ضرورت بازنگری راهبردی در سلامت اجتماعی

 سید جواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در جمع مدیران فعلی و سابق سازمان بهزیستی و اساتید گروه‌های علوم اجتماعی، روان‌شناسی و علوم تربیتی در دانشگاه فردوسی مشهد با تشریح روند شکل‌گیری و تحولات این سازمان اظهار کرد: سازمان بهزیستی کشور از سال ۱۳۵۹ و بر اساس ماده واحده مصوب مجلس شورای اسلامی با هدف رسیدگی به اقشار خاص و ارتقای سلامت اجتماعی تأسیس شد.

وی با اشاره به مفاد «لایحه قانونی راجع به تشکیل سازمان بهزیستی کشور» افزود: این نهاد در جهت تحقق اصول ۲۱ و ۲۹ قانون اساسی و با هدف برنامه‌ریزی، هماهنگی، نظارت، ارزشیابی، توسعه خدمات حمایتی، توانبخشی و اجتماعی، حمایت از خانواده‌های بی‌سرپرست، کودکان، سالمندان و افراد دارای معلولیت و همچنین جلب مشارکت‌های مردمی شکل گرفت.

حسینی ادامه داد: فلسفه فعالیت این سازمان از ابتدا تمرکز بر گروه‌هایی بوده که در نظام عمومی خدمات اجتماعی کمتر دیده می‌شوند و نیازمند حمایت‌های هدفمند و تخصصی هستند.

وی با اشاره به جایگاه اولیه سازمان بهزیستی تصریح کرد: در آغاز، رئیس سازمان عضو هیئت دولت بود و این موضوع نشان‌دهنده اهمیت سلامت اجتماعی در سطح سیاستگذاری کلان کشور است. چنان‌که شهید دکتر محمدعلی فیاض‌بخش به‌عنوان وزیر مشاور و رئیس سازمان، عضو کابینه شهید رجایی بود.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه مأموریت‌های این سازمان به‌مرور افزایش یافته است، گفت: با وجود توسعه گسترده وظایف، ظرفیت نهادی، منابع، اختیارات و جایگاه سیاستی سازمان تقویت نشده است. به‌طوری‌که امروز این سازمان با بیش از ۱۷۰ مأموریت رسمی، از توانبخشی و حمایت از افراد دارای معلولیت تا مداخله در آسیب‌های اجتماعی، پیشگیری از اعتیاد، حمایت از کودکان در معرض خطر، رسیدگی به زنان سرپرست خانوار، سالمندی و سایر حوزه‌های نوپدید را بر عهده دارد.

وی افزود: این در حالی است که جایگاه سازمان از سطح وزارت به سطح معاونت یک وزارتخانه تنزل یافته و این وضعیت در ادبیات حکمرانی عمومی به‌عنوان فشار مأموریتی شناخته می‌شود.

حسینی با اشاره به تجربیات بین‌المللی گفت: هرگاه مأموریت‌های یک نهاد توسعه می‌یابد باید به همان نسبت منابع مالی، سرمایه انسانی و جایگاه سیاستگذاری آن نیز تقویت شود در غیر این صورت، سازمان به سمت ایفای نقش واکنشی سوق پیدا می‌کند و از ایفای نقش راهبردی و پیشگیرانه بازمی‌ماند.

ضرورت بازنگری راهبردی در سلامت اجتماعی

وی یکی از پیامد‌های این وضعیت را عدم توازن میان سلامت جسمانی و سلامت روانی–اجتماعی دانست و افزود: بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت، سلامت شامل ابعاد جسمانی، روانی و اجتماعی است، اما در عمل ساختار‌های اجرایی کشور عمدتاً بر حوزه درمان و سلامت جسمانی متمرکز شده‌اند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: پژوهش‌های جهانی نشان می‌دهد ۷۰ تا ۸۰ درصد سلامت انسان تحت تأثیر عوامل اجتماعی، روانی و اقتصادی است و خدمات درمانی تنها حدود ۳۰ درصد از تعیین‌کننده‌های سلامت را شامل می‌شود، با این حال بیش از ۹۰ درصد منابع به حوزه درمان اختصاص یافته و سهم حوزه روانی–اجتماعی کمتر از ۵ درصد است.

وی تأکید کرد: این عدم توازن موجب می‌شود بسیاری از آسیب‌های اجتماعی از جمله اعتیاد، اضطراب، فروپاشی خانواده، خشونت و آسیب‌های نوپدید پیش از رسیدن به مرحله درمان قابل پیشگیری نباشند و با هزینه‌های سنگین‌تری بروز پیدا کنند.

حسینی همچنین به چالش‌های علمی در حوزه خدمات روانی–اجتماعی اشاره کرد و گفت: در حالی که حوزه پزشکی طی دهه‌های گذشته شاهد تخصص‌گرایی گسترده بوده در حوزه‌هایی مانند روان‌شناسی سالمندی، روان‌شناسی اتیسم، روان‌شناسی افراد دارای کم‌بینایی یا ناشنوایی و مداخلات تخصصی روانی–اجتماعی، توسعه ساختارمند و منسجم کمتری مشاهده می‌شود.

وی افزود: این مسئله موجب شده خدمات روانی–اجتماعی و توانبخشی در بسیاری از موارد به‌صورت عمومی ارائه شود و پاسخگوی پیچیدگی‌های مسائل اجتماعی امروز نباشد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به رویکرد «سلامت در همه سیاست‌ها» تصریح کرد: سلامت اجتماعی محصول عملکرد یک دستگاه نیست، بلکه نتیجه هماهنگی میان بخش‌هایی مانند آموزش، رفاه، اشتغال، شهرسازی، رسانه، فرهنگ و نظام قضایی است و در این میان، سازمان‌هایی مانند بهزیستی باید نقش سیاستگذار و هماهنگ‌کننده ایفا کنند.

وی گفت: تقویت این نقش می‌تواند از موازی‌کاری جلوگیری کرده و موجب هم‌افزایی میان ظرفیت‌های موجود شود.

حسینی با بیان اینکه سلامت اجتماعی زیرساخت توسعه پایدار است، افزود: جامعه امروز با چالش‌هایی مانند تنهایی مزمن، اضطراب‌های نوظهور، کاهش سرمایه اجتماعی، سالمندی جمعیت و مشکلات رفتاری نوجوانان مواجه است که ماهیتی اجتماعی و روانی دارند.

وی تأکید کرد: سرمایه‌گذاری در حوزه سلامت اجتماعی نه‌تنها هزینه نیست، بلکه نوعی صرفه‌جویی راهبردی است و می‌تواند هزینه‌های درمانی، قضایی و حمایتی را در بلندمدت کاهش دهد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور خاطرنشان کرد: بر اساس این ملاحظات، زمان بازنگری راهبردی در جایگاه و ظرفیت‌های سازمان بهزیستی فرا رسیده و اقداماتی همچون ارتقای جایگاه نهادی سلامت اجتماعی، ایجاد توازن در تخصیص منابع، توسعه تخصص‌گرایی، تقویت نظام داده‌محور و گسترش همکاری با دانشگاه‌ها باید در دستور کار قرار گیرد.

وی در پایان گفت: تجربه بیش از چهار دهه فعالیت سازمان بهزیستی نشان می‌دهد این نهاد با وجود محدودیت‌های ساختاری، بار سنگینی از مسئولیت‌های اجتماعی را بر دوش کشیده و اکنون لازم است با بازطراحی ساختارها، ارتقای اختیارات و تقویت پشتوانه علمی، مسیر آینده آن کارآمدتر شود.

حسینی تأکید کرد: آینده سلامت کشور در گرو توجه جدی به سلامت اجتماعی است، چرا که جامعه‌ای که از نظر روانی و اجتماعی دچار فرسایش باشد، حتی با پیشرفته‌ترین امکانات درمانی نیز به رفاه پایدار دست نخواهد یافت.

در ادامه این نشست جمعی از اساتید دانشگاه نیز به بیان دیدگاه‌ها و پیشنهادات خود در حوزه همکاری‌های مشترک پرداختند.

در این نشست، دکتر یوسفی استاد جامعه‌شناسی با تأکید بر ضرورت طراحی یک چارچوب مشخص برای همکاری میان سازمان بهزیستی و دانشگاه، بر لزوم یکپارچگی داده‌ها در فرآیند سیاست‌گذاری اجتماعی تأکید کرد.

همچنین دکتر کارشکی معاون آموزشی دانشگاه به ظرفیت شبکه داوطلبانه دانشجویان اشاره کرد و گفت: این شبکه می‌تواند در پیشبرد مأموریت‌های بهزیستی نقش‌آفرین باشد و در عین حال به ارتقای کارآمدی و مهارت‌های عملی دانشجویان کمک کند.

ضرورت بازنگری راهبردی در سلامت اجتماعی

در ادامه، امین یزدی رئیس شورای نظام روان‌شناسی و مشاوره و از فعالان حوزه اتیسم، بر ضرورت اتخاذ رویکرد‌های کلان و پیشگیرانه در مواجهه با آسیب‌های اجتماعی تأکید کرد.

دکتر کیمیایی نیز با اشاره به کمبود‌های موجود در حوزه‌های تربیتی، راهنمایی، مشاوره و مدیریت، بر اهمیت توجه به مسائل زناشویی و توسعه پژوهش‌های مرتبط در این حوزه تأکید کرد.

در این نشست، دکتر بنایی رئیس دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه فردوسی، با تأکید بر ظرفیت‌های علمی دانشگاه، خواستار گسترش همکاری‌های ساختاری میان دانشگاه و سازمان بهزیستی شد.

همچنین خانم‌ها  حبیبی،  حسین‌زاده،  عالی و  صنعتی هر یک به ابعاد مختلف موضوعات مرتبط با سلامت اجتماعی و روانی پرداختند.

در ادامه،  میرزایی به موضوع «روان‌زخم‌ها» اشاره کرد و دکتر فولادیان نیز به بررسی وضعیت سالمندی و روند‌های آینده این حوزه در کشور پرداخت.

باغقلی با تأکید بر عدم درک کافی شهروندان از مأموریت‌های سازمانی، بر ضرورت گفتمان‌سازی و اجتماعی‌سازی مأموریت‌های سازمان بهزیستی و همچنین معنابخشی به جامعه هدف از جمله افراد دارای معلولیت و مبتلایان به اتیسم تأکید کرد.

همچنین  اکبری بر استفاده هدفمند از پایان‌نامه‌های دانشجویی در راستای نیاز‌های سازمان بهزیستی تأکید کرد و «امید به آینده» را به‌عنوان یکی از شاخص‌های مهم سلامت اجتماعی مورد توجه قرار داد.

در این نشست،  شرکا بر موضوع پیشگیری، مهندس براتپور بر اهمیت مددکاری اجتماعی، دکتر ادبی بر مباحث تخصصی مشاوره و روان‌شناسی و دکتر سلجوقی بر ظرفیت‌های حوزه توان‌بخشی در توسعه سلامت روانی–اجتماعی تأکید کردند.

در پایان این نشست، مقرر شد تفاهم‌نامه‌ای میان دانشگاه فردوسی مشهد و سازمان بهزیستی کشور به‌منظور توسعه همکاری‌های مشترک منعقد شود. همچنین بر جهت‌دهی هدفمند پایان‌نامه‌های دانشجویی به سمت مسائل و نیاز‌های سازمان بهزیستی، توسعه شبکه داوطلبانه اساتید و دانشجویان، تقویت فعالیت‌های اجتماع‌محور و اجتماعی‌سازی مأموریت‌های سازمان و نیز گسترش رویکرد پیشگیرانه با بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاهیان تأکید شد.

بر اساس این توافقات، موضوعاتی همچون طرح «سلام»، مسائل سالمندی، اتیسم، آسیب‌های اجتماعی و مسائل مرتبط با افراد دارای معلولیت، در قالب کارگروه‌های تخصصی جداگانه مورد بررسی و پیگیری قرار خواهد گرفت.

انتهای پیام/