حمایتهای معاونت علمی از حوزه فناوریهای کوانتوم
در شرایطی که فناوریهای کوانتومی به یکی از مهمترین پیشرانهای قدرت در جهان تبدیل شدهاند، ایران نیز با حرکتی هدفمند در مسیر ایجاد زیرساختهای مرجع و توسعه سرمایه انسانی، در حال آمادهسازی بسترهای لازم برای ورود فعال و مؤثر به این عرصه راهبردی است.
به گزارش معاونت علمی ریاستجمهوری، مطابق گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴ معاونت علمی با اجرای مجموعهای از طرحهای کلیدی در سه حوزه توسعه زیرساختهای سختافزاری، تقویت فعالیتهای آموزشی و پژوهشی و توانمندسازی سرمایه انسانی، گامهای عملی و مؤثری برای شکلدهی به زیستبوم ملی فناوریهای کوانتومی برداشته است.
در دههای که قدرت ملی کشورها بیش از گذشته بر توانایی آنها در توسعه فناوریهای پیشرفته و تسلط بر دانشهای مرزی استوار شده، فناوری کوانتوم بهعنوان یکی از تعیینکنندهترین عرصههای رقابت علمی و فناورانه مطرح است. این فناوری با ظرفیتهای گسترده در حوزههایی همچون محاسبات فوقسریع، ارتباطات فوقامن، اندازهگیریهای دقیق و سامانههای مرجع زمانی، میتواند نقش مهمی در بازتعریف قدرت علمی، اقتصادی و حتی امنیتی کشورها ایفا کند. از همین رو، سرمایهگذاری هدفمند در این حوزه نهتنها یک انتخاب فناورانه، بلکه بخشی از نگاه راهبردی به آینده توسعه کشور محسوب میشود.
بر همین اساس یکی از مهمترین محورهای اقدامات انجامشده، ایجاد و تقویت زیرساختهای سختافزاری و آزمایشگاهی پیشرفته بوده است. در این چارچوب، برنامهریزی برای تأسیس آزمایشگاه پیشرفته نانوفابریکیشن در دستور کار قرار گرفته تا بستر لازم برای طراحی و ساخت ادوات، تراشهها و ساختارهای مورد نیاز در فناوریهای کوانتومی فراهم شود.
همچنین ایجاد مراکز تخصصی کوانتومی با هدف شکلدهی به هستههای فناور و پژوهشی متمرکز در حوزههای مختلف این فناوری، از دیگر اقدامات کلیدی این بخش به شمار میرود. در کنار این موارد، حمایت از تأسیس آزمایشگاه ارزیابی و استاندارد ارتباطات کوانتومی با سرمایهگذاری به میزان یک میلیون دلار، گامی مهم در مسیر توسعه زیرساختهای ملی برای ارزیابی، سنجش و استانداردسازی سامانههای ارتباطی کوانتومی محسوب میشود.
همچنین حمایت از تأسیس آزمایشگاه ارزیابی ساعت اتمی و مرجع زمانی با سرمایهگذاری ۵ میلیون دلاری، بستری راهبردی برای ارتقای دقت در زمانسنجی، ناوبری و کاربردهای وابسته به مرجع زمانی فراهم میکند. این مجموعه اقدامات، در مجموع، بنیانهای فنی و آزمایشگاهی لازم برای ورود کشور به نسل جدید فناوریهای پیشرفته را استحکام میبخشد.
در کنار توسعه زیرساختهای فنی، ترویج و تعمیق فعالیتهای آموزشی و پژوهشی نیز بهعنوان یکی دیگر از محورهای اصلی این برنامه دنبال شده است. این بخش با تمرکز بر تقویت بنیانهای علمی و حمایت از پژوهشهای مرزی، تلاش دارد زمینه لازم برای تولید دانش بومی، تربیت نیروی پژوهشی و گسترش فعالیتهای تخصصی در این عرصه را فراهم آورد. در همین راستا، توسعه زیرساختهای آموزشی از طریق حمایت از تأسیس سه آزمایشگاه آموزش تخصصی در دانشگاههای صنعتی شریف، شهید بهشتی و صنعتی اصفهان با سرمایهگذاری ۶۰۰ هزار دلاری در دستور کار قرار گرفت.
هدف از این اقدام، فراهمسازی بسترهای لازم برای آموزش عملی، ارتقای مهارتهای تخصصی و تربیت نسل جدیدی از پژوهشگران و متخصصان حوزه کوانتوم است. از سوی دیگر، حمایت هدفمند از پژوهشهای نخبگانی نیز با همکاری بنیاد ملی علم ایران در قالب یک فرآیند رقابتی دنبال شده است. بر این اساس، از میان ۴۰۰ طرح پژوهشی پیشنهادی ارائهشده از سوی نخبگان دانشگاهی، ۵۵ طرح برتر انتخاب شده و با تخصیص اعتباری بیش از ۱۰۰ میلیارد ریال مورد حمایت قرار گرفتهاند. این اقدام، افزون بر تقویت پویایی اکوسیستم پژوهشی، به جهتدهی فعالیتهای تحقیقاتی به سمت مسائل کلیدی و اولویتدار این حوزه کمک میکند.
در این میان، توسعه و توانمندسازی سرمایه انسانی متخصص نیز بهعنوان یکی از ارکان اصلی این برنامه، جایگاهی محوری در سیاستگذاریها داشته است. با توجه به ماهیت پیشرفته و میانرشتهای فناوریهای کوانتومی، تربیت نیروی انسانی توانمند، آشنا با دانش روز و مجهز به مهارتهای عملی، پیششرطی اساسی برای موفقیت در این حوزه به شمار میرود.
بر همین مبنا بازنگری و ارتقای برنامههای درسی و نیز تعریف گرایشها و واحدهای درسی جدید در مقاطع تحصیلات تکمیلی رشتههای مرتبط، در راستای انطباق آموزشهای دانشگاهی با نیازهای روز این حوزه مورد توجه قرار گرفته است. علاوه بر این، برگزاری دورههای مهارتافزایی در قالب وبینارها و کارگاههای تخصصی کوتاهمدت و فشرده، با هدف انتقال مهارتهای عملی و آشنایی جامعه علمی با تازهترین دستاوردهای این حوزه، از دیگر برنامههای اجرایی در این بخش بوده است.
همچنین حمایت از نخبگان جوان از طریق اعطای بورسیههای تحصیلی هدفمند به دانشجویان و پژوهشگران مستعد در مقاطع کارشناسی ارشد، دکتری و پسادکتری، بهمنظور جذب، حفظ و هدایت استعدادهای برتر در داخل کشور، بخش مهمی از راهبرد توسعه سرمایه انسانی در این عرصه را تشکیل میدهد.
مجموع این اقدامات نشان میدهد که رویکرد معاونت علمی در حوزه فناوریهای کوانتومی، صرفاً به حمایت از چند پروژه محدود یا فعالیتهای مقطعی منحصر نبوده، بلکه بر پایه یک نگاه جامع، زیرساختساز و آیندهنگر طراحی شده است؛ نگاهی که همزمان توسعه آزمایشگاهها و مراکز مرجع، تقویت آموزش و پژوهش، و تربیت سرمایه انسانی متخصص را در کنار یکدیگر پیش میبرد.
استمرار چنین رویکردی میتواند زمینهساز ارتقای جایگاه کشور در یکی از راهبردیترین حوزههای فناوری نوین جهان باشد و مسیر شکلگیری ظرفیتهای ملی در این عرصه را هموار کند.
انتهای پیام/
