نیایش در بحران، نه ضعف که هوشمندی وجودی است؛ مراقبت از سلامت روان در جنگ

به گزارش خبرنگار گروه فرهنگ و هنر؛ جنگ یکی از وحشتناک‌ترین و غم‌انگیزترین پدیده‌های انسانی است که تأثیرات عمیق و ماندگاری بر جوامع و فردیت‌ها می‌گذارد. این پدیده نه تنها زندگی میلیون‌ها انسان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه می‌تواند به نابودی زیرساخت‌ها، فرهنگ‌ها و ارزش‌های انسانی منجر شود.

جنگ‌ها معمولاً ناشی از تضادهای سیاسی، اقتصادی یا اجتماعی هستند و می‌توانند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای نسل‌های آینده داشته باشند. در خلال تاریخ، جنگ‌ها نه تنها باعث ویرانی و خونریزی شده‌اند، بلکه درس‌هایی از قدرت، از دست دادن و دوستی را نیز به بشریت آموزش داده‌اند.

جنگ‌ها فقط خیابان‌ها و ساختمان‌ها را ویران نمی‌کنند؛ آن‌ها روان انسان‌ها را نیز در هم می‌شکنند. تأثیر جنگ بر سلامت روان اغلب کمتر از آسیب‌های فیزیکی دیده می‌شود، اما بسیار عمیق‌تر و ماندگارتر است. ترس، اضطراب، بی‌قراری و احساس ناامنی، تنها بخشی از اثرات روانی جنگ هستند که زندگی کودکان، نوجوانان و بزرگسالان را تحت تأثیر قرار می‌دهند. حتی افرادی که مستقیماً در جنگ حضور ندارند، از طریق اخبار، تصاویر و فضای پرتنش، دچار آسیب‌های روانی پنهانی می‌شوند

جنگ و شرایط بحرانی حاصل از آن می‌توانند روان انسان را تحت فشارهای شدیدی قرار دهند. یکی از شایع‌ترین پیامدهای روانی جنگ، اختلال استرس پس از سانحه است. افرادی که این اختلال را تجربه می‌کنند، معمولاً با خاطرات دردناک و ناگهانی، کابوس‌های شبانه و احساس بی‌ثباتی روانی روبه‌رو می‌شوند. این اختلال می‌تواند سال‌ها پس از پایان جنگ نیز ادامه یابد.

حال چگونه از سلامت روان خود در دوران جنگ محافظت کنیم؟

در دوران جنگ، مراقبت از سلامت روان به اندازه تأمین نیازهای جسمی و امنیتی اهمیت دارد. اگرچه شرایط بیرونی از کنترل ما خارج است، اما می‌توانیم با برخی روش‌های ساده و علمی از ذهن خود محافظت کنیم و سطح تاب‌آوری روانی‌مان را افزایش دهیم.

تماشای مداوم تصاویر خشونت‌بار و شنیدن اخبار منفی، می‌تواند اضطراب را تشدید کند. برای محافظت از ذهن، لازم است مصرف اخبار را مدیریت کنیم و فقط در زمان‌های مشخص و از منابع معتبر پیگیری کنیم.

در بحران‌ها، روابط انسانی نقش درمانی دارند. صحبت کردن با خانواده، دوستان یا حتی افراد هم‌دل در شبکه‌های اجتماعی، حس تنهایی را کاهش می‌دهد و به تخلیه هیجانی کمک می‌کند.

حتی در شرایط جنگی، داشتن یک برنامه ساده مثل زمان خواب منظم، وعده‌های غذایی و فعالیت‌های سبک می‌تواند به ذهن ما احساس کنترل و نظم بدهد و اضطراب را کاهش دهد.

روش‌هایی مانند تنفس عمیق، مدیتیشن، نوشتن احساسات در دفترچه، یا گوش دادن به موسیقی آرام می‌توانند کمک بزرگی به آرام‌سازی سیستم عصبی باشند. این تکنیک‌ها ذهن را از وضعیت هشدار خارج می‌کنن

اگر احساس کردی فشار روانی غیرقابل تحمل شده، یا علائم افسردگی و اضطراب شدید در تو یا اطرافیانت وجود دارد، درخواست کمک تخصصی کاملاً ضروری است. این روزها مشاوره‌های آنلاین روان‌شناسی در دسترس هستند و می‌توانند بسیار کمک‌کننده باشند.

در کنار این نباید از مسئله دعا در شرایط سخت برای رسیدن به آرامش غافل شد.

حال با توجه به وضعیت بحران در کشور، انسان ناگهان خود را در برابر پرسشی بزرگ می‌یابد: «به چه چیز می توان تکیه کرد؟» نیایش، کهنترین پاسخ انسان به این پرسش است.

برخی گمان می کنند عبادت در بحران نوعی «انکار واقعیت» یا «پناه بردن به توهم» است. اما روانشناسی مدرن روایت دیگری دارد نیایش، مواجهه‌ای فعال‌ با درماندگی‌ است.

اینک با سه کارکرد نیایش در طوفان های روانی آشنا شویم؛

نظم‌بخشی به هرج‌ومرج درون

اضطراب یعنی ذهنی که مانند قابلمه در حال جوشیدن است، بدون درِ خروجی. ادعیه، اذکار و نماز، این انرژی سرگردان را کانالیزه می کنند.

«یا حیُّ یا قیّومُ برحمتک استغیث»

تکرار این ذکر، مانند ضربان قلب برای روح، نظم را به بینظمی باز می گرداند.

پیوند با منبعی فراتر از بحران

وقتی همه ستون های زندگی سست شده‌اند، نیایش انسان را به ستونی نادیدنی وصل می‌کند. این احساس که «تنها نیستم»، قویترین سپر در برابر یأس است.

روانشناسی تاب‌آوری می گوید: اگر رنج را نپذیریم، میشکندمان؛ اگر بپذیریمش اما معنایی در آن نیابیم، میپوساندمان. اما اگر رنج را به فرصتی برای تقرب تبدیل کنیم، متحولمان می کند. آیت الکرسی در شب تاریک جنگ، نه فقط دعا که اعلامیه استقامت است.

دعای پناه دادن جان و مال 

امام صادق(ع) فرمود: کسی که بعد از هر نماز فریضه این کلمات را بگوید، در مورد جانش و خانه‌اش و مالش و فرزندانش حفظ می‌شود: أُجِیرُ نَفْسِی وَ مَالِی وَ وُلْدِی وَ أَهْلِی وَ دَارِی وَ کُلَّ مَا هُوَ مِنِّی بِاللَّهِ الْوَاحِدِ الْأَحَدِ الصَّمَدِ لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ وَ أُجِیرُ نَفْسِی وَ مَالِی وَ وُلْدِی وَ کُلَّ مَا هُوَ مِنِّی بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ وَ مِنْ شَرِّ غاسِقٍ إِذا وَقَبَ وَ مِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِی الْعُقَدِ وَ مِنْ شَرِّ حاسِدٍ إِذا حَسَدَ  وَ أُجِیرُ نَفْسِی وَ مَالِی وَ وُلْدِی وَ أَهْلِی وَ دَارِی وَ کُلَّ مَا هُوَ مِنِّی بِرَبِّ النَّاسِ مَلِکِ النَّاسِ إِلهِ النَّاسِ مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ الَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النَّاسِ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ وَ أُجِیرُ نَفْسِی وَ مَالِی وَ وُلْدِی وَ أَهْلِی وَ دَارِی وَ کُلَّ مَا هُوَ مِنِّی بِاللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ یَعْلَمُ ما بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ لا یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِما شاءَ وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ لا یَؤُدُهُ حِفْظُهُما وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ(الکافی، ج۲ص۵۴۹) 

مُحَمَّدٍ الْوَاسِطِی می گوید از امام صادق(ع) شنیدم که فرمود: این دعا را بعد از هر نماز ترک نکن: أُعِیذُ نَفْسِی وَ مَا رَزَقَنِی رَبِّی بِاللَّهِ الْوَاحِدِ الصَّمَدِ لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ وَ أُعِیذُ نَفْسِی وَ مَا رَزَقَنِی رَبِّی بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ وَ مِنْ شَرِّ غاسِقٍ إِذا وَقَبَ وَ مِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِی الْعُقَدِ وَ مِنْ شَرِّ حاسِدٍ إِذا حَسَدَ وَ أُعِیذُ نَفْسِی وَ مَا رَزَقَنِی رَبِّی بِرَبِّ النَّاسِ مَلِکِ النَّاسِ إِلهِ النَّاسِ مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ الَّذِی یُوَسْوِسُ فِی صُدُورِ النَّاسِ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ(الکافی،   ج۳، ص۳۴۳)

چهار نیایش کوتاه برای روزهای سخت

مساله؛ ترس از آینده؛ نیایش کوتاه: «حسبنا الله و نعم الوکیل»؛ پیام؛ خدا برای ما کافی است.

مساله؛ غم تنهایی؛ نیایش کوتاه: «ربِّ لا تذرنی فرداً»؛ پیام؛ خدایا مرا تنها نگذار.

مساله؛ احساس ناتوانی؛ نیایش کوتاه: «اَللّهُمَّ اَخرِجنی مِن حَولِی اِلی حَولِک»؛ پیام؛ از توان خودم به توان تو پناه میبرم.

مساله؛ فقدان عزیزان؛ نیایش کوتاه: «اِنّا لِلّه و اِنّا اِلَیه راجِعون»؛ پیام؛ ما از آنِ اوئیم و به او بازمیگردیم.  

امام صادق (ع) فرمود: «الدُّعاءُ أَنْفَذُ مِنَ السِّنانِ الحَدیدِ»

دعا از پیکان تیز، نافذتر است. نیایش در بحران، نه ضعف که هوشمندی وجودی است. اعتراف به این که اگه دکل شکسته، اما هنوز به لنگرگاهِ ایمان بسته‌ام.

انتهای پیام/