گذار جمعیتی در عربستان؛ پیامدهای کاهش نرخ زاد و ولد بر اقتصاد و بازار
بر اساس گزارش بانک جهانی، نرخ تولد در عربستان از ۴۴ در هر هزار نفر در ۱۹۸۰ به ۱۶ در ۲۰۲۳ کاهش یافت. دادههای سازمان آمار عمومی نیز نشان میدهد نرخ باروری کل از ۲.۸ در ۲۰۱۱ به ۲ در ۲۰۲۴ رسیده، در حالی که این شاخص برای زنان سعودی از ۳.۸ به ۲.۷ کاهش یافته است. تولدهای ثبتشده از ۴۶۵ هزار در ۲۰۱۷ به ۴۱۷ هزار در ۲۰۲۲ رسید که کاهشی بیش از ۱۰ درصدی را طی شش سال نشان میدهد. شدیدترین کاهش در گروه سنی ۲۰ تا ۲۴ سال رخ داده (بیش از ۴۰ درصد افت) در حالی که زنان ۳۵ تا ۴۴ سال افزایش جزئی داشتهاند که نشاندهنده تأخیر در فرزندآوری است.
پیشبینیها حاکی از آن است که رشد جمعیت تا ۲۰۵۰ به ۰.۷۲ درصد کاهش یابد و نرخ باروری به ۱.۸ فرزند برسد. جمعیت کنونی ۳۴.۶ میلیون نفری تا ۲۰۵۰ به ۴۷.۷ میلیون خواهد رسید، اما ساختار سنی به شدت تغییر میکند: نسبت افراد بالای ۶۵ سال از ۱۰ درصد امروز به ۱۶ درصد در ۲۰۵۰ افزایش مییابد. ایمن زهری، کارشناس مطالعات جمعیتی، هشدار میدهد که تداوم این روند همراه با افزایش امید به زندگی، جامعه سعودی را در مسیر سالخوردگی قرار میدهد.
پیامدهای اقتصادی و بخشی: احسان بوهلیگه، کارشناس اقتصادی، این تغییر را "چالش اجتماعی مرتبط با هویت ملی و فرهنگ سعودی" توصیف میکند و بر لزوم سیاستهای آیندهنگر تأکید دارد. کاهش جمعیت در سن کار، فشار بر صندوقهای بازنشستگی را افزایش میدهد، زیرا تعداد کمتری از شاغلان باید هزینه بازنشستگان بیشتری را تأمین کنند.
در بخش مسکن، کاهش اندازه خانوارها تقاضا برای خانههای مستقل و مجتمعهای بزرگ را کاهش میدهد. محمد العباس، کارشناس اقتصادی، پیشبینی میکند که صنایع مرتبط با مبلمان، خودروهای بزرگ و مصالح ساختمانی با افت تقاضا مواجه شوند. صنعت بیمه نیز با کاهش سودآوری روبهرو خواهد شد، زیرا جمعیت تحت پوشش به سمت سالمندی حرکت میکند که هزینههای درمانی بالاتری دارد.
در آموزش، کاهش شمار دانشآموزان میتواند به بهبود کیفیت منجر شود مشروط بر آنکه منابع بهینه تخصیص یابند، اما این امر نیازمند بازسازی زیرساختهای آموزشی است. نظام سلامت نیز با تغییر تقاضا از مراقبتهای عمومی به مراقبتهای مزمن و بلندمدت مواجه خواهد شد که مستلزم تربیت نیروی متخصص طب سالمندی است.
ابعاد اجتماعی و نقش زنان: مطالعه دانشگاه پرنسس نورة بنت عبدالرحمن با بررسی ۲۱۷۲ زن ۱۸ تا ۵۰ ساله نشان داد که زنان مناطق مرکزی و شرقی بیش از سایرین فرزندآوری را مانع پیشرفت شغلی میدانند. دلایل اصلی شامل ادامه تحصیلات عالی، تمرکز بر حرفه و تلاش برای ثبات مالی است. زهری تأکید میکند که کاهش باروری نه تنها به عوامل اقتصادی، که به تغییرات اجتماعی عمیق در نقش زنان، آموزش و اشتغال آنان بازمیگردد.
چشمانداز ۲۰۳۰ و نیروی کار خارجی: بوهلیگه معتقد است تمرکز چشمانداز ۲۰۳۰ بر کاهش وابستگی به نفت و توسعه بخشهای غیرنفتی که نیازمند نیروی کار رو به رشد هستند، به معنای تداوم ورود نیروی کار خارجی خواهد بود. مهاجران در ۲۰۲۲ حدود ۴۱.۶ درصد جمعیت را تشکیل میدادند و این نسبت احتمالاً افزایش مییابد. تا ۲۰۴۰، با توجه به ورود مهاجران جوان، جمعیت در سن کار حفظ خواهد شد و پس از آن به تدریج سالخوردگی ظاهر میشود.
تجارب بینالمللی و الگوهای قابل اقتباس: بوهلیگه مدل سوئد را رویکردی متوازن میداند: مرخصی والدین ۴۸۰ روزه با ۸۰ درصد حقوق، کمکهای ماهانه کودک و خدمات ارزان مراقبت از کودک که نرخ باروری را در حدود ۱.۷ تا ۱.۸ تثبیت کرده است. ژاپن با وجود شکست در افزایش باروری، با تمرکز بر فناوری و افزایش طول عمر کاری، کمبود جمعیت را جبران کرده است. کانادا نیز بر مهاجرت سازمانیافته برای پر کردن شکاف نیروی کار تکیه دارد.
انتهای پیام/
