رونق استوک در بازار لوازم یدکی ایران

به گزارش برنا، کارشناسان معتقدند بازار قطعات استوک دیگر صرفاً یک بازار حاشیه‌ای نیست و برای بخشی از مالکان خودرو به یک راهکار اقتصادی برای کاهش هزینه تعمیر تبدیل شده است. در این میان، بالا بودن سن بخشی از ناوگان، هزینه بالای قطعات وارداتی و دشواری تأمین برخی اقلام، زمینه بیشتری برای گسترش این بازار ایجاد کرده است.

وقتی خرید قطعه نو برای مالک خودرو به صرفه نیست

کارشناسان معتقدند تغییر رفتار مصرف‌کنندگان در بازار لوازم یدکی را باید در کنار شرایط اقتصادی خانوارها بررسی کرد. زمانی که قیمت یک قطعه نو بخش قابل توجهی از هزینه تعمیر خودرو را تشکیل می‌دهد، مالک خودرو ناچار است میان سه گزینه انتخاب کند؛ خرید قطعه نو، تعمیر قطعه موجود یا استفاده از نمونه استوک.

در چنین شرایطی، قطعه استوک برای بسیاری از مالکان به گزینه‌ای برای کنترل هزینه تبدیل می‌شود. به گفته کارشناسان، این موضوع به‌خصوص در خودروهای قدیمی‌تر اهمیت بیشتری دارد، زیرا مالک معمولاً حاضر نیست برای خودرویی که ارزش آن محدود است، هزینه‌ای بسیار بالا برای قطعه نو پرداخت کند.

این تغییر رفتار به معنای حذف قطعه نو از بازار نیست، بلکه نشان می‌دهد حساسیت مشتری نسبت به قیمت افزایش یافته و تصمیم خرید بیش از گذشته بر مبنای نسبت هزینه تعمیر به ارزش خودرو انجام می‌شود.

بازار ۶ میلیارد دلاری و ظرفیت بزرگ قطعات یدکی

برآوردهای منتشرشده در یک گزارش صنعتی در سال ۲۰۲۵، اندازه بازار قطعات خودروهای سواری و تجاری ایران را در سال ۲۰۲۴ حدود ۶ میلیارد دلار اعلام کرده و نرخ رشد سالانه آن را حدود ۵ درصد برآورد کرده است.

کارشناسان معتقدند حجم بالای بازار قطعات یدکی، در کنار تعداد زیاد خودروهای در حال تردد و سن بالای بخشی از ناوگان، ظرفیت قابل توجهی برای بازار تعمیرات، بازسازی و قطعات استوک ایجاد کرده است.

در چنین بازاری حتی تغییر کوچک در الگوی خرید میلیون‌ها مالک خودرو می‌تواند بخش قابل توجهی از تقاضا را از قطعه نو به سمت قطعات جایگزین منتقل کند.

واردات قطعات خودرو در ۲۰۲۵ کاهش یافت

داده‌های تجارت خارجی مربوط به سال ۲۰۲۵ نیز نشانه‌هایی از فشار بر سمت عرضه بازار قطعات را نشان می‌دهد. بر اساس داده‌های تجاری منتشرشده درباره قطعات خودرو با کد HS 8708، ارزش واردات این گروه از قطعات به ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۱۳ میلیون دلار بوده که نسبت به سال قبل حدود ۲۲ درصد کاهش داشته است. تعداد محموله‌ها نیز حدود ۸ درصد کاهش یافته و به حدود ۲۳.۹ هزار محموله رسیده است.

به گفته کارشناسان، کاهش ارزش واردات الزاماً به معنای کاهش نیاز بازار نیست. در شرایطی که تقاضای تعمیر و نگهداری خودرو همچنان وجود دارد، محدود شدن جریان تأمین می‌تواند موجب افزایش اهمیت موجودی‌های داخلی، قطعات جایگزین، تعمیر قطعه و نمونه‌های استوک شود.

سهم بالای چین در تأمین قطعات

ساختار تأمین قطعات خودرو نیز نشان‌دهنده اهمیت تجارت خارجی برای بازار ایران است. بر اساس داده‌های تجاری سال ۲۰۲۵، چین حدود ۷۷.۵ درصد ارزش واردات قطعات خودرو با کد HS 8708 را به خود اختصاص داده است. پس از چین، امارات با حدود ۱۱.۸ درصد و ترکیه با حدود ۷.۴ درصد قرار داشته‌اند.

کارشناسان معتقدند چنین تمرکزی در زنجیره تأمین باعث می‌شود تغییرات تجاری، هزینه حمل‌ونقل، دسترسی به ارز و محدودیت‌های انتقال پول بتواند مستقیماً بر قیمت و موجودی برخی قطعات اثر بگذارد.

در نتیجه، وقتی قطعه نو با قیمت بالاتر یا زمان انتظار طولانی‌تر در اختیار مشتری قرار می‌گیرد، گزینه‌های جایگزین مانند استوک و بازسازی‌شده جذابیت بیشتری پیدا می‌کنند.

استوک، انتخاب اقتصادی برای خودروهای قدیمی

کارشناسان معتقدند مهم‌ترین موتور رشد قطعات استوک، افزایش هزینه تعمیر خودروهای قدیمی است. در خودروهایی که قیمت قطعات اصلی یا برخی مجموعه‌های فنی بالا است، خرید نمونه سالم دست‌دوم می‌تواند هزینه تعمیر را کاهش دهد.

این مسئله درباره قطعاتی مانند برخی مجموعه‌های گیربکس، قطعات بدنه، چراغ‌ها، آینه‌ها، تجهیزات داخلی، برخی قطعات الکترونیکی و تعدادی از اجزای مکانیکی بیشتر دیده می‌شود.

با این حال، کارشناسان تأکید دارند که استوک بودن به‌تنهایی معیار کیفیت نیست. قطعه باید از نظر سلامت فنی، اصالت، میزان کارکرد و امکان استفاده مجدد بررسی شود. در قطعات ایمنی مانند اجزای ترمز، فرمان و برخی قطعات حیاتی موتور، ارزان‌تر بودن نباید جایگزین کنترل کیفیت شود.

تعمیر قطعه قدیمی، رقیب جدی قطعه نو

همزمان با افزایش تقاضا برای قطعات استوک، تعمیر و بازسازی قطعات نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است. به گفته کارشناسان، در شرایط تورمی، مصرف‌کننده پیش از تعویض کامل یک قطعه، ابتدا بررسی می‌کند که آیا امکان تعمیر آن وجود دارد یا خیر.

این رفتار باعث شده تعمیرکاران و مراکز بازسازی قطعات نیز نقش بیشتری در زنجیره بازار لوازم یدکی پیدا کنند. از نگاه اقتصادی، هرچه فاصله قیمت قطعه نو با هزینه تعمیر یا نمونه استوک بیشتر شود، احتمال انتخاب گزینه ارزان‌تر افزایش خواهد یافت.

در واقع، مشتری امروز تنها نمی‌پرسد «قیمت قطعه نو چقدر است؟» بلکه مقایسه می‌کند که تعمیر، استوک یا قطعه نو کدام گزینه هزینه نهایی کمتری برای او ایجاد می‌کند.

قطعات گران‌تر، حساس‌ترین بخش بازار

بررسی ساختار واردات ۲۰۲۵ نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از ارزش تجارت قطعات خودرو مربوط به قطعات گران‌قیمت و مجموعه‌های فنی بوده است. در داده‌های تجاری این سال، ارزش واردات گیربکس‌ها حدود ۲۴۲ میلیون دلار و قطعات محور محرک حدود ۲۳۰ میلیون دلار گزارش شده است.

کارشناسان معتقدند در این گروه‌ها، اختلاف قیمت میان نمونه نو و استوک می‌تواند برای مصرف‌کننده قابل توجه باشد. به همین دلیل بازار قطعات دست‌دوم سالم و بازسازی‌شده در قطعات گران‌قیمت، ظرفیت رشد بیشتری دارد.

هرچه قیمت قطعه نو بالاتر باشد، صرفه‌جویی حاصل از خرید یک قطعه استوک سالم نیز برای مالک بیشتر خواهد بود.

بازار لوازم یدکی از «تعویض» به «مدیریت هزینه» رسیده است

کارشناسان معتقدند تغییر مهم بازار لوازم یدکی ایران این است که مصرف‌کننده بیش از گذشته به دنبال مدیریت کل هزینه تعمیر خودرو است. در گذشته ممکن بود مالک خودرو بدون مقایسه جدی، قطعه معیوب را با نمونه نو جایگزین کند، اما افزایش هزینه‌ها این رفتار را تغییر داده است.

اکنون مالک خودرو ممکن است ابتدا قیمت قطعه نو را بپرسد، سپس هزینه تعمیر قطعه قبلی را بررسی کند و در مرحله بعد سراغ قطعه استوک برود. همین فرآیند نشان می‌دهد قیمت به یکی از تعیین‌کننده‌ترین عوامل رفتار مشتری تبدیل شده است.

کاهش قدرت خرید، ترکیب تقاضا را تغییر می‌دهد

کارشناسان معتقدند در شرایط کاهش قدرت خرید، بازار لوازم یدکی الزاماً کوچک نمی‌شود، بلکه ترکیب تقاضا تغییر می‌کند. یعنی مشتری همچنان به قطعه نیاز دارد، اما ممکن است از خرید نمونه گران‌تر صرف‌نظر کند و گزینه اقتصادی‌تری را انتخاب کند.

به همین دلیل افزایش سهم استوک را نباید صرفاً نشانه رکود بازار قطعات دانست. بخشی از این اتفاق می‌تواند نتیجه تغییر انتخاب مشتری میان محصولات مختلف باشد.

در این وضعیت، قطعات نو، استوک، تعمیرشده و بازسازی‌شده همگی در یک بازار رقابتی قرار می‌گیرند و قیمت، کیفیت و دسترسی سه عامل اصلی تصمیم مشتری خواهند بود.

فروشنده هم با ریسک افزایش هزینه جایگزینی روبه‌رو است

به گفته کارشناسان، نوسان قیمت تنها برای خریدار مشکل ایجاد نمی‌کند. فروشنده نیز با مسئله افزایش هزینه جایگزینی موجودی مواجه است. ممکن است یک قطعه با قیمت مشخص فروخته شود، اما خرید همان قطعه برای پر کردن موجودی با قیمت بالاتری انجام شود.

بنابراین افزایش قیمت قطعات الزاماً به معنی افزایش سود واقعی فروشنده نیست. سرمایه در گردش مورد نیاز برای حفظ موجودی افزایش پیدا می‌کند و فروشنده باید همزمان با ریسک کاهش تقاضا و تغییر قیمت خرید نیز مواجه شود.

استوک، فرصت یا ریسک؟

کارشناسان معتقدند بازار استوک در صورت ایجاد سازوکار شفاف برای شناسایی قطعات سالم می‌تواند بخشی از فشار هزینه تعمیر خودرو را کاهش دهد، اما نبود استاندارد مشخص می‌تواند همین بازار را با مشکل قطعات بی‌کیفیت و تقلبی مواجه کند.

در نتیجه، توسعه بازار استوک نیازمند شفافیت در مشخصات قطعه، میزان کارکرد، سلامت فنی، اصالت و ضمانت فروش است. هرچه اطلاعات مشتری درباره قطعه بیشتر باشد، احتمال انتخاب درست نیز افزایش پیدا می‌کند.

بازار قطعات یدکی در مسیر یک تغییر ساختاری

برآیند داده‌های ۲۰۲۵ و رفتار بازار نشان می‌دهد قطعات استوک دیگر تنها انتخاب گروه کوچکی از مصرف‌کنندگان نیست. افزایش هزینه قطعات، بالا بودن سن بخشی از خودروهای موجود، محدودیت قدرت خرید و دشواری تأمین برخی قطعات، زمینه را برای گسترش بازار استوک و بازسازی فراهم کرده است.

کارشناسان معتقدند اگر روند افزایش هزینه نگهداری خودرو ادامه پیدا کند، رقابت میان قطعه نو، استوک و تعمیرشده در سال‌های آینده جدی‌تر خواهد شد. در چنین شرایطی، برنده اصلی بازار الزاماً قطعه‌ای نیست که ارزان‌تر باشد، بلکه قطعه‌ای است که بتواند میان قیمت، کیفیت، دوام و دسترسی تعادل ایجاد کند.

در نهایت، بازار لوازم یدکی ایران در حال عبور از الگوی سنتی «قطعه خراب شد، قطعه نو بخریم» به سمت الگوی «کم‌هزینه‌ترین روش برای حفظ خودرو چیست؟» حرکت می‌کند؛ تغییری که می‌تواند جایگاه قطعات استوک، بازسازی‌شده و خدمات تعمیراتی را در زنجیره بازار خودرو بیش از گذشته پررنگ کند.

انتهای پیام/