پنداری بین تیم ملی و ملت ایجاد شود و خوب این امر هم یکی از عناصر مهم ملت‌سازی بود.

شما هویت ملی را از هیچ نمی‌توانید بسازید

در دوگانه ورزش سنتی/ جهانی، ورزش‌های سنتی هویت‌های غیرغربی را بازتاب داده‌اند و این خود یکی از مسائل بسیار مهم است. شما هویت ملی را که از هیچ نمی‌توانید بسازید. علت اینکه ما نمی‌توانیم هویت ملی خود را بسازیم این است که توجه نمی‌کنیم که قبل از اینکه اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها ورزش داشته باشند؛ ما قوانین ورزشی داشته‌ایم، ما ورزشکار داشته‌ایم و یک سنت بزرگ ورزشی داشته‌ایم که می‌توانیم با اتکا به این سنت‌ها برای خود یک هویت ملی بسازیم. به نظر من این نکته ای بسیار مهم است.

این گزارش ادامه دارد...