کتابهای انگیزشی؛ الهام برای تغییر یا فروش رویا؟
به گزارش گروه فرهنگی و هنری برنا؛ این روزها کتابهای انگیزشی هم طرفداران پرشماری دارند و هم با انتقادهای جدی روبهرو هستند، برخی آنها را راهی برای بازیابی امید میدانند و برخی دیگر به ارائه وعدههای بیپشتوانه و رویافروشی متهم میکنند.
آزاده اعرابی، مترجم کتابهای انگیزشی در رویداد فرهنگی «معیار» با موضوع؛ کتابهای انگیزشی، امید بخش یا وعدههای بی پشتوانه؟ که در کتابخانه پارکشهر برگزار شد، به این پرسش پرداخت که مرز میان امیدبخشی و وعدهفروشی کجاست و آیا این کتابها میتوانند به انسانها برای عبور از دشواریها کمک کنند.
چرا کتابهای انگیزشی برچسب «رویاپردازی» میخورند؟ نگاهی به نقش امید در بحرانهای روانی
آزاده اعرابی، مترجم کتابهای انگیزشی با رد قضاوتهای شتابزده درباره این حوزه بر نقش حیاتی «امید» به عنوان یک نیاز روانشناختی تأکید کرد و آن را کمهزینهترین ابزار برای عبور از رنج در شرایط دشوار جامعه دانست.
وی اظهار کرد: در روزهای حاضر، نیاز انسانها به امید بیش از هر زمان دیگری احساس میشود.
وی گفت: امید یک نیاز روانشناختی است؛ بدون امید، گذشتن از رنج و نگاه به آینده معنایی نخواهد داشت. انسانی که امید ندارد، در واقع دچار افسردگی است و نمیتوان از فرد افسرده انتظار تحولات بزرگ داشت.
تفاوت میان «امید» و «رویاپردازی»
اعرابی در پاسخ به این پرسش که آیا کتابهای انگیزشی تنها به دنبال رویاپردازی هستند، گفت: بسیاری از ما این کتابها را نه برای شروع کردن بلکه برای اینکه دوباره از جا بلند شویم مطالعه میکنیم. میان خواستن تا توانستن، دنیایی از واژهها و بلوغ فکری نهفته است.
وی تأکید کرد: هر انسانی نقطه آغاز متفاوتی دارد و امید به زندگی، معنای چالشها را برای انسان روشن میکند.
وی در ادامه افزود: نباید کتابها را صرفاً بر اساس جلد یا نام آنها قضاوت کرد. کتابهای انگیزشی که به مردم وعده تغییرات فرابشری و یکشبه میدهند، کتابهای معتبری نیستند. ما کتابهای قوی و ضعیف داریم؛ کتابهای قوی حتی اگر زبان ساده و عامهپسند داشته باشند، با پشتوانه علمی همسو هستند.
نقد «مثبتاندیشی بدون عمل»
مترجم کتابهای انگیزشی با اشاره به تجربه برخی افراد که مدعی مثبتاندیشی بدون نتیجه هستند، گفت: خواندن کتاب انگیزشی بدون عملگرایی مانند این است که فردی قرص استامینوفن بخرد و آن را روی پیشخوان آشپزخانه بگذارد و انتظار داشته باشد سردردش خوب شود. کتاب باید منجر به تغییر زاویه نگاه به زندگی شود.
در ادامه تصریح کرد: اگر کتابی به شما گفت اتفاقات خوشایند از طریق تکرار جملات، تجمیع فیزیکی در زندگی شما ایجاد میکند، قطعاً معتبر نیست. اما اگر به شما بگوید تغییر زاویه نگاه به زندگی منجر به تجربه اتفاقات متفاوت میشود، این یک رویکرد درست است.
کتاب انگیزشی؛ کمهزینهترین درمان در بحران
اعرابی در تحلیل علت گرایش جامعه به این حوزه گفت: شرایط بد جامعه باعث شده نیاز به امید افزایش یابد. از آنجا که بسیاری از افراد توان پرداخت هزینههای درمانهای کلینیکی را ندارند، کتابهای انگیزشی کمهزینهترین قدمی است که یک فرد میتواند برای برخاستن دوباره بردارد.
وی خاطرنشان کرد: همه افراد جامعه دارای سواد آکادمیک برای بررسی مباحث پیچیده روانشناسی نیستند و این کتابهای ساده، مغایرتی با علم ندارند؛ آنها میتوانند همان نقشِ ایجاد امید در کلام یک مادر برای فرزندش را ایفا کنند.
شناخت استعدادها و معنای زندگی، نخستین گام برای انتخاب مسیر موفقیت و آرامش است
این مترجم کتابهای انگیزشی با تأکید بر نقش آگاهی و اختیار انسان در انتخاب مسیر زندگی گفت: انسان در انتخاب برخی شرایط اولیه زندگی، مانند خانواده و جغرافیای محل تولد، اختیاری ندارد؛ اما میتواند با شناخت تواناییها، استعدادها و ویژگیهای درونی خود، مسیر آیندهاش را آگاهانه انتخاب کند.
وی با تشبیه انسان به درختی با شاخههای متعدد افزود: اگرچه ریشه و شرایط اولیه زندگی هر فرد از ابتدا مشخص شده است، اما شاخههای متعددی برای انتخاب و رشد پیش روی او قرار دارد. آگاهی از استعدادها و شناخت ذات و تواناییهای فردی به انسان کمک میکند مسیری را انتخاب کند که با ظرفیتهای وجودی او سازگارتر است.
اعرابی با اشاره به اهمیت خودشناسی در تصمیمگیریهای زندگی تصریح کرد: انسان نباید خود را به انتخابهای تحمیلی یا مسیرهایی که دیگران برایش تعیین کردهاند، محدود کند؛ بلکه باید تواناییهای خود را بشناسد و متناسب با آنها برای آینده تصمیم بگیرد.
این مترجم کتابهای انگیزشی، شناخت معنای زندگی را یکی از مهمترین عوامل دستیابی به موفقیت و آرامش دانست و خاطرنشان کرد: موفقیت صرفاً در دستیابی به اهداف مادی خلاصه نمیشود؛ بلکه شناخت معنای زندگی و انتخاب آگاهانه مسیر آن، نخستین گام برای رسیدن به آرامش است. انسانی که معنای زندگی خود را درک کرده باشد، علاوه بر تجربه آرامش درونی، میتواند این آرامش را به اطرافیان خود نیز منتقل کند.
انسان نمیتواند مسیر باد را تغییر دهد، اما میتواند کشتی زندگی را هدایت کند
آزاده اعرابی، مترجم کتابهای انگیزشی، با تشبیه زندگی به سفر دریایی و صفحه شطرنج، بر نقش آگاهی انسان در مواجهه با چالشها و پذیرش امور خارج از کنترل تأکید کرد و توکل آگاهانه را عاملی برای دستیابی به آرامش درونی دانست.
تلاش انسان و عوامل خارج از کنترل
اعرابی با اشاره به اینکه زندگی را میتوان به سفر یک قایق در دل دریا تشبیه کرد، گفت: ما نمیتوانیم جهت وزش باد، شدت طوفان یا امواج دریا را بهطور کامل پیشبینی یا کنترل کنیم، اما بهعنوان یک ملوان آگاه میتوانیم نحوه هدایت کشتی و مدیریت آن در شرایط متلاطم را بیاموزیم.
وی افزود: پارو زدن در این مثال نماد تلاش انسان است، اما جهت وزش باد و بسیاری از شرایط محیطی خارج از اختیار ما قرار دارند. بنابراین، باید یاد بگیریم چگونه در کنار تلاش و حرکت، با عوامل خارج از کنترل خود نیز مواجه شویم.
توکل به معنای پذیرش محدودیتهای انسان است
این مترجم کتابهای انگیزشی با تأکید بر اهمیت مفهوم توکل اظهار کرد: توکل زمانی معنا پیدا میکند که انسان بداند نمیتواند تمام وقایع زندگی را کنترل کند. بسیاری از چالشهای اجتماعی، اقتصادی و خانوادگی ممکن است خارج از قدرت تغییر مستقیم ما باشند، اما میتوانیم نوع نگاه و شیوه برخورد خود با آنها را تغییر دهیم.
اعرابی ادامه داد: انسان با درک این واقعیت میتواند به آرامش بیشتری برسد؛ چراکه بهجای تلاش برای کنترل همه اتفاقات، مسئولیت انتخابها و واکنشهای خود را میپذیرد.
زندگی مانند صفحه شطرنج است
وی با تشبیه زندگی به صفحه شطرنج گفت: در بازی زندگی، صفحه و قواعد آن مشخص است و مهرههایی در برابر ما قرار میگیرند که میتوانند نمادی از رنجها و چالشهای زندگی باشند. ما نمیتوانیم قواعد خلقت را تغییر دهیم یا تمام مهرهها را از صفحه بازی حذف کنیم، اما میتوانیم نحوه مواجهه خود با هر مهره را تغییر دهیم.
اعرابی افزود: اگر انسان به سطحی از آگاهی رسیده باشد، میتواند در برابر هر اتفاق و هر چالشی واکنشی سنجیدهتر داشته باشد. در واقع، مسئله اصلی حذف رنجها نیست بلکه یادگیری شیوه مواجهه با آنهاست، چراکه زندگی در عبور از رنجها معنا پیدا میکند.
نوروزی: کتابهای انگیزشی را نه باید یکسره پذیرفت و نه کنار گذاشت؛ ضرورت خوانش نقادانه آثار موفقیت
یاسر نوروزی، نویسنده، منتقد و خبرنگار حوزه کتاب با تأکید بر ضرورت خوانش نقادانه آثار انگیزشی گفت: هنگام مطالعه این کتابها باید میان مطالب مبتنی بر پژوهشهای علمی و ادعاهایی که پشتوانه علمی مشخصی ندارند، تمایز قائل شد.
به گفته او، نه میتوان تمام محتوای کتابهای انگیزشی را پذیرفت و نه باید این آثار را بهطور کامل کنار گذاشت.
نوروزی در بخشی از سخنان خود با اشاره به اهمیت بررسی علمی ادعاهای مطرحشده در کتابهای انگیزشی اظهار کرد: من اینجا نیامدهام که آثار انگیزشی را از ریشه بزنم؛ هدفم این است که خوانشی نقادانه نسبت به این آثار داشته باشم. پرسش اصلی این است که وقتی یک کتاب انگیزشی را میخوانیم، تا کجا میتوانیم مطالب آن را بپذیریم و از کجا باید نسبت به ادعاهای مطرحشده تردید کنیم؟
وی با اشاره به اینکه بررسی پشتوانه علمی یک ادعا در بسیاری از موارد از طریق جستوجو و مراجعه به پژوهشها امکانپذیر است، افزود: مسئله فقط این نیست که بدانیم یک پژوهش وجود دارد یا نه؛ گاهی باید بررسی کنیم که چرا برداشت نویسنده از یک پژوهش با نتایج واقعی آن تفاوت دارد.
از درماندگی آموختهشده تا خوشبینی آموختهشده
این نویسنده و منتقد در ادامه، با اشاره به روانشناسی مثبتگرا و پژوهشهای مارتین سلیگمن، به دو مفهوم «درماندگی آموختهشده» و «خوشبینی آموختهشده» پرداخت و گفت: این مفاهیم از جمله مباحث مهم روانشناسی هستند که پژوهشهای قابلتوجهی درباره آنها انجام شده است.
وی برای توضیح مفهوم درماندگی آموختهشده مثالی از فردی را مطرح کرد که کسبوکاری راهاندازی میکند، اما بارها با شکست مواجه میشود.
به گفته نوروزی، تکرار تجربه شکست ممکن است بهتدریج این باور را در فرد ایجاد کند که دیگر توانایی تغییر شرایط را ندارد؛ بهگونهای که حتی در مواجهه با بهترین فرصتها نیز برای اقدام و تلاش دوباره انگیزهای نداشته باشد.
نوروزی با اشاره به کاربردهای بحثبرانگیز برخی پژوهشهای مرتبط با درماندگی آموختهشده گفت: این تحقیقات حتی توجه سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) را نیز جلب کرد و درباره استفاده از آنها در زمینه شکنجه و شکستن مقاومت افراد بحثهایی مطرح شد. بعدها نیز درباره کاربرد چنین سازوکارهایی برای سلطه و استثمار جوامع سخن گفته شد.
وی سپس با اشاره به مفهوم خوشبینی آموختهشده، توضیح داد که این حوزه در موضوعاتی مانند سلامت روان و مواجهه بیماران با بیماریهای دشوار نیز مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.
«باشگاه پنج صبحیها» و استفاده از مفاهیم علمی
نوروزی در ادامه به کتاب «باشگاه پنج صبحیها» نوشته رابین شارما اشاره کرد و گفت: در این کتاب از مفهومی با عنوان «قربانیبودن آموختهشده» استفاده میشود؛ مفهومی که به نوعی با بحث درماندگی آموختهشده ارتباط دارد.
وی تأکید کرد: مسئله این نیست که نویسنده لزوماً پژوهشها را عیناً تکرار کرده باشد، بلکه نکته مهم این است که برخی آثار انگیزشی از مفاهیم و یافتههای علمی استفاده میکنند و آنها را در قالب ادبیات سادهتر و کاربردیتر به مخاطب ارائه میدهند.
به اعتقاد نوروزی، استفاده از یافتههای علمی در کتابهای انگیزشی بهخودیخود ایرادی ندارد، مسئله زمانی آغاز میشود که مفاهیم علمی تغییر معنا پیدا کنند یا فراتر از شواهد موجود درباره آنها ادعا شود.
ماجرای عدد ۹۵ درصد در کتاب «اثر مرکب»
این منتقد در بخش دیگری از سخنانش به کتاب «اثر مرکب» نوشته دارن هاردی پرداخت و یکی از نمونههای نیازمند بررسی در این اثر را ادعای تأثیر ۹۵ درصدی افرادی دانست که با آنها معاشرت میکنیم بر موفقیت زندگیمان.
وی با طرح این پرسش که عدد ۹۵ درصد از کدام پژوهش استخراج شده است، گفت: من برای پیدا کردن پشتوانه این عدد جستوجو کردم، اما نتوانستم پژوهشی را پیدا کنم که چنین ادعایی را تأیید کند. ممکن است درباره تأثیر محیط اجتماعی و افرادی که با آنها معاشرت میکنیم، پژوهشهای مختلفی وجود داشته باشد، اما نمیتوان هر عددی را بدون بررسی منبع آن پذیرفت.
نوروزی با تأکید بر اینکه طرح چنین نقدهایی به معنای کنار گذاشتن کامل کتاب «اثر مرکب» نیست، افزود: این کتاب میتواند اثر خوبی باشد و از یک یافته ریاضی برای توضیح نقش استمرار و اقدامات کوچک در مسیر موفقیت استفاده کند. اما مسئله این است که باید خطبهخط کتابهای انگیزشی را با نگاه نقادانه بخوانیم و ببینیم کدام بخشها مبتنی بر پژوهشهای علمی هستند و کدام بخشها چنین پشتوانهای ندارند.
نه علمپرستی، نه خرافهپرستی
نوروزی در ادامه با طرح پرسشی مهم درباره نسبت علم و پذیرش محتوای کتابها گفت: آیا هر مطلبی که پشتوانه علمی دارد، الزاماً باید پذیرفته شود و هر مطلبی که مبتنی بر علم نیست، باید کنار گذاشته شود؟
وی در پاسخ به این پرسش بر ضرورت توجه به منابع مختلف شناخت و درک زندگی تأکید کرد و گفت: منابع ما برای شناخت و درک زندگی فقط علم نیست. این نکته بسیار مهمی است. متأسفانه در جامعه ما از یک سو نوعی علمپرستی و علمزدگی رواج پیدا کرده و از سوی دیگر با خرافهپرستی و شبهعلم مواجه هستیم.
به گفته این نویسنده و منتقد، مواجهه درست با کتابها و آثار فکری مستلزم حرکت در مسیری متعادل است؛ مسیری که در آن نه علم به امری مقدس و غیرقابل نقد تبدیل شود و نه ادعاهای بیپشتوانه با عنوان تجربه، موفقیت یا معنویت پذیرفته شوند.
وی تأکید کرد: مخاطب باید هنگام مطالعه آثار انگیزشی، میان یافتههای معتبر علمی، برداشتهای شخصی نویسندگان و ادعاهای فاقد پشتوانه تمایز قائل شود چراکه خواندن نقادانه به معنای نفی یک اثر نیست بلکه راهی برای بهرهبرداری آگاهانهتر از محتوای آن است.
نسخههای روانشناسی و مشاوره را نمیتوان بدون توجه به تفاوتهای فرهنگی برای همه جوامع تجویز کرد
این خبرنگار، نویسنده و منتقد با تأکید بر ضرورت توجه به تفاوتهای فرهنگی در استفاده از منابع روانشناسی و مشاوره، گفت: تجربه بشری تنها به یافتههای علمی محدود نمیشود، بلکه ادبیات، فلسفه، حکمت، زیباییشناسی و تجربههای تاریخی جوامع نیز از منابع مهم شناخت انسان و زندگی هستند.
تجربه بشری؛ فراتر از منابع علمی
وی با اشاره به اهمیت بهرهگیری از منابع متنوع برای شناخت انسان و جامعه اظهار کرد: نباید تصور کنیم تنها منبع معتبر برای شناخت مسائل انسانی، علم و یافتههای علمی است. تجربه بشری مجموعهای گسترده از دانش و اندوختههای انسانی را در بر میگیرد که ادبیات، فلسفه، حکمت و زیباییشناسی نیز بخشی از آن هستند.
ضرورت توجه به تفاوتهای فرهنگی در مشاوره
نوروزی با انتقاد از تعمیم بیواسطه برخی الگوهای روانشناختی غربی به جامعه ایرانی افزود: یکی از مشکلات در حوزه مشاوره و روانشناسی این است که گاهی افراد بدون توجه کافی به تفاوتهای فرهنگی، با الگوها و نسخههایی مواجه میشوند که در بستر فرهنگی دیگری شکل گرفتهاند.
وی با اشاره به کتاب «والدین سمی» نوشته سوزان فوروارد، ضمن تأکید بر ارزش و اهمیت این کتاب، خاطرنشان کرد: حتی در مواجهه با آثار ارزشمند روانشناسی نیز باید زمینههای فرهنگی مثالها و روایتهای مطرحشده را در نظر گرفت.
فردگرایی غربی در برابر جمعگرایی در فرهنگ ایرانی
این نویسنده با اشاره به یکی از مثالهای مطرحشده در کتاب «والدین سمی» درباره انتخاب فردی در تعطیلات کریسمس و ترجیح گذراندن وقت با نامزد بهجای حضور در جمع خانواده، گفت: چنین رفتاری ممکن است در چارچوب فردگرایی رایج در فرهنگ غربی، بهعنوان نشانهای از استقلال و شجاعت فردی تفسیر شود؛ اما در فرهنگ ایرانی، که پیوندهای خانوادگی و جمعگرایی جایگاه مهمی دارند، ممکن است برداشت متفاوتی از آن شکل بگیرد.
وی ادامه داد: ما در فرهنگ ایرانی مؤلفههایی مانند گذشت، فداکاری و فرهنگ پهلوانی را ارزشمند میدانیم؛ بنابراین ممکن است فردی از نگاه فرهنگی ما ترجیح بدهد بهجای حضور در یک مهمانی، کنار خانوادهاش بماند. این تفاوتها را نمیتوان نادیده گرفت یا بدون شناخت زمینه فرهنگی، درباره درست یا غلط بودن رفتار افراد قضاوت کرد.
هیچ نسخهای بدون شناخت بستر فرهنگی قابل تعمیم نیست
نوروزی با تأکید بر اینکه هدف، خوب یا بد دانستن مطلق یک فرهنگ نیست، تصریح کرد: بحث بر سر این نیست که کدام فرهنگ برتر است؛ بلکه باید بپذیریم تفاوتهای فرهنگی در تحلیل رفتار انسانها اهمیت دارند. آنچه در یک جامعه نشانه استقلال فردی تلقی میشود، ممکن است در جامعهای دیگر معنای متفاوتی داشته باشد.
وی تأکید کرد: در استفاده از منابع علمی، روانشناختی و مشاورهای باید به تجربه تاریخی و فرهنگی جوامع نیز توجه کنیم. تفاوتهای فرهنگی و حتی تفاوتهای اقتصادی میتوانند در فهم مسائل انسانی و ارائه راهکارهای مناسب تأثیرگذار باشند.
مظاهریسیف: مثبتاندیشی بدون عمل، انسان را از موفقیت دور میکند، دین با اهداف بزرگ مخالف نیست!
حمیدرضا مظاهریسیف، استاد دانشگاه، پژوهشگر و کارشناس دینی با تأکید بر اینکه آموزههای دینی نهتنها با موفقیت و داشتن اهداف بزرگ مخالف نیستند بلکه انسان را به تلاش، بلندهمتی و حرکت در مسیر پیشرفت دعوت میکنند، نسبت به رواج برخی آموزههای نادرست در کتابها، سمینارها و کارگاههای انگیزشی هشدار داد.
وی با اشاره به فرمایشی از حضرت علی (ع) مبنی بر اینکه «ارزش انسان به اندازه همت اوست»، اظهار کرد: همت بلند به معنای داشتن آرزوهای بزرگ روی کاغذ یا تصویرسازی ذهنی از موفقیت نیست؛ بلکه هدفی است که اراده و زندگی انسان را جهت میدهد و او را برای رسیدن به آن به حرکت و تلاش وامیدارد.
این پژوهشگر دینی با بیان اینکه شکرگزاری واقعی در عمل و استفاده درست از استعدادها و نعمتهای الهی معنا پیدا میکند، افزود: خداوند به انسان استعداد داده است و شکر این نعمت، صرفاً گفتن کلمات نیست؛ بلکه باید این استعدادها را در مسیر سعادت فردی و پیشرفت جامعه به کار گرفت. اتلاف عمر، سستی و تنبلی و گرفتار شدن در افکار واهی، در حقیقت نادیده گرفتن نعمتهایی است که در اختیار انسان قرار گرفتهاند.
مظاهریسیف در ادامه با انتقاد از برخی آموزههای رایج در جریانهای انگیزشی، بهویژه ترویج مفاهیمی مانند ارسال فرکانس به کائنات و تصویرسازی ذهنی برای تحقق خواستهها، تصریح کرد: نمیتوان این مفاهیم را معادل مفاهیمی همچون توکل، دعا، امید یا حسنظن به خداوند دانست. در آموزههای دینی، مفهومی به نام «طول امل» یا آرزوهای دراز وجود دارد که میتواند انسان را از عمل و تلاش واقعی بازدارد.
وی با اشاره به تفاوت هدفگذاری با خیالپردازی گفت: گاهی فرد بهجای حرکت برای رسیدن به هدف، با تصور کردن موفقیت و لذت بردن ذهنی از آن، احساس میکند به خواسته خود نزدیک شده است؛ درحالیکه این رضایت ذهنی ممکن است انگیزه اقدام و تلاش را در او کاهش دهد.
این استاد دانشگاه با استناد به پژوهشهای حوزه روانشناسی انگیزش و کتاب «بازاندیشی در مثبتاندیشی» نوشته گابریل اوتینگن، تأکید کرد: مثبتاندیشی صرف و غرق شدن در رؤیاهای خوشایند، لزوماً به عملکرد بهتر منجر نمیشود. انسان برای حرکت و عبور از دشواریها باید موانع، احتمال شکست و پیامدهای نرسیدن به هدف را نیز واقعبینانه در نظر بگیرد.
وی خاطرنشان کرد: منطق آموزههای دینی، منطق عمل است؛ انسان با خیالپردازی به موفقیت نمیرسد، بلکه تلاش، تحمل سختیها و اقدام عملی است که او را به اهدافش نزدیک میکند.
وی افزود: داشتن آرزوهای بزرگ ارزشمند است، اما آرزو زمانی به موفقیت تبدیل میشود که از دایره خیال بیرون بیاید و به اراده، برنامهریزی و عمل گره بخورد.
کتابهای انگیزشی با زبان جذاب، محتوای غیرواقعی و شبهدینی را ترویج میکنند
این استاد دانشگاه، پژوهشگر و کارشناس دینی، با اشاره به تفاوت شکرگزاری در آموزههای دینی با آنچه در قانون جذب و جریانهای انگیزشی مطرح میشود، گفت: شکرگزاری در نگاه دینی به معنای شناخت نعمتهای الهی و استفاده عملی از آنهاست، درحالیکه در برخی آموزههای انگیزشی، شکرگزاری به ابزاری برای جذب خواستهها و تحقق آرزوها از طریق ذهن و کائنات تبدیل میشود.
زبان جذاب، محتوای نادرست
وی با تأکید بر اینکه مشکل اصلی کتابهای انگیزشی، زبان ساده و روان آنها نیست، اظهار کرد: اتفاقاً یکی از نقاط قوت این کتابها، ارتباط برقرار کردن با مخاطب عمومی از طریق زبان جذاب و قابل فهم است؛ اما مسئله، محتوای نادرستی است که گاهی در این قالب زیبا و اثرگذار ارائه میشود.
مظاهریسیف افزود: گاهی ظرف ارائه محتوا، زیبا و جذاب است، اما آنچه درون آن قرار گرفته، مطالب غیرواقعی، واهی، تحریفشده و حتی مغایر با یافتههای علمی، آموزههای دینی و تجربه بشری است.
داستانسرایی بهجای شواهد علمی
این پژوهشگر دینی با انتقاد از شیوه اقناع مخاطبان در برخی جریانهای خودیاری و انگیزشی تصریح کرد: در این فضاها، بهجای ارائه شواهد علمی و نتایج پژوهشهای معتبر، معمولاً با داستانسرایی و روایت تجربههای شخصی مواجه هستیم. فردی از موفقیت خود پس از آشنایی با قانون جذب صحبت میکند و با تعریف داستان زندگیاش، مخاطب را به پذیرش باورهای خود ترغیب میکند.
وی با اشاره به تأثیرگذاری روایتهای شخصی بر مخاطبان گفت: داستانگویی یکی از قدیمیترین و مؤثرترین شیوههای اقناع است؛ زیرا مخاطب با شنیدن یک روایت، احساس همذاتپنداری میکند و ممکن است بدون بررسی صحت ادعاها، آنها را بپذیرد.
فاصله میان تصویر تبلیغاتی و واقعیت زندگی
مظاهریسیف با اشاره به برخی فعالان حوزه انگیزشی و خودیاری خاطرنشان کرد: گاهی میان تصویری که این افراد از زندگی و موفقیت خود در کتابها، سمینارها و شبکههای اجتماعی ارائه میکنند و واقعیت زندگیشان فاصله وجود دارد؛ بنابراین نباید صرفاً بر اساس روایتهای شخصی و تصاویر تبلیغاتی، درستی ادعاهای آنها را پذیرفت.
شبهدین در پوشش کتابهای انگیزشی
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود به حضور مفاهیم شبهدینی در برخی کتابها و جریانهای انگیزشی اشاره کرد و گفت: در این آثار گاهی مفاهیمی با ظاهر معنوی و دینی مطرح میشوند، اما محتوای آنها لزوماً با آموزههای اصیل دینی سازگار نیست. ازاینرو، مخاطبان باید میان مفاهیم واقعی دینی و برداشتهای تحریفشدهای که در قالب آموزههای انگیزشی عرضه میشوند، تفاوت قائل شوند.
وی تأکید کرد: جذابیت بیان و قدرت داستانپردازی نباید جایگزین اعتبار علمی و صحت محتوای آثار شود؛ کتابی که با زبان ساده و اثرگذار سخن میگوید، لزوماً محتوای معتبر و قابل اعتمادی ندارد.