جهش نوآورانه در تکثیر ماهیان خلیج فارس؛ امکان سه بار تخمریزی در سال با فناوری ایرانی
زهرا وجدانی: در حالی که میانگین جهانی نرخ نگهداری تخم ماهیان پرورشی حدود ۲۵ درصد است یک شرکت فناور ایرانی با سرمایهگذاری ۸۰۰ میلیارد تومانی و انتقال فناوریهای نوین توانسته این نرخ را در گونههای بومی خلیج فارس به ۸ درصد افزایش دهد؛ دستاوردی که علاوه بر کاهش وابستگی به واردات بچهماهی، امکان تولید پایدار و دستیابی به ظرفیت سالانه ۲ هزار تن را فراهم کرده است.
تکثیر و پرورش ماهیان بومی بهویژه گونههای دارای ارزش اقتصادی و اکولوژیک در خلیج فارس یکی از حوزههای راهبردی صنعت شیلات ایران محسوب میشود. با این حال این صنعت سالهاست با چالشهایی همچون وابستگی به واردات بچهماهی گونههای غیربومی، نرخ پایین نگهداری تخم و لارو و نیاز به فناوریهای پیشرفته برای دستیابی به تولید پایدار روبهرو است.
در شرایط فعلی بخش قابل توجهی از نیاز مراکز پرورش ماهی کشور به بچهماهی از طریق واردات تامین میشود؛ موضوعی که علاوه بر تحمیل هزینههای اقتصادی، خطر انتقال بیماریها و از دست رفتن ظرفیتهای بومی را نیز به همراه دارد. گونههایی مانند قزلآلا و سیبس که در حال حاضر در صنعت آبزیپروری کشور استفاده میشوند عمدتا از خارج از کشور وارد میشوند و این مسئله نشاندهنده وابستگی قابل توجه این صنعت به منابع خارجی است. در مقابل توسعه فناوری تکثیر و پرورش گونههای بومی خلیج فارس که سازگاری بیشتری با شرایط زیستمحیطی منطقه دارند تاکنون با سرعت مطلوبی پیش نرفته است.
یکی از مهمترین موانع توسعه تکثیر ماهیان بومی نرخ پایین نگهداری تخم و لارو در مراحل اولیه رشد است. در حالی که میانگین جهانی نگهداری تخم در بسیاری از گونههای پرورشی به حدود ۲۵ درصد میرسد این شاخص در بسیاری از موارد در ایران کمتر از یک درصد گزارش شده است. این فاصله فناورانه نیاز به دستیابی به فناوریهای نوین در حوزههایی مانند انکوباسیون (جوجهکشی) تخم، مدیریت شرایط محیطی، پیشگیری از بیماریها و تغذیه لاروها را بیش از پیش برجسته میکند.
در همین راستا یکی از شرکتهای فناور فعال در حوزه تکثیر گونههای بومی خلیج فارس تمرکز خود را بر انتقال و بومیسازی فناوریهای مورد نیاز برای افزایش نرخ نگهداری تخم ماهیان قرار داده و موفق شده است چرخههای تولید پایدارتر را در این حوزه توسعه دهد. این شرکت با سرمایهگذاری ۸۰۰ میلیارد تومانی پروژهای را آغاز کرده که علاوه بر انتقال فناوری، زمینه توسعه صنعت تکثیر گونههای بومی را فراهم میکند.
سید روحالله عقیلی، رئیس هیت مدیره شرکت مروارید مرجانه زیبای دلوار در گفتوگو با خبرنگار علمی برنا اظهار کرد: در حال حاضر تقریبا تمامی گونههای مورد استفاده در مراکز تولید بچهماهی کشور از خارج وارد میشوند. حتی بچهماهی قزلآلا از کشور اسپانیا و گونه سیبس از استرالیا وارد میشود و تاکنون تحقیقات کافی بر روی گونههای بومی کشور انجام نشده است.
وی افزود: این شرکت نخستین مجموعه در کشور است که بهصورت تخصصی وارد حوزه تکثیر و نرسرینگ گونههای بومی خلیج فارس شده است.
به گفته او اجرای این پروژه نیازمند سرمایهگذاری قابل توجهی بوده و با انتقال فناوریهای مرتبط همراه است؛ به همین دلیل نیز دولت وعده داده از این طرح حمایت کند.
عقیلی با اشاره به محدودیتهای فناوری موجود در کشور در حوزه تکثیر ماهیان بیان کرد: برای مثال یک ماهی ممکن است حدود ۲۵۰ هزار تخم تولید کند اما با فناوریهای فعلی در کشور تنها قادر هستیم حدود یک درصد از این تخمها یعنی نزدیک به ۲۵۰۰ تخم را نگهداری کنیم. در حالی که برای توسعه پایدار این صنعت باید بتوانیم حداقل ۲۰ درصد تخمها را به مرحله رشد برسانیم.
مدیرعامل این شرکت میانگین جهانی نگهداری تخم ماهیان را حدود ۲۵ درصد عنوان کرد و گفت: با فناوریهایی که در این مجموعه پیادهسازی کردهایم توانستهایم نرخ نگهداری تخم ماهیان بومی را از حدود یک درصد به ۸ درصد افزایش دهیم.
وی در تشریح روند دستیابی به دانش فنی تکثیر این گونهها توضیح داد: در این پروژه ابتدا با همکاری صیادان محلی گونههای ارزشمند خلیج فارس جمعآوری شد و پس از طی مراحل اهلیسازی و سازگاری با شرایط محیطی مراکز تکثیر ماهیان مولد به تخمریزی در شرایط کنترلشده وادار شدند.
به گفته عقیلی با استفاده از فناوریهای نوین و مدیریت دقیق شرایط پرورش امکان افزایش قابل توجه نرخ نگهداری تخم فراهم شده است. این شرکت در حال حاضر بر روی گونههای بومی سوبیتی و صور یا شعری (شارک زردباله) تمرکز دارد.
وی درباره فرآیند رشد این ماهیان نیز توضیح داد: از مرحله تخم تا زمانی که بچهماهی به وزن مناسب ۲۰ تا ۳۰ گرم برسد حدود سه تا سه و نیم ماه زمان لازم است. پس از رسیدن به این مرحله بچهماهیها به مزارع پرورش در قفسهای شناور در دریا منتقل میشوند.
عقیلی همچنین از دستیابی به یکی دیگر از دستاوردهای فناورانه این شرکت خبر داد و گفت: در چرخه طبیعی بسیاری از ماهیان تنها یک بار در سال تخمریزی میکنند اما با فناوری توسعهیافته در این مجموعه ماهیان پرورشی میتوانند تا سه بار در سال تخمریزی داشته باشند؛ موضوعی که نقش مهمی در افزایش ظرفیت تولید دارد.
وی در ادامه به ویژگیهای زیستی برخی از این گونهها اشاره کرد و افزود: در برخی ماهیان تغییر جنسیت یک سازوکار طبیعی برای تضمین بقای گونه و حفظ توان تولیدمثل در شرایط محیطی متغیر است. دانش فنی توسعهیافته در این شرکت امکان تکثیر گستردهتر این گونهها را فراهم کرده است.
مدیرعامل این شرکت در پایان ظرفیت تولید سالانه این مجموعه را حدود ۲ هزار تن اعلام کرد و ابراز امیدواری کرد که توسعه فناوری تکثیر گونههای بومی خلیج فارس بتواند ضمن کاهش وابستگی به واردات به رشد پایدار صنعت آبزیپروری کشور کمک کند.
انتهای پیام/
