کاهش تراز آب خزر به ۲۳ سانتیمتر در سال رسید/ تغییر اقلیم عامل اصلی پسروی دریا
به گزارش برنا، نشست خبری هفتمین اجلاس کشورهای متعاهد کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیطزیست دریایی دریای خزر (کنوانسیون تهران)، کاپ ۷ با حضور احمدرضا لاهیجانزاده، معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست و آرمان خورسند، رئیس مرکز امور بینالملل و کنوانسیونهای سازمان، صبح سهشنبه ۳۱ شهریورماه برگزار شد.
در این نشست، مهمترین محورهای کاپ ۷، اهداف و دستاوردهای مورد انتظار اجلاس، موضوعات مرتبط با حفاظت از دریای خزر و همکاریهای منطقهای و بینالمللی تشریح شد.
احمدرضا لاهیجانزاده، معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست، با اشاره به روند تغییرات تراز آب دریای خزر گفت: موضوع کاهش عمق و تراز دریای خزر یکی از جدیدترین مباحث مطرحشده در این نشست است، چراکه هر پنج کشور ساحلی خزر با کم و بیش متفاوت از این پدیده متأثر میشوند.
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست با بیان اینکه روند کاهش تراز آب خزر از حدود سال ۱۹۹۵ آغاز شده است، افزود: در سالهای ابتدایی، این کاهش محسوس نبود و حساسیت زیادی میان کشورهای ساحلی ایجاد نکرد، بهگونهای که تا سال ۲۰۲۰، طی حدود ۲۵ سال، میانگین کاهش تراز آب حدود ۷.۵ سانتیمتر در سال بوده است.
وی ادامه داد: در سالهای ابتدایی این روند، میزان کاهش حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر در سال بود، اما از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ این رقم به حدود ۲۰ سانتیمتر در سال رسید و در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش حدود ۲۳ سانتیمتر ثبت شده است.
وی با اشاره به پیشبینیهای مدلهای موجود گفت: این مدلها نشان میدهند که با شدت فعلی، روند کاهش تراز آب دریای خزر در سالهای آینده نیز ادامه خواهد داشت و دستکم تا ۲۵ سال آینده شاهد تداوم این روند خواهیم بود.
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره به تفاوت عمق در بخشهای مختلف دریای خزر اظهار کرد: در بخش شمالی خزر که کشورهای روسیه، قزاقستان و با نسبت کمتری آذربایجان و ترکمنستان را دربرمیگیرد، به دلیل کمتر بودن عمق، پسروی آب با شدت بیشتری رخ میدهد و گزارشهایی از پسروی ۱۰ تا ۲۰ کیلومتری در این مناطق وجود دارد.
وی افزود: در کشور ما نیز این پدیده در استان گلستان شدیدتر است و البته در مازندران و گیلان نیز آثار آن مشاهده میشود.
تهیه طرح منطقهای برای سازگاری با کاهش تراز خزر
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست از تهیه یک طرح منطقهای برای سازگاری کشورهای ساحلی با کاهش تراز آب خزر خبر داد و گفت: کلیات این طرح در چارچوب COP۷ به امضا خواهد رسید و جزئیات آن نیازمند ادامه گفتوگو و توافق میان کشورهای ساحلی است.
وی افزود: هدف این است که کشورهای ساحلی در برابر پدیدهای که طبق پیشبینیها در سالهای آینده نیز ادامه خواهد داشت، برنامه مشترک و هماهنگی برای سازگاری داشته باشند.
وی همچنین به برگزاری نشست دیگری درباره تراز دریای خزر در ترکمنستان اشاره کرد و گفت: حدود دو هفته دیگر نشست دیگری در ترکمنستان برگزار میشود که رئیسجمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیطزیست نیز در آن حضور خواهند داشت و موضوع تراز دریای خزر در سطوح عالی در این نشست مطرح خواهد شد.
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست درباره عوامل مؤثر بر کاهش تراز آب دریای خزر نیز اظهار کرد: بر اساس مطالعات انجامشده از سوی کشورهای مختلف، چه به صورت مستقل و چه در مطالعات جمعی، بیشترین اثر مربوط به تغییر اقلیم، افزایش دما و افزایش شدت تبخیر در دریای خزر است.
وی با بیان اینکه کاهش آورد رودخانهها نیز در این روند مؤثر است، گفت: سهم این عامل در مقایسه با اثر تغییر اقلیم و تبخیر کمتر است و بیشترین اثرگذاری مربوط به افزایش دما و شدت تبخیر است.
لاهیجانزاده درباره نقش ورودی رودخانهها به دریای خزر توضیح داد: حدود ۸۰ درصد ورودی آب دریای خزر از طریق رودخانه ولگا تأمین میشود و ۲۰ درصد باقیمانده مربوط به رودخانههای چهار کشور دیگر ساحلی است. سهم ایران از ورودی رودخانهها نیز حدود ۵ درصد برآورد میشود.
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست ادامه داد: کاهش ورودی رودخانهها نیز تحت تأثیر دو عامل کاهش بارندگی در حوزههای آبریز و احداث سدها قرار دارد.
وی درباره نقش سدسازی در کاهش ورودی آب خزر گفت: با توجه به حجم بالای آبی که رودخانه ولگا وارد خزر میکند، اثر سدسازی در مقایسه با تغییرات اقلیمی محدودتر است و بخش عمده سدسازیها در این حوزه به سالهای گذشته بازمیگردد.
لاهیجانزاده تأکید کرد: شدت تبخیر در دریای خزر حدود ۳۰۰ تا ۳۶۰ میلیارد مترمکعب برآورد میشود، در حالی که کاهش ورودی رودخانهها بسیار کمتر است؛ بنابراین از نظر میزان اثرگذاری، نقش افزایش دما و تبخیر در کاهش تراز آب خزر بسیار چشمگیرتر از کاهش ورودی رودخانههاست.
ضرورت توافق پنج کشور برای سازگاری با کاهش تراز خزر
احمدرضا لاهیجانزاده در ادامه درباره ضرورت توافق کشورهای ساحلی برای مدیریت پیامدهای کاهش تراز دریای خزر گفت: رسیدن به توافق میان چند کشور درباره مسائل محیطزیستی فرآیندی زمانبر است و نمیتوان انتظار داشت یک موضوع در یک نشست مطرح و بلافاصله درباره آن تصمیمگیری شود.
وی افزود: در مذاکرات بینالمللی حتی درباره یک جمله یا یک کلمه ممکن است کشورهای مختلف دیدگاهها و منافع متفاوتی داشته باشند. در حاشیه این اجلاس نیز بیانیهای در حال تدوین است که برای بررسی وضعیت خزر، تاکنون چهار نشست آنلاین و سه نشست حضوری برگزار شده و مذاکرات درباره مفاد آن حتی تا ساعات پایانی شب ادامه داشته است.
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر اینکه کشورهای ساحلی باید درباره میزان اثرگذاری عوامل مختلف بر کاهش تراز آب به جمعبندی برسند، اظهار کرد: تغییر اقلیم، کاهش ورودی رودخانهها و سایر عوامل انسانی باید بهصورت دقیق بررسی شود و در نهایت راهکارهای سازگاری با شرایط جدید خزر در قالب یک توافق پنججانبه دنبال شود.
لاهیجانزاده همچنین درباره آلودگیهای پلاستیکی در دریای خزر گفت: میکروپلاستیکها به دلیل ماندگاری طولانی در طبیعت، به مرور به ذرات بسیار ریز در ابعاد میکرو و نانو تبدیل میشوند و امکان شناسایی آنها در آب، رسوبات و محیطهای دریایی وجود دارد.
وی افزود: نگرانی اصلی این است که این ذرات بتوانند وارد زنجیره غذایی شوند. همچنین برخی آلایندهها مانند فلزات سنگین و ترکیبات آلی میتوانند به میکروپلاستیکها متصل شوند و از این طریق در محیط جابهجا شده و وارد زنجیره غذایی شوند.
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به تجربه برخی کشورها در کاهش مصرف پلاستیک گفت: کاهش مصرف باید از مرحله تولید و مصرف آغاز شود و در کنار فرهنگسازی، برای پلاستیکهایی که وارد چرخه مصرف میشوند نیز نظام مناسبی برای جمعآوری، تفکیک و بازیافت ایجاد شود.
وی از اجرای یک طرح پایلوت در مازندران خبر داد و اظهار کرد: در بهشهر طرحی با هدف جمعآوری و بازیافت پلاستیک و همچنین آموزش مردم در حال اجراست و تجربه برخی کشورهای ساحلی نیز در این زمینه مورد استفاده قرار گرفته است.
لاهیجانزاده با اشاره به تغییر رفتار بخشی از مردم پس از افزایش قیمت محصولات پلاستیکی گفت: افزایش هزینه استفاده از کیسههای پلاستیکی موجب شده بخشی از مردم هنگام خرید، کیسههای پارچهای همراه داشته باشند. برخی صنایع نیز اعلام کردهاند که بستهبندیهای مصرفشده را از مردم تحویل میگیرند و این تجربه میتواند در مدیریت پسماند و کاهش ورود پلاستیک به طبیعت مورد استفاده قرار گیرد.
وی تأکید کرد: باید این روند با فرهنگسازی ادامه پیدا کند تا کاهش مصرف و بازیافت پلاستیک به یک رفتار پایدار در میان مردم و صنایع تبدیل شود.
پسماند شمال همچنان یکی از چالشهای خزر
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست درباره وضعیت پسماند در استانهای شمالی گفت: بر اساس قانون، مدیریت پسماندهای شهری بر عهده شهرداریهاست و سازمان حفاظت محیط زیست و مرکز بهداشت وزارت بهداشت نیز نقش نظارتی دارند.
وی افزود: طی سالهای گذشته طرحهایی برای مدیریت پسماند و احداث زبالهسوز در برخی شهرهای شمالی اجرا شده یا در حال اجراست و یکی از این پروژهها نیز در هفته دولت امسال به بهرهبرداری رسید، اما مجموع این اقدامات هنوز نتوانسته وضعیت پسماند در شمال کشور را به شرایط مطلوب برساند.
لاهیجانزاده با اشاره به استفاده از ظرفیت همکاریهای بینالمللی در این حوزه اظهار کرد: اعتبار محدودی از سوی روسیه برای مدیریت پلاستیک در سواحل شمالی اختصاص پیدا کرده و با استفاده از آن، طرحهایی در مقیاس پایلوت در برخی شهرها اجرا شده است.
وی با بیان اینکه پیامدهای پسماند تنها به انباشت زباله در حاشیه شهرها و سواحل محدود نمیشود، گفت: شیرابه پسماندها میتواند وارد منابع آب زیرزمینی شود یا از طریق رودخانهها دوباره به تالابها و دریای خزر راه پیدا کند. در تالاب انزلی نیز نمونههایی از ورود غیرمستقیم شیرابه و فاضلاب از طریق رودخانهها قابل مشاهده است.
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: دفتر مدیریت پسماند سازمان در بخش محیط زیست انسانی، موضوع پسماند شمال کشور را دنبال میکند و در مجلس و دولت نیز اعتبارات و تصمیماتی برای این حوزه در نظر گرفته شده است، اما هنوز با وضعیت مطلوب فاصله داریم.
وی افزود: وضعیت پسماند شمال کشور بارها در کارگروه ملی پسماند مطرح شده و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نیز این موضوع را در جلسات کارگروه که به ریاست معاون اجرایی رئیسجمهوری برگزار میشود، پیگیری کرده است.
لاهیجانزاده همچنین از پیشنهاد سازمان حفاظت محیط زیست برای ایجاد منبع مالی پایدار در حوزه پسماند خبر داد و گفت: پیشنهاد شده بود از خودروهایی که وارد استانهای شمالی میشوند، در محل عوارضی بخشی از عوارض برای مدیریت پسماند اختصاص یابد؛ چراکه حجم بالای سفر به این استانها به افزایش تولید پسماند منجر میشود.
وی اظهار کرد: این پیشنهاد در جریان بررسیهای بودجهای رأی نیاورد، اما سازمان حفاظت محیط زیست امیدوار است موضوع در لایحه بودجه سال ۱۴۰۶ بار دیگر مطرح شود تا منبع مالی پایداری برای مدیریت پسماند در استانهای شمالی ایجاد شود.
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست گفت: این موضوع با استانداریهای مازندران، گیلان و گلستان نیز پیگیری شده است. وضعیت گلستان در مقایسه با دو استان دیگر شرایط بهتری دارد و تمرکز اصلی بر مسائل پسماند در گیلان و مازندران است.
وی از بررسی راهکارهای فناورانه برای مدیریت پسماند خبر داد و افزود: پروژههایی با استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان در کشور در حال اجراست که میتواند بخشی از مشکلات موجود در حوزه پسماند را کاهش دهد و سازمان نیز در حال بررسی این تجربهها برای استفاده از آنها در استانهای شمالی است.این بخش طوری تنظیم شده که بعد از متن قبلی خبر بنشیند و تکرار مستقیم مطالب مربوط به کاهش تراز خزر نداشته باشد.
از همکاری منطقهای تا مدیریت پیامدهای تغییر اقلیم
آرمان خورسند، رئیس مرکز امور بینالملل و کنوانسیونهای سازمان حفاظت محیط زیست، نیز در این نشست با تشریح جایگاه کنوانسیون تهران گفت: این کنوانسیون که در سال ۲۰۰۳ به امضا رسید و از سال ۲۰۰۶ لازمالاجرا شد، چارچوبی مشترک برای همکاری پنج کشور ساحلی دریای کاسپین در زمینه حفاظت از این پهنه آبی ایجاد کرده است.
وی افزود: کنوانسیون تهران چهار پروتکل اجرایی دارد که سه مورد از آنها تاکنون از سوی تمامی اعضا پذیرفته و اجرایی شدهاند. پروتکل آکتائو درباره آمادگی و مقابله با حوادث آلودگی نفتی، پروتکل مسکو درباره آلودگیهای ناشی از منابع و فعالیتهای مستقر در خشکی و پروتکل ارزیابی آثار زیستمحیطی فرامرزی از جمله این اسناد هستند. پروتکل عشقآباد نیز با محوریت تنوع زیستی دریای خزر در دستور کار قرار دارد، اما هنوز همه اعضا آن را نپذیرفتهاند.
خورسند گفت: مذاکرات برای تدوین سازوکار دیگری با موضوع پایش و تبادل اطلاعات میان کشورهای ساحلی نیز ادامه دارد و این موضوع میتواند به تقویت همکاریهای منطقهای در حوزه محیط زیست کمک کند.
رئیس مرکز امور بینالملل و کنوانسیونهای سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به ظرفیت کنوانسیون تهران برای اجرای طرحهای مشترک اظهار کرد: این کنوانسیون علاوه بر ایجاد زمینه همکاری میان کشورهای ساحلی، امکان استفاده از ظرفیت نهادها و صندوقهای بینالمللی را برای اجرای پروژههای محیطزیستی فراهم کرده است.
وی ادامه داد: در حال حاضر طرحهایی در زمینه مقابله با آلودگیهای پلاستیکی در دریای خزر دنبال میشود و پروژههای مشترک دیگری نیز با مشارکت کشورهای منطقه و حمایت نهادهای بینالمللی در دست اجرا یا پیگیری است.
خورسند با اشاره به اهمیت تبادل دادههای محیطزیستی میان کشورهای ساحلی گفت: اگرچه کشورها در برخی سازوکارهای بینالمللی درباره اشتراکگذاری دادهها ملاحظاتی دارند، اما در چارچوب کنوانسیون تهران همکاری و تبادل اطلاعات وضعیت مناسبی دارد و این ظرفیت میتواند برای تصمیمگیریهای مشترک بیشتر مورد استفاده قرار گیرد.
وی همچنین موضوع آب را یکی از پروندههای مهم همکاریهای منطقهای دانست و گفت: تغییر اقلیم، خشکسالی، کاهش بارندگی و افزایش اهمیت منابع آب باعث شده مسائل مرتبط با آب به یکی از محورهای اصلی مذاکرات منطقهای و بینالمللی تبدیل شود.
رئیس مرکز امور بینالملل و کنوانسیونهای سازمان حفاظت محیط زیست افزود: پروندههایی مانند تالابهای مشترک با عراق و رودخانههای مرزی در شمال کشور همچنان در حال پیگیری است و رایزنیها در این زمینه ادامه دارد، هرچند به دلیل حساسیت و پیچیدگی این پروندهها، امکان بیان جزئیات همه مذاکرات وجود ندارد.
خورسند درباره پیامدهای تغییر اقلیم نیز اظهار کرد: لازم است برنامهریزیهای کشورها متناسب با شرایط اقلیمی جدید بازنگری شود و در کنار اقدامات مقابلهای، رویکردهای پیشگیرانه و سازگاری نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی از اجرای یک پروژه مشترک برای بررسی آثار تغییر اقلیم در سه استان شمالی کشور خبر داد و گفت: در این پروژه، موضوعاتی از جمله ضرورت بازنگری در الگوهای توسعه شهری متناسب با شرایط جدید اقلیمی بررسی میشود.
خورسند همچنین درباره اراضی جدیدی که در پی پسروی آب دریای کاسپین نمایان میشوند، هشدار داد و گفت: نباید اجازه داد مناطقی که در گذشته زیر آب قرار داشتهاند و اکنون بر اثر پسروی آب نمایان شدهاند، بدون رعایت ضوابط قانونی و ملاحظات محیطزیستی به محل ساختوساز یا فعالیتهای تجاری تبدیل شوند.
وی برگزاری هفتمین اجلاس کنوانسیون تهران در تهران را نیز فرصتی برای تقویت همکاریهای منطقهای دانست و اظهار کرد: برگزاری این اجلاس پس از وقفه ایجادشده، نشاندهنده ظرفیت دیپلماسی محیطزیستی کشور است و حضور کشورهای عضو در تهران نشان میدهد که همکاری درباره مسائل مشترک دریای کاسپین همچنان ادامه دارد.
رئیس مرکز امور بینالملل و کنوانسیونهای سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: همکاریهای بینالمللی نیازمند گفتوگو و استمرار مذاکرات است، چراکه هر کشور در کنار همکاری مشترک، ملاحظات و منافع ملی خود را نیز دنبال میکند.
خورسند در پایان با اشاره به ظرفیتهای موجود در پروتکلهای کنوانسیون تهران گفت: در موضوعاتی مانند آلودگیهای نفتی و آثار تغییرات اقلیمی بر تراز آب دریای کاسپین، ظرفیت بیشتری برای اجرای اقدامات عملی و دستیابی به نتایج مشخص وجود دارد و همکاریهای زیستمحیطی میان کشورهای ساحلی میتواند در این حوزهها توسعه پیدا کند.اگر بخواهی، میتوانم کل خبر را از اول تا آخر یکدست کنم تا تکرارهای بخش اول و متنهای اضافهشده هم حذف شود و به شکل یک خبر نهایی و آماده انتشار دربیاید.
انتهای پیام/
