کارشناسان حقوق بینالملل: ادعای «دفاع مشروع» واشنگتن پشتوانه حقوقی ندارد/ موج انتقاد نخبگان به اقدام ترامپ در ونزوئلا
به گزارش برنا، ترامپ مدعی است مادورو رهبری یک «سازمان نارکو-تروریستی» را بر عهده داشته و به همین دلیل این عملیات انجام شده است؛ ادعایی که اکنون به محور اصلی دفاع احتمالی آمریکا تبدیل شده، اما با مخالفت جدی حقوقدانان روبهروست.
حتی در میان برخی متحدان آمریکا نیز این دیدگاه مطرح شده که اقدام واشنگتن با قواعد بنیادین حقوق بینالملل در تضاد است و میتواند پیامدهایی فراتر از بحران ونزوئلا بهدنبال داشته باشد.مواضع فرانسه، آلمان و بریتانیا درباره حمله ترامپ به ونزوئلا و ربودن مادورو نشان میدهد آنها بهرغم تلاش برای حفظ توازن روابط خود با ترامپ زیر سایه مناقشه صلح اوکراین، اما نسبت به اقدام ایالات متحده در ونزوئلا دچار «تقطیع سیاستهای اصولی» در افکارعمومی اروپایی شدهاند،موضوعی که غرب را بیش از گذشته دچار شکاف ایدئولوژی مبتنی بر نظم جهانی خواهد کرد.
اما این بار ترامپ تنهاتر از همیشه خواهد بود چراکه مواضع او در قبال کاراکاس نهتنها او را در تقابل محتوایی با نظم غربی قرار داده، بلکه روسیه، چین و کشورهای مقابل این نظم هم به مواضع مشترکی در تقابل با ایالات متحده رسیدهاند.گرچه مواضع چین و روسیه تندتر و مطالبهمحور است، اما تردیدهای اروپا(حداقل کسورهای اروپایی تاثیرگذار» به عنوان شرکای آمریکا شکنندهتر وقابلتامل به نظر میرسد.
*منشور سازمان ملل و خط قرمز استفاده از زور
این تقابل در سطح نخبگان شیوع و بروز بیشتری یافته است. بعد از جنگ غزه و کشتار فلسطینیان زیر سایه حمایت مستمر اروپا از این رژیم، حالا جامعه جهانی و نخبگان وارد چالش مهمتری شدهاند: کنار ترامپ با دیدگاههای استعماری بایستند یا ظاهر خود را حفظ کنند؟ روزهای گذشته بسیاری از رسانههای اروپایی اقدام ترامپ را تقبیح کردند.
کارشناسان حقوق بینالملل بر این باورند که عملیات نظامی آمریکا ناقض منشور سازمان ملل متحد است؛ سندی که پس از جنگ جهانی دوم با هدف جلوگیری از تکرار درگیریهای ویرانگر تنظیم شد. یکی از اصول کلیدی این منشور، ماده ۲ بند ۴، کشورها را از توسل به زور نظامی علیه دیگر دولتها منع کرده و بر احترام به حاکمیت ملی تأکید دارد.
گاردین مینویسد، جفری رابرتسون، حقوقدان برجسته و رئیس پیشین دادگاه جنایات جنگی سازمان ملل در سیرالئون، تصریح کرده است که حمله به ونزوئلا نقض صریح منشور سازمان ملل بهشمار میرود. او این اقدام را مصداق «جنایت و تجاوز» دانسته؛ مفهومی که در دادگاه نورنبرگ بهعنوان شدیدترین جرم بینالمللی تعریف شده است.
در همین چارچوب، الویرا دومینگز-ردوندو، استاد حقوق بینالملل، نیز به نقل از گاردین این عملیات را استفاده غیرقانونی از زور علیه یک کشور مستقل توصیف کرده است. سوزان برو، دیگر استاد حقوق بینالملل، تأکید کرده که چنین اقدامی تنها در دو حالت میتوانست مشروع تلقی شود: یا با مجوز شورای امنیت سازمان ملل، یا در چارچوب دفاع مشروع؛ شرایطی که به گفته او، هیچیک در مورد ونزوئلا وجود نداشته است.
*دفاع مشروع؛ ادعایی پرچالش
با وجود این انتقادات، انتظار میرود آمریکا تلاش کند حمله به ونزوئلا را در قالب دفاع مشروع توجیه کند؛ مفهومی که هم در منشور سازمان ملل و هم در قوانین داخلی ایالات متحده پیشبینی شده است. واشنگتن احتمالاً این ادعای چند ماه گذشته را برجسته میکند که برای مقابله با تهدید ناشی از شبکههای قاچاق مواد مخدر اقدام کرده است.
اما رابرتسون این استدلال را فاقد مبنای حقوقی میداند. او تأکید کرده است که دفاع مشروع تنها زمانی قابل استناد است که تهدیدی فوری و قریبالوقوع وجود داشته باشد، در حالی که هیچ نشانهای مبنی بر آمادگی ونزوئلا برای حمله نظامی به آمریکا مطرح نشده است. از نگاه او، توجیه مداخله نظامی با هدف تغییر رژیم، در حقوق بینالملل جایگاهی ندارد.
سوزان برو به گاردین گفته است که حتی اگر قاچاق مواد مخدر تهدیدی جدی تلقی شود، باید ثابت شود که این فعالیتها مستقیماً امنیت و حاکمیت آمریکا را تهدید کردهاند. به گفته او، بررسیهای حقوقی نشان میدهد شواهد روشنی وجود ندارد که این شبکهها تحت کنترل دولت ونزوئلا یا شخص مادورو بوده باشند.
*بنبست تحریمها و نقش وتو
در سطح بینالمللی، شورای امنیت سازمان ملل تنها نهادی است که میتواند تحریمهای الزامآور علیه یک کشور اعمال کند. اما واقعیت این است که آمریکا بهعنوان عضو دائم شورا، از حق وتو برخوردار است و همین موضوع، هرگونه اقدام تنبیهی علیه واشنگتن را عملاً غیرممکن میکند.
رابرتسون این وضعیت را نشانهای از ناکارآمدی ساختاری شورای امنیت دانسته و گفته است کشوری که خود ناقض حقوق بینالملل است، میتواند با استفاده از حق وتو از هرگونه محکومیت بگریزد. دومینگز-ردوندو نیز این شرایط را «بنبست کامل» توصیف کرده و معتقد است در چنین وضعی، کشورها ناچارند بهصورت فردی درباره واکنش خود تصمیم بگیرند.
*پیامدهای جهانی یک اقدام بدون هزینه
از نگاه کارشناسان، خطر اصلی آن است که اگر حمله آمریکا به ونزوئلا بدون پیامد باقی بماند، میتواند به الگویی برای دیگر قدرتها تبدیل شود. نخبگان سیاسی و حقوقدانان هشدار میدهند که چنین رویهای ممکن است کشورهای دیگر را به اقدامات نظامی مشابه، تشویق کند؛ آن هم با استناد به سابقه رفتار آمریکا.
دومینگز-ردوندو نیز معتقد است این تحولات بیش از پیش جایگاه شورای امنیت را تضعیف کرده و سازوکارهای پیشگیری از جنگهای بزرگ را فرسودهتر میکند؛ روندی که به گفته او، پیشتر نیز در مواردی مانند جنگ عراق آغاز شده بود.
*چالش دشوار متحدان آمریکا
در این میان، متحدان ایالات متحده با موقعیتی حساس روبهرو شدهاند. نخستوزیر بریتانیا اعلام کرده است که خواهان روشن شدن ابعاد ماجراست و تأکید کرده لندن در این عملیات نقشی نداشته و همچنان بر ضرورت پایبندی به حقوق بینالملل تأکید دارد.
رابرتسون معتقد است بریتانیا، بهعنوان یکی از مدافعان اصول نورنبرگ، مسئولیت دارد در برابر نقض آشکار حقوق بینالملل سکوت نکند. او هشدار داده است که بیعملی در برابر چنین اقدامی، نهتنها اعتبار نظم حقوقی جهانی را تضعیف میکند، بلکه هزینههای انسانی و سیاسی آن میتواند دامنگیر همه بازیگران بینالمللی شود.
انتهای پیام
