معمای قصر یخ زده؛ دو سال پس از مرگ ناوالنی، اروپا مدارک تازهای علیه کرملین منتشر میکند
در سالنهای کنفرانس امنیتی مونیخ، جایی که رهبران جهان درباره آینده نظم بینالمللی بحث میکنند، گاهی اخبار آنچنان سنگین میشود که همه چیز را تحتالشعاع قرار میدهد. امروز، ۱۴ فوریه ۲۰۲۶ (۲۶ بهمن ۱۴۰۴)، دقیقاً دو سال و دو روز پس از مرگ الکسی ناوالنی در یک مستعمره کیفری در دایره قطب شمال، پنج کشور اروپایی (بریتانیا، فرانسه، آلمان، سوئد و هلند) با انتشار بیانیهای مشترک، پرده از یک راز وحشتناک برداشتند: ناوالنی نه بر اثر مرگ طبیعی، که با سمی کشنده و نادر به نام "اپیباتیدین" (Epibatidine) به قتل رسیده است. سمی که در طبیعت تنها در پوست قورباغههای زهرآگین آمریکای جنوبی یافت میشود و در آزمایشگاه نیز قابل تولید است.
کشف بزرگ: ردپای سم قورباغه در پیکر مخالف کرملین: بیانیه مشترک وزارت خارجه پنج کشور اروپایی، که در حاشیه کنفرانس مونیخ منتشر شد، حاوی جزئیاتی تکاندهنده است: "نمونههای بافتی" گرفتهشده از پیکر ناوالنی، به طور قطعی وجود این سم را تأیید کرده است. اپیباتیدین یک آلکالوئید عصبی بسیار قوی است که با اتصال به گیرندههای نیکوتینی استیلکولین در سیستم عصبی، باعث ایست تنفسی، تشنجهای شدید و نهایتاً مرگ میشود. ویژگی وحشتناک این سم، قدرت فوقالعاده بالای آن است: چند میکروگرم از آن برای کشتن یک انسان کافی است. این سم به قدری نادر است که یافتن آن در بدن یک زندانی در ناحیه یامالو-ننتس (Yamalo-Nenets) بدون دخالت یک سرویس اطلاعاتی مجهز، تقریباً غیرممکن به نظر میرسد.
یولیا ناوالنایا، بیوه او که در کنفرانس مونیخ حضور داشت، با چشمانی اشکبار اما لحنی قاطع گفت: "دو سال پیش روی این صحنه آمدم و گفتم شوهرم را ولادیمیر پوتین کشت. آن زمان فقط کلمه بود. اما امروز، آن کلمات به یک واقعیت علمی اثباتشده تبدیل شدهاند."
روسیه: تبلیغات غربی یا واقعیت علمی؟ در سوی دیگر میدان، ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، با لحن همیشگی خود واکنش نشان داد: "به محض اینکه نتایج آزمایشها ارائه شود – به محض اینکه فرمول مواد مشخص شود – نظر خود را خواهیم داد. بدون این، تمام این صحبتها چیزی جز نشت اطلاعات با هدف منحرف کردن توجه از مشکلات داخلی غرب نیست." کرملین از فوریه ۲۰۲۴ (اسفند ۱۴۰۲) تاکنون بر روایت "مرگ طبیعی" ناوالنی به دلیل بیماری پس از پیادهروی تأکید کرده است.
این الگوی رفتاری، برای تحلیلگران مسائل روسیه آشناست. در پرونده الکساندر لیتویننکو (Alexander Litvinenko)، مأمور سابق روس که در سال ۲۰۰۶ در لندن با پولونیوم-۲۱۰ مسموم شد، روسیه هرگونه دخالت را انکار کرد تا اینکه تحقیقات بریتانیا دو مأمور روس را مسئول قتل معرفی کرد. در مورد سرگئی اسکریپال (Sergei Skripal) در سال ۲۰۱۸ نیز همین الگو تکرار شد. تحقیقات عمومی بریتانیا که سال گذشته (۲۰۲۵) به پایان رسید، نتیجه گرفت که پوتین شخصاً دستور حمله با عامل اعصاب نوویچوک را صادر کرده است.
ابعاد حقوقی: شکایت به سازمان منع تسلیحات شیمیایی: پنج کشور اروپایی اعلام کردهاند که پرونده روسیه را به دلیل نقض کنوانسیون تسلیحات شیمیایی به سازمان منع تسلیحات شیمیایی (OPCW) ارجاع خواهند داد. استفاده از سم اپیباتیدین به عنوان یک عامل شیمیایی علیه یک فرد، مصداق روشن استفاده از سلاح شیمیایی است. اگر OPCW این موضوع را تأیید کند، روسیه در موقعیت بسیار دشوارتری قرار خواهد گرفت؛ کشوری که خود عضو این کنوانسیون است و باید تمامی ذخایر شیمیایی خود را نابود میکرد.
ایوت کوپر، وزیر کشور بریتانیا، که در مونیخ با یولیا ناوالنایا دیدار کرد، گفت: "یافتههای جدید، نورافکنی است بر طرح وحشیانه کرملین برای خاموش کردن صدای او." ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: "این نشان میدهد که پوتین برای ماندن در قدرت، حاضر است از سلاحهای بیولوژیک علیه مردم خود استفاده کند."
معمای نمونهها: چگونه بافت ناوالنی به آزمایشگاههای اروپا رسید؟ از نکات مبهم این پرونده، نحوه تهیه نمونههای بافتی از پیکر ناوالنی است. ناوالنی در ۱۶ فوریه ۲۰۲۴ در زندان "هارپ" (Kharp) درگذشت و جسد او برای هفتهها در اختیار مقامات روسیه بود. کارشناسان معتقدند که یا افراد نزدیک به ناوالنی موفق به قاچاق نمونههایی به خارج شدهاند، یا شاید نمونههایی از همان مسمومیت ۲۰۲۰ (که در آن ناوالنی با عامل اعصاب نوویچوک مسموم شد و برای معالجه به آلمان منتقل گردید) مجدداً آزمایش شده است. وزارت خارجه بریتانیا تأیید کرده که "دانشمندان بریتانیایی با شرکای اروپایی خود برای پیگیری حقیقت همکاری کردهاند"، اما از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرده است.
چرا اپیباتیدین؟ امضای سرویسهای امنیتی روسیه: از منظر یک تحلیلگر امنیتی، انتخاب این سم خاص میتواند پیامهایی داشته باشد. اپیباتیدین برخلاف عوامل اعصاب نظامی مانند نوویچوک، یک ماده کنترلشده یا شناختهشده در پروتکلهای بینالمللی نیست. این یعنی ردیابی آن برای بازرسان OPCW بسیار دشوارتر است. همچنین با توجه به نادر بودن آن، هر کشوری توانایی تولید صنعتی آن را ندارد. دانشمندان اروپایی معتقدند که نوع استفادهشده در بدن ناوالنی، احتمالاً سنتز آزمایشگاهی بوده است، زیرا دوز موجود بسیار خالصتر از نمونه طبیعی آن بوده است. این یعنی یک آزمایشگاه پیشرفته شیمیایی (مشابه آزمایشگاههای وابسته به سرویس امنیت فدرال روسیه) در کار بوده است.
یولیا ناوالنایا به نکته ظریفی اشاره کرد: "آنها دو سال پیش او را کشتند، اما تا امروز فکر میکردند میتوانند حقیقت را پنهان کنند. علم، اما قویتر از دروغهای آنهاست."
پرونده ناوالنی، که از ۲۰۲۰ با مسمومیت با نوویچوک آغاز شد و در ۲۰۲۴ با مرگ او در قطب به اوج رسید، اکنون در ۲۰۲۶ با یک اتهام جدید به نقطه عطفی دیگر رسید. این بار، اروپا با مدارک علمی محکمتر و با اجماع گستردهتر (حضور پنج کشور بزرگ) به میدان آمده است. کرملین اما همچنان بر روایت "تبلیغات غربی" پافشاری میکند. آنچه این پرونده را برای آینده روابط روسیه و غرب حیاتی میکند، نه فقط سرنوشت یک پرونده قضایی، بلکه اثبات این موضوع است که آیا جامعه بینالمللی میتواند در برابر استفاده از سلاحهای شیمیایی به عنوان ابزار سرکوب داخلی، واکنش مؤثری نشان دهد. تا آن زمان، یاد الکسی ناوالنی و زهر مرموز قورباغه، به نمادی از "دستهای بلند کرملین" تبدیل خواهد شد.
انتهای پیام/
