دربست! اصفهان! شیراز!

باشگاه جوانی برنا/انگار کلمه شیراز و اصفهان از زبان هیچ کس نمی‌افتد نام سفر که می‌آید از هر ایرانی که بپرسی می‌گوید شیراز و اصفهان را دیده است اما باز سر نوروز برای سفر این شهرها را انتخاب می‌کنند. این دو شهر پایتخت‌های فرهنگی ایران هستند و بسیاری از جاذبه‌های گردشگری ایران در آنها قرار دارد. نوروز شیراز مانند ندارد و آب‌وهوای رویایی این شهر که آثار تاریخی آن متعلق به دوران زندیه و  هخامنشایان است، دل هر گردشگری را برای سفر می‌رباید.

بازار وكیل
از بازارهای شیراز است كه در زمان كریم خان زند (1172 - 1193 ه.ق) در شرق شیراز در محله درب شاهزاده، در كنار مسجد وكیل و در شرق میدان شهدا احداث شده است.
معماری این بنا بر گرفته از بازار قیصریه لار و همچون بازارچه بلند اصفهان ساخته شاه عباس كبیر است اما عرض بازار وكیل بیش از سایر بازارهاست. همچنین 74 دهانه طاق ضربی بازار با ارتفاع بیش از 11 متر مرتفع تر از طاق سایر بازارهاست كه البته هم اینك به علت خاكریزی كف بازار، ارتفاع طاق ها به ده متر تقلیل یافته است. این بازار كه از نظرمعماری دارای سه فضای عبور و مرور (فضایی برای گذر مشتریان)، حریم مغازه (به ارتفاع تقریبی 2 پله بالاتر از سطح زمین)، فضای مغازه (محل فروش) است. دارای پنج در بزرگ است كه در چهار سوی آن قرار گرفته است. هم چنین شامل دو رشته شمالی - جنوبی و شرقی - غربی است كه چون صلیبی یكدیگر را قطع كرده اند. در تقاطع این دو رشته چهار سوق قرار گرفته است كه بر روی یك هشتی قرار دارد. این چهار سوق دارای طاق بزرگ ضربی محكمی است و در پای طاق نیز چند ترنج آجركاری شده است. در هشتی نیز مغازه هایی چهارگوش در دو طبقه وجود دارد. ضلع شمالی - جنوبی بازار از دروازه اصفهان شروع می شود و تا كوچه جنوبی سرای مشیر ادامه می یابد. در دو طرف این راسته هر قسمت 41 جفت (82 باب) مغازه وجود دارد كه در جلو هر یك سكویی از قطعات سنگی بزرگ كه بر روی آن، ترنج هایی برجسته حجاری شده است. در این بازار برای مصونیت از رطوبت، مغازه ها را در حدود یك متر فراتر از سطح زمین ساخته اند. مغازه ها اغلب دارای پستو بوده و در دو طبقه طراحی شده اند.

ارگ كریم‌خانی
ارگ کریمخانی قصر سلطنتی و اندرونی كریم خان زند (م. 1193) حاكم شیراز بوده است كه در سال 1180 ه.ق به دستور وی ساخته شد و در حال حاضر در شمال شرقی شیراز، در حوالی میدان شهدا واقع شده است.

كریم خان زند برای ساختن قصر خود ماهرترین سنگ تراشان، معماران و هنرمندان آن عصر را به شیراز دعوت كرد و بهترین نوع مصالح را از شهرها و كشورهای مختلف خریداری نمود و در اختیار كارگران قرار داد. در مدت زمان كوتاهی بنای ارگ ساخته شد.

باغ ارم
در شمال غربی شیراز و در انتهای خیابان ارم و در تقاطع بلوار شرقی - غربی باغ ارم و بلوار شمالی - جنوبی جام جم و آسیاب سه تایی، باغ ارم قرار گرفته است. این باغ به مناسبت عمارت و باغ بزرگی كه در گذشته توسط شدادبن عاد پادشاه عربستان به رقابت با بهشت ساخته شده و ارم نامیده شده بود، به باغ ارم مشهور گردیده است.

تاریخ ساخت این باغ را به دروه سلجوقیان نسبت داده اند چرا كه در آن زمان، باغ تخت و چند باغ دیگر توسط اتابك قراجه حكمران فارس - كه از سوی سنجر شاه سلجوقی به حكومت فارس منصوب شده بود، احداث شد و احتمال ایجاد این باغ به درخواست وی و در آن زمان، زیاد است. همچنین احتمال می رود كه این باغ در زمان كریم خان زند مرمت شده باشد.

دروازه قرآن
دروازه قرآن در شیراز، در نزدیكی تنگ الله اكبر و در میان كوه های باباكوهی و چهل مقام واقع شده است. وجه تسمیه این دروازه وجود قرآنی بر بالای طاقی مرتفع است. این دروازه شامل یك طاق مرتفع از نوع طاق كجاوه ای در وسط دور طاق با ارتفاع كم در طرفین است. این طاق در زمان حكومت عضدالدوله دیلمی در فارس، ساخته شد و قرآنی نیز در آن جای داده شد تا مسافرین به بركت عبور از زیر آن سفر را به سلامت به پایان برند و در موقع سفر از زیر قرآن بگذرند.

آرامگاه سعدی
آرامگاه شاعر قرن هفتم شیخ مشرف الدین بن مصلح الدین سعدی شیرازی است كه در 4 كیلومتری شمال شرقی شیراز، در دامنه كوه فهندژ، در انتهای خیابان بوستان و در مجاورت باغ دلگشا واقع شده است. این مكان در ابتدا خانقاه شیخ بوده كه وی اواخر عمر خود را در آنجا می گذرانیده و سپس در همانجا مدفون گردیده است.

و اینکه هیچ کس نیست که به شیراز سفر کند و حافظیه را نبیند و وقتی آنجا می‌رسد، کتابش را باز نکند و فال نگیرد یا سری به تخت جمشید نزند و به شکوه ایران و ایرانی نبالد.

اما اصفهان را به نصف جهان می‌شناسند و گردشگرانی که از کشورهای دیگر به ایران سفر می‌کنند، حتما از این شهر بازدید می‌کنند. این شهر جاذبه‌های بسیاری برای دیدن دارد:

چهل ستون
عمارت چهلستون در اوایل قرن 11 هـ .ق در میان باغ و مجموعه بناها و كاخهای محوطه دولتخانه صفوی ساخته شده است . این عمارت عمدتاً به منظور پذیرائی رسمی از میهمانان و سفرای خارجی ، طی سه مرحله و طبق یك طرح واحد ساخته شده است. مرحله اول ـ تالار اصلی و بزرگ . مرحله دوم ـ ایوان آئینه و اتاق‌های طرفین آن. مرحله سوم ـ ایوان ستون دار كه از هجده عدد ستون و سقف چوبی تشكیل شده است. نام چهلستون به نشانه كثرت ستونها و انعكاس تصویر بیست ستون در آب استخر است.

نقاشی های دیواری چهلستون زیر نظر هنرمند نامدار عصر صفوی ، رضا عباسی با خصلت بزرگ نمایی به شیوه مینیاتورهای ایرانی انجام گرفته است . چهار تابلو بزرگ داخل سالن، صحنه هایی از میدانهای جنگ و مجالس پذیرائی پادشاهان صفوی را نشان می دهد. دو تابلو بزرگ میانی از الحاقات بعدی با موضوعات مشابه است كه به قلم صادق نقاش باشی (هنرمند دوره قاجار) ترسیم شده است . متأسفانه بسیاری از نقاشی های دوره صفوی در زمان حكومت ظل سلطان، تخریب شده است. از اشعار دلپذیر نجیب كاشانی كه به (خط محمد صالح اصفهانی) بر پیشانی ایوان ستوندار مرقوم گردیده ، چنین مستفاد می گردد كه این عمارت بی نظیر در اوایل قرن 12 هـ.ق دچار آتش سوزی گردیده و در زمان شاه سلطان حسین صفوی تعمیر شده است.

میدان نقش جهان
یكی از زیباترین میدانهای جهان به طول حدود 512 متر و عرض 160 متر است كه در اطراف آن اطاق هائی در دو طبقه با یك اندازه و شكل احداث شده است . تعداد چهار اثر تاریخی بی نظیر در اطراف میدان قرار دارد. عمارت عالی قاپو ـ مسجد امام ـ مسجد شیخ لطف اله و سر درب بازار قیصریه، در وسط میدان اصلی، زمین و دو دروازه سنگی چوگان بوده است. میدان امام امروزی یكی از مراكز خرید صنایع دستی و همچنین محل برگزاری بسیاری از مراسم ملی و مذهبی است. در هر هفته نماز پرشكوه جمعه در این میدان برگزار می‌شود.

عمارت عالی قاپو
این كاخ در قرن یازدهم هجری در شش طبقه احداث شده است. هر طبقه تزئینات هنری خاصی را دارا است. از قسمت‌های مهم این كاخ، ایوان طبقه سوم، حوض مسی و تالار پذیرایی همین طبقه كه با زیباترین نوع نقاشی و گچ بری تزئین شده است. تالار موسیقی طبقه ششم و تزئینات گچبری بی نظیر آن و اغلب كارهای هنری به وسیله رضا عباسی هنرمند مشهور آن دوران انجام شده است.

مسجد امام
در جبهه جنوبی میدان نقش جهان ـ (میدان امام) ـ یكی از زیباترین مساجد جهان اسلام قراردارد كه به دستور شاه عباس اول ، توسط استاد علی اكبر اصفهانی احداث شده است . در مرحله اول سردرب اصلی و جلوخان ورودی با دو مناره خارجی مسجد ساخته می شود . درب مسجد با ورق‌های نقره و طلا تزئین شده و مربوط به دوره شاه صفی، جانشین شاه عباس اول است. در داخل مسجد یك حیاط اصلی و مركزی ، با چهار ایوان و دو حیاط فرعی جانبی قراردارد. گنبد خانه جنوبی به صورت دو پوش اجرا شده و فضای بین این دوگنبد حدود 12 متر ارتفاع دارد. ارتفاع گنبد خارجی از كف مسجد 50 متر است. كتیبه های مسجد، توسط خطاطان و خوشنویسان معروف دوران صفویه مانند : علیرضا عباسی، عبدالباقی تبریزی  محمدصالح اصفهانی و محمدرضا امامی مزین شده است. تمام سطوح جرزها و دیوارها و گنبد و مناره ها و طاق نماهای داخلی و خارجی مسجد از كاشیهای هفت رنگ و مرعق پوشیده شده است. نقوش این كاشی كاریها (گل و بوته ها) به صورت مجرد و رمزی ظاهر می شود.


مسجد شیخ لطف‌الله
در ضلع شرقی میدان امام (نقش جهان) مسجدی قراردارد كه در زمان شاه عباس اول صفوی ، هنگام احداث میدان و همراه با بناهای اطراف آن به منظور محل عبادت و حوزه تدریس مرحوم شیخ لطف اله ، كه از علما و روحانیون بزرگ جبل عامل در لبنان بوده، ساخته شده است. ساختمان مسجد در سال 1011 هـ .ق آغاز و در سال 1028 به پایان رسیده است. این مسجد دارای یك شبستان زیرزمینی است كه كف گنبدخانه را از سطح زمین بالاتر قرارداده است. به خاطر استفاده های خاص علمی ـ مذهبی از این مسجد ، نیازی به احداث حیاط و مناره نبوده است. گنبد بر روی هشت طاق جناغی قرار گرفته و لبه این طاقها با كاشی‌های پیچ به رنگ فیروزه، تزئین یافته است.

سطوح داخلی به ویژه محراب مسحد شیخ لطف اله از شاه كارهای بی نظیر هنر كاشی كاری هفت رنگ و معرق است. در محراب دو كتیبه وجود دارد كه عبارت ذیل بر آنها نوشته شده است: عمل فقیرحقیر محتاج به رحمه خدا محمد رضا بن استاد حسین بنا اصفهانی.

این نوشته مبین آن است كه استادان و هنرمندان و سازندگان بناهای آن زمان در مقابل قدرت جان آفرین تسلیم فرود آورده و هرگز نخوت و تكبر به وجودشان راه نیافته است.


کاخ هشت بهشت
كاخ هشت بهشت در میان باغ بلبل، داخل مجموعه دولتخانه دوره صفوی در زمان حكومت شاه سلیمان (در نیمه دوم قرن 11 هجری قمری) ساخته شده است . موقعیت ممتاز باغ و عمارت هشت بهشت به گونه ای بوده كه ورودی های باغ از كلیه اضلاع آن انجام می‌گرفته است. در جنوب باغ هشت بهشت در زمان شاه سلطان حسین، مجموعه مدرسه و كاروان سرا و بازارچه احداث شده است.

نام هشت بهشت عمدتاً در اصطلاح زمان خود، به معنای هشتی یا ورودی بهشت بوده است. عمارت هشت بهشت در دو طبقه و بر روی یك كرسی با ازاره سنگی ساخته شده و تركیب احجام و فضاهای معماری به گونه ای ماهرانه و متناسب انجام گرفته است. در وسط ساختمان، فضای اصلی و مركزی قرار دارد كه در پلان به صورت هشت ضلعی است. ارتباط دو طبقه از طریق دو دستگاه راه پله انجام می گیرد كلیه سطوح ایوانهای هشتی مركزی، اتاقها و راهروها، با سبك‌های متنوعی تزیئن شده است. از جمله خصوصیات منحصر به فرد این عمارت، حوض مروارید و آبشار ایوان جنوبی است كه آب آن از حوض فوقانی تأمین شده است.


کلیسا وانک
در قرن یازدهم هجری، تعدادی از ارامنه ساكن در ارمنستان فعلی به اصفهان منتقل گشته و در دهكده ای در جنوب غرب اصفهان سكونت داده شدند . نام آن دهكده را جلفا گذاشتند . پادشاهان صفوی براساس فرامینی كه صادر كردند ، آزادی های مذهبی برای آنها را تضمین نمودند و این اقلیت ارامنه را مورد حمایت قراردادند. در بین ساكنان جلفا، تجار و افرادی كه دانش فنی آن دوران را دارا بودند ، وجود داشتند. با كمك و مساعدت تجار ارمنی چند كلیسا از جمله كلیسای وانك احداث شد. اكنون جلفا بخشی از شهر اصفهان محسوب می‌شود. كلیسای وانك یكی از زیباترین كلیساهای ایران است كه دارای آمیخته ای از معماری ایرانی و اروپایی است. داخل كلیسا تزئینات هنری از جمله گچبری ، نقاشی و طلاكاری وجود دارد. در كنار كلیسا، موزه با ارزشی وجود دارد كه در آن تابلوهای نفیس نقاشی، كتب خطی و سایر اشیا نفیس هنری دیده می‌شود.

***