طبیعت دیگر تاب الگوی فعلی توسعه و مصرف را ندارد
فریبا نباتی: محیط زیست ایران این بار، نه از آمار و گزارشهای رسمی، که از زبان زنانی روایت شد که سالها در میدان پژوهش، حفاظت از طبیعت، مستندسازی، مدیریت شهری و مد پایدار فعالیت کردهاند. آنها از شتاب تخریب زیستبومها تا لباسهای یکبارمصرف و بازگشت دوباره پلاستیک گفتند. پیام نخستین نشست «از تجربه تا تأثیر، زنان و محیط زیست» روشن بود: با این شیوه توسعه و مصرف، راه ادامه دادن نداریم.
نخستین نشست «از تجربه تا تأثیر؛ زنان و محیط زیست»، امروز یکشنبه ۱ شهریور، با حضور شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، تعدادی از مدیران این سازمان، جمعی از زنان فعال و تأثیرگذار در حوزه محیط زیست و مشاوران امور زنان دستگاهها و سازمانها برگزار شد؛ نشستی که در آن از شتاب گرفتن تخریب منابع طبیعی در سایه الگوی کنونی توسعه و مصرفزدگی، ضرورت حفظ تنوع زیستی، پیامدهای زیستمحیطی صنعت پوشاک، دشواری حذف پلاستیک از زندگی روزمره و در نهایت ضرورت استفاده از تجربه پیشکسوتان برای آینده محیط زیست کشور سخن گفته شد.
ظفرنژاد: آهنگ تخریب محیطزیست در سایه توسعه اقتصادی و مصرفزدگی بیشتر شده است
در ابتدا، فاطمه ظفرنژاد، پژوهشگر آب و توسعه پایدار، با هشدار نسبت به تشدید روند تخریب محیطزیست، گفت: با وجود اقدامات انجامشده در حوزه محیطزیست، آهنگ تخریب منابع طبیعی و زیستبومهای زمین در سالهای اخیر افزایش یافته است.
به گفته ظفرنژاد، سهم ساختوساز در تخریب محیطزیست حدود ۲۱ درصد و سهم حملونقل حدود ۲۳ تا ۲۴ درصد است. او ریشه بخش مهمی از این بحران را در الگوی کنونی رشد اقتصادی، جهانیسازی و مصرفزدگی دانست و تأکید کرد که منابع و زیستبومهای زمین زیر فشار توسعه اقتصادی قرار گرفتهاند.
این پژوهشگر با اشاره به دیدگاههای مطرحشده در آثار اندیشمندان اقتصادی و زیستمحیطی، اظهار کرد: اقتصاد سیاسی حاکم و الگوی مصرف کنونی، چالشهای بزرگی برای محیطزیست ایجاد کرده و برای عبور از این وضعیت، حرکت به سمت «تمدن اکولوژیک» ضروری است.
ظفرنژاد همچنین با انتقاد از الگوهای یکسان توسعه شهری و حملونقل در مناطق مختلف جهان گفت: نمیتوان بدون توجه به تفاوت اقلیمها و زیستبومها، یک الگوی واحد شهرسازی، جادهسازی و توسعه را در همه مناطق اجرا کرد. توسعه جادهها و بزرگراهها در بسیاری از مناطق نیز به تخریب جنگلها، افزایش انتشار گازهای گلخانهای و فشار بیشتر بر طبیعت منجر شده است.
او مصرف فزاینده منابع برای تولید جنگافزار، افزایش سرانه مصرف و تولید پسماند را از دیگر نشانههای ناپایداری الگوی کنونی توسعه دانست و افزود: در حالی که منابع عظیمی از زمین برای تولید و مصرف به کار گرفته میشود، همچنان گرسنگی و مرگ ناشی از فقر و کمبود غذا در جهان وجود دارد.
ظفرنژاد با اشاره به افزایش ردپای بومشناختی انسان از حدود ۰.۶ هکتار در سال ۱۹۶۰ به حدود ۲.۷۷ هکتار در سال ۲۰۲۰، این روند را نشانهای از گسترش مصرفزدگی و سبک زندگی تقلیدی در جهان عنوان کرد.
این پژوهشگر در پایان با هشدار نسبت به تشدید تغییرات اقلیمی، گرمایش شدید، رخدادهای غیرمنتظره آبوهوایی، افزایش پسماند و تخریب زیستبومها تأکید کرد: ادامه الگوی فعلی مصرف و توسعه، فشار بر منابع محدود زمین را بیشتر خواهد کرد و تغییر رویکرد اقتصادی و حرکت به سمت توسعه پایدار و سازگار با محیطزیست ضرورتی اجتنابناپذیر است.
فولادوند: حذف هر بخش از طبیعت، حذف بخشی از امکانهای زندگی است
لیلا فولادوند، مدیرعامل انجمن مستندسازان حیاتوحش، تنوع زیستی و محیطزیست ایران، با اشاره به تجربه سالها فعالیت خود در حوزه هنر، مستندسازی و مسائل زنان گفت: تجربههای کاری به او آموخته است که جهان تنها برای یک نگاه یا یک موجود ساخته نشده و معنا در ارتباط میان صداها، تفاوتها و حتی سکوتها شکل میگیرد.
او با بیان خاطرهای از انتظار طولانی پشت دوربین برای ثبت تصویر یک پرنده افزود: «آن شب فهمیدم این پرنده هیچ وظیفهای ندارد که برای من مقابل دوربین ظاهر شود و جهان برای نگاه من ساخته نشده است.»
به گفته فولادوند، در فرآیند مستندسازی، موجودات و اتفاقاتی که در حاشیه قاب قرار میگیرند نیز بخشی از جهاناند و صرفاً به دلیل دیده نشدن، حذف نشدهاند.
فولادوند تنوع را ویژگی بنیادین طبیعت دانست و افزود: همانطور که در طبیعت، خاک، آب، گیاه، حیوان و انسان در ارتباط با یکدیگر معنا پیدا میکنند، در جامعه نیز نمیتوان تجربههای متفاوت زنان را یکسان و یکدست دید. زنانی با تجربههای متفاوت، از جمله زنان آسیبدیده، زنان شاغل و دختران فراری، هر یک روایت و زیست متفاوتی دارند.
او در ادامه با بینان اینکه تنوع در طبیعت تزیین جهان نیست؛ خود جهان است. تأکید کرد که برای حفاظت از طبیعت، پیش از هر چیز باید «دید» و روابط میان اجزای یک زیستبوم را شناخت؛ زیرا هرگاه یک عنصر را صرفاً یک شیء، یک پهنه آب یا یک گونه جانوری ببینیم، حذف یا نابودی آن ساده به نظر میرسد، اما با شناخت شبکه روابط و امکانهای زندگی، اهمیت حفظ هر بخش از جهان آشکار میشود.
سرمه: جامعه برای مد پایدار آماده است؛ حالا نوبت صنعت است
ندا سرمه، فعال و پژوهشگر حوزه مد پایدار، با اشاره به آثار زیستمحیطی صنعت پوشاک، بر ضرورت تغییر الگوی مصرف و حرکت همزمان جامعه و صنعت به سمت پایداری تأکید کرد.
سرمه با تشریح زنجیره تولید پوشاک از تأمین پنبه و الیاف مصنوعی تا ریسندگی، بافندگی، رنگرزی، دوخت، بستهبندی، حملونقل، فروش و در نهایت دورریز لباسها گفت: در هر یک از این مراحل، مصرف قابل توجه آب و انرژی، استفاده از مواد شیمیایی، انتشار آلایندهها و تولید ضایعات وجود دارد.
به گفته او، کشت پنبه نیز با مصرف بالای آب، کود و آفتکشها و الیاف مصنوعی مانند پلیاستر و نایلون نیز با وابستگی به سوختهای فسیلی و ایجاد ریزپلاستیکها، فشار قابل توجهی بر محیطزیست وارد میکنند.
این پژوهشگر حوزه مد پایدار، مرحله رنگرزی و تکمیل پارچه را یکی از بخشهای پرچالش زنجیره تولید دانست و افزود: ورود رنگها، مواد شیمیایی، نمکها و مواد قلیایی به منابع آبی، در کنار مصرف بالای آب و انرژی، میتواند آسیبهای جدی به محیطزیست وارد کند.
همچنین در مرحله برش و دوخت، حجم قابل توجهی از پارچه و نخ به ضایعات تبدیل میشود و در زمان بستهبندی و حملونقل نیز پسماند و انتشار گازهای گلخانهای افزایش مییابد.
سرمه با اشاره به مرحله پس از مصرف گفت: «بخشی از لباسهایی که تولید میشوند، تنها یک یا چند بار استفاده و سپس دور انداخته میشوند.»
او دفن یا سوزاندن منسوجات را نیز دارای پیامدهای زیستمحیطی دانست و بر ضرورت توسعه راهکارهای بازیافت و استفاده مجدد از منسوجات تأکید کرد.
سرمه در ادامه با اشاره به نقش فرهنگ مصرف در افزایش تقاضا برای پوشاک گفت: نمیتوان نیاز انسان به لباس را حذف کرد یا تولید را متوقف کرد، اما میتوان شیوه تولید و مصرف را به گونهای تغییر داد که فشار کمتری بر منابع طبیعی وارد شود.
به گفته او، فعالیتش در حوزه مد پایدار از فرهنگسازی و تغییر رفتار مصرفکنندگان آغاز شده است. سرمه با اشاره به اجرای کمپینهای مختلف و استفاده از ظرفیت چهرههای شناختهشده برای ترویج استفاده مجدد از لباسها اظهار کرد: هدف این بوده که استفاده دوباره از لباس و بازآفرینی پوشاک قدیمی از یک رفتار فراموششده به یک ارزش اجتماعی تبدیل شود.
او با بیان اینکه امروز بخشی از جامعه نسبت به موضوع پایداری آگاهی بیشتری پیدا کرده است، گفت: نمونههایی از مردم وجود دارد که با افتخار لباسهای قدیمی خود را بازطراحی میکنند، لباس والدین را برای فرزندان استفاده میکنند یا حتی از لباسهای مستعمل برای تولید پوشاک جدید بهره میگیرند.
سرمه در پایان تأکید کرد: «ما تلاش کردیم جامعه را برای پذیرش پوشاک پایدار آماده کنیم و اکنون بخشی از مصرفکنندگان، لباسی میخواهند که با محیطزیست سازگارتر باشد. در مرحله بعد، از صنعت انتظار میرود به این مطالبه اجتماعی پاسخ دهد و مسیر تولید خود را به سمت پایداری تغییر دهد.»
آباد: حذف پلاستیک از زندگی مردم نیازمند تصمیمگیری مشترک و برنامه عملیاتی است
معصومه آباد، نماینده دورههای سوم و چهارم شورای شهر تهران، نیز در این جلسه با اشاره به تجربه مدیریت شهری در کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی گفت: در دوره فعالیت شورای شهر، با وجود تصویب طرح کاهش مصرف پلاستیک و انتقال بخش عمده مصرف کیسههای زباله به کیسههای قابلتجزیه، پس از پایان آن دوره این روند دوباره به وضعیت سابق بازگشت.
او با تأکید بر ضرورت ایجاد یک کارگروه قانونی و تصمیمگیر با حضور دولت، شهرداری، صنعت و متخصصان محیط زیست افزود: باید سازوکاری ایجاد شود که همه دستگاهها بر سر یک مدل مشخص برای کاهش و حذف پلاستیک به توافق برسند و اجرای آن را دنبال کنند.
آباد همچنین خواستار برگزاری جلسهای تخصصی برای بررسی سوابق و ارائه راهبردهای عملیاتی در زمینه حذف پلاستیک شد و تأکید کرد: در کنار محدودیت مصرف پلاستیک، باید جایگزینهای مناسب و قابل اجرا نیز معرفی و فراهم شود.
انصاری: تجربه پیشکسوتان، سرمایهای برای آینده محیط زیست کشور است
در ادامه همچنین، شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، با قدردانی از پیشکسوتان و فعالان حوزه محیط زیست، بر ضرورت استفاده از تجربیات آنان و ظرفیت بخشهای مختلف کشور برای تقویت برنامههای محیط زیستی تأکید کرد.
انصاری با اشاره به تلاشهای ماندگار فعالان پیشکسوت در حفاظت از پارک پردیسان گفت: حفظ این لکه سبز در تهران در برابر فشارهای مختلف ساختوساز، حاصل تلاش و پیگیریهای مؤثر فعالان و پیشکسوتان محیط زیست بوده است.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست همچنین با تقدیر از فعالیتهای هنری و اجتماعی در حوزه زنان و محیط زیست، بر اهمیت پیوند هنر، فرهنگ و حفاظت از طبیعت تأکید کرد و افزود: سازمان حفاظت محیط زیست تلاش میکند با کاهش انتشار آلایندهها و فشار بر منابع طبیعی، زمینه مشارکت و همراهی صنایع و بخشهای مختلف را در مسیر حفاظت از محیط زیست فراهم کند.
انصاری با اشاره به ظرفیتهای موجود در بخشهایی همچون جهاد کشاورزی و آموزش و پرورش، بر ضرورت بهرهگیری از این ظرفیتها و تجربیات برای پیشبرد اهداف محیط زیستی تأکید کرد و از برگزاری نشستها و برنامههای گفتوگومحور برای ثبت و انتقال روایتها و تجربیات فعالان و پیشکسوتان این حوزه خبر داد.
انتهای پیام/
