برندگان و بازندگان بازارها در نیمه نخست ۱۴۰۵/  بورس جلو زد، خودرو عقب ماند، مسکن در رکود گران شد

به گزارش برنا، کارشناسان معتقدند تصویر نیمه نخست ۱۴۰۵ را نمی‌توان فقط با جدول افزایش قیمت‌ها توضیح داد، زیرا بخشی از این رشدها در واقع واکنش بازارها به تورم و افت قدرت خرید پول ملی بوده است.

بورس،  صدرنشین جدول بازده اسمی

یکی از مهم‌ترین اتفاقات بازارهای ایران در نیمه نخست سال، جهش شاخص بورس تهران بود. داده‌های پایگاه انگلیسی Sahmino نشان می‌دهد شاخص کل بورس تهران در بازه شش‌ماهه تا ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ حدود ۹۶.۵ درصد به ریال رشد کرده است. همین شاخص در محاسبه دلاری نیز حدود ۴۱.۱ درصد افزایش داشته است.
این ارقام در نگاه نخست بسیار بزرگ به نظر می‌رسند، اما کارشناسان معتقدند برای تحلیل آن باید هم‌زمان دو متغیر را دید: افزایش ارزش اسمی سهام و کاهش ارزش پول ملی.
به بیان دیگر، رشد نزدیک به ۹۷ درصدی شاخص به ریال الزاماً به معنای دو برابر شدن قدرت خرید سرمایه‌گذار نیست. با این حال، حتی پس از تبدیل به دلار نیز داده‌های بازار از رشد قابل توجه شاخص حکایت دارد که نشان می‌دهد بورس در این دوره صرفاً از محل افت ریال رشد نکرده است.
شاخص بورس تهران در شهریور نیز به محدوده رکوردی حدود ۷.۵ میلیون واحد رسید و همین موضوع توجه سرمایه‌گذاران را به بازار سهام افزایش داد.
به گفته کارشناسان، یکی از عوامل مهم ورود سرمایه به بازار سهام، تلاش سرمایه‌گذاران برای عقب نماندن از تورم و افزایش ارزش دارایی‌هاست. در چنین شرایطی، شرکت‌هایی که درآمد آنها با نرخ ارز، صادرات یا قیمت کالاهای پایه ارتباط دارد، می‌توانند از افزایش قیمت‌های اسمی منتفع شوند.

طلا،بازاری که از دو موتور هم‌زمان نیرو گرفت

بازار طلا داستان متفاوتی داشت. در بازار جهانی، طلا نیمه نخست ۲۰۲۶ را با نوسان بسیار شدید پشت سر گذاشت. شورای جهانی طلا اعلام کرده که قیمت طلا در ابتدای سال به رکوردهای متعددی رسید و در اواخر ژانویه از ۵۴۰۵ دلار عبور کرد، اما در پایان ژوئن تا حوالی ۴۰۰۲ دلار سقوط کرد. در مجموع، طلای جهانی در نیمه نخست سال حدود ۷ درصد کاهش داشت.اما در ایران، داستان کاملاً متفاوت بود.
داده‌های بازار ایران نشان می‌دهد قیمت سکه بهار آزادی تا ۲۴ سپتامبر نسبت به شش ماه قبل حدود ۳۲.۶ درصد افزایش ریالی داشته، در حالی که بازده دلاری آن منفی بوده است.
این اختلاف یک پیام مهم دارد: رشد قیمت طلای داخلی الزاماً به معنای جهش اونس جهانی نیست.
نمونه روشن آن در شهریور دیده شد. در یک بازه یک‌ماهه تا ۱۲ سپتامبر، اونس جهانی تقریباً بدون تغییر بود، اما طلای ۱۸ عیار در تهران ۲۶.۷۴ درصد و سکه امامی ۲۷.۵۱ درصد رشد کردند. در همان مدت دلار آزاد حدود ۲۶.۱۸ درصد بالا رفت.
کارشناسان معتقدند در اقتصاد ایران، طلا عملاً به ترکیبی از اونس جهانی و نرخ ارز داخلی تبدیل شده است. بنابراین حتی زمانی که طلای جهانی نزولی باشد، افت ارزش ریال می‌تواند قیمت طلا در داخل را بالا ببرد.

دلار، موتور اصلی تغییر قیمت دارایی‌ها

در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، نرخ ارز یکی از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده در تمام بازارها بود.
داده‌های منتشرشده در منابع خارجی و پایگاه‌های رصد بازار ایران نشان می‌دهد دلار آزاد در شهریور از مرز ۲ میلیون ریال عبور کرد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که فشارهای تورمی و نااطمینانی اقتصادی همچنان بالا بود.
در یک نمونه دیگر، دلار آزاد از حدود ۱۹۹ هزار و ۹۰۰ تومان در ۲۳ اوت به حدود ۲۲۷ هزار و ۲۰۵ تومان در ۵ سپتامبر رسید؛ یعنی طی ۱۳ روز حدود ۱۳.۷ درصد افزایش یافت.
این روند اهمیت زیادی دارد، زیرا دلار تنها یک بازار مستقل نیست. تغییرات آن مستقیماً یا غیرمستقیم روی قیمت طلا، خودرو، مصالح ساختمانی، کالاهای وارداتی و حتی ارزش‌گذاری شرکت‌های بورسی اثر می‌گذارد.
به گفته کارشناسان، در شرایط تورمی، نرخ ارز به نوعی «لنگر انتظارات قیمتی» تبدیل می‌شود و افزایش آن با فاصله زمانی به سایر بازارها منتقل می‌شود.

مسکن، گران شد، اما الزاماً برنده نبود

بازار مسکن شاید مهم‌ترین نمونه تفاوت میان افزایش قیمت و رونق بازار باشد.
فایننشال تایمز در گزارشی درباره تهران اعلام کرد قیمت و اجاره مسکن پس از آغاز درگیری‌های اواخر فوریه در برخی برآوردها حدود ۸۰ درصد افزایش یافته است. با این حال، حجم معاملات همچنان پایین بوده و بخش زیادی از خریدها به‌صورت نقدی انجام می‌شود.
این موضوع نشان می‌دهد مسکن را نمی‌توان صرفاً بر اساس رشد قیمت در فهرست برندگان بازار قرار داد.
منابع خارجی همچنین از افزایش قابل توجه فشار اجاره بر خانوارهای تهرانی خبر داده‌اند. در اواخر ژوئیه، میانگین اجاره ماهانه آگهی‌شده در تهران حدود ۷۲۳ میلیون ریال اعلام شده بود.
از سوی دیگر، داده‌های Numbeo در ماه مه قیمت خرید هر مترمربع آپارتمان در مرکز تهران را حدود ۱۲۷۹ دلار و خارج از مرکز را حدود ۷۶۶ دلار نشان می‌داد، هرچند این داده‌ها مبتنی بر مشارکت کاربران و آگهی‌هاست و نباید با آمار معاملات قطعی یکی گرفته شود.
کارشناسان معتقدند مسکن در نیمه نخست سال بیشتر «دارایی پناهگاهی» بود تا بازاری با رونق معاملاتی گسترده. یعنی قیمت‌ها بالا رفتند، اما قدرت خرید و تعداد خریداران واقعی هم‌پای آن رشد نکرد.

خودرو، قیمت بالا، تولید پایین، تقاضای ضعیف

بازار خودرو یکی از متفاوت‌ترین عملکردها را در نیمه نخست سال داشت.
براساس داده‌های Focus2move، فروش بازار خودرو ایران در نیمه نخست ۲۰۲۶ حدود ۳۴.۹ درصد کاهش داشته و تقریباً تمام برندهای اصلی با افت فروش مواجه بوده‌اند؛ تنها استثنای مهم در گزارش، زامیاد با رشد ۳.۱ درصدی بوده است.
الجزیره نیز در شهریور گزارش داد در پنج ماه نخست ۲۰۲۶ حدود ۲۳۳ هزار خودرو در ایران تولید یا مونتاژ شده، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل حدود ۳۶۶ هزار دستگاه بوده است. یعنی تولید حدود ۳۶ درصد افت کرده است. در همین مدت تنها حدود ۲۵ هزار خودرو وارد کشور شده بود.
اما کاهش تولید به معنای کاهش قیمت نبود.
در شهریور، قیمت برخی خودروهای داخلی و مونتاژی مجدداً افزایش یافت. برای نمونه، قیمت دنا پلاس توربو اتوماتیک در بازار آزاد به حدود ۳.۳۵ میلیارد تومان رسید و برخی خودروهای مونتاژی افزایش‌های بسیار بیشتری را تجربه کردند.
در یک نمونه دیگر، قیمت بازار دنا پلاس توربو اتوماتیک حدود ۳.۲۵ میلیارد تومان در برابر قیمت کارخانه حدود ۲.۶۱ میلیارد تومان گزارش شد؛ یعنی فاصله‌ای بیش از ۶۳۸ میلیون تومان.
این ارقام نشان می‌دهد خودرو در ایران همچنان فقط یک کالای مصرفی نیست و بخشی از تقاضای آن تحت تأثیر انتظارات تورمی و محدودیت عرضه قرار دارد.
مسکن و خودرو؛ دو بازار با یک مشکل مشترک
اگرچه بازار خودرو و مسکن از نظر ماهیت کاملاً متفاوت‌اند، اما در نیمه نخست ۱۴۰۵ یک نقطه مشترک داشتند: افزایش قیمت همراه با کاهش قدرت خرید.
در مسکن، قیمت بالا رفت اما معاملات ضعیف ماند.
در خودرو، قیمت‌ها بالا رفت اما تولید و فروش کاهش پیدا کرد.
بنابراین افزایش قیمت اسمی در این دو بازار را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه رونق دانست.
کارشناسان معتقدند زمانی که قیمت دارایی سریع‌تر از درآمد خانوار افزایش پیدا می‌کند، بازار وارد وضعیتی می‌شود که در آن قیمت بالا می‌رود اما تعداد خریداران واقعی کاهش پیدا می‌کند.

رمزارز، بازاری که در ایران با دلار سنجیده می‌شود

بازار رمزارز نیز در نیمه نخست سال تحت تأثیر هم‌زمان تحولات جهانی و نرخ ارز داخلی قرار داشت.
در بازار ایران، داده‌های Sahmino نشان می‌دهد در یک دوره یک‌ماهه تا شهریور، بیت‌کوین حدود ۲۲.۷ درصد رشد کرده بود؛ در همان بازه بورس حدود ۲۱.۸ درصد و دلار حدود ۲۰ درصد افزایش داشتند.
اما در تحلیل رمزارز برای سرمایه‌گذار ایرانی باید یک تفکیک مهم انجام داد: بازده بیت‌کوین به دلار با بازده آن به ریال یکسان نیست. کاهش ارزش ریال می‌تواند بازده ریالی دارایی‌های دلاری را بزرگ‌تر نشان دهد.
از این رو، کارشناسان معتقدند برای مقایسه دقیق بازارها در ایران باید حداقل دو جدول وجود داشته باشد: بازده ریالی و بازده دلاری.

برندگان و بازندگان، اما با یک تبصره مهم

اگر معیار را رشد اسمی قیمت به ریال قرار دهیم، بورس تهران در شش‌ماه منتهی به اواخر شهریور با رشد حدود ۹۶.۵ درصدی یکی از بزرگ‌ترین جهش‌ها را ثبت کرده است. شاخص‌های مختلف سهامی نیز رشدهای بالایی داشته‌اند.
اما اگر معیار را حفظ قدرت خرید قرار دهیم، تصویر پیچیده‌تر می‌شود.
بازار مسکن افزایش قیمت قابل توجهی داشته، ولی کاهش معاملات باعث شده رشد قیمت آن الزاماً به معنای رونق نباشد. خودرو نیز با وجود افزایش قیمت، با افت تولید و فروش روبه‌رو شده است. در بازار طلا، بخشی از رشد قیمت داخلی ناشی از افت ریال بوده و نه الزاماً افزایش طلای جهانی.
کارشناسان معتقدند نیمه نخست سال ۱۴۰۵ را باید نه صرفاً دوره رقابت بازارها برای افزایش قیمت، بلکه دوره رقابت دارایی‌ها برای حفظ ارزش در برابر کاهش قدرت خرید پول ملی دانست.
در واقع، اقتصاد ایران در نیمه نخست ۱۴۰۵ بیش از آنکه شاهد رقابت ساده میان «طلا، دلار، بورس، خودرو و مسکن» باشد، شاهد رقابت دارایی‌ها برای حفظ ارزش در برابر کاهش ارزش پول ملی بود.
از همین زاویه، بازارها سه رفتار متفاوت نشان دادند: برخی مانند بورس توانستند علاوه بر رشد ریالی، بخشی از رشد خود را در مقیاس دلاری نیز حفظ کنند؛ برخی مانند خودرو با افزایش قیمت و کاهش حجم بازار مواجه شدند؛ و برخی مانند مسکن با افزایش قیمت ولی ضعف معاملات روبه‌رو شدند.
به گفته کارشناسان، نیمه دوم سال نیز باید با همین دوگانه تحلیل شود: یک طرف بازده اسمی و طرف دیگر بازده واقعی. در اقتصادی که نرخ ارز، تورم و ریسک سیاسی هم‌زمان بر قیمت دارایی‌ها اثر می‌گذارند، صرفاً پرسیدن اینکه «کدام بازار بیشتر گران شد؟» تصویر کاملی از برندگان و بازندگان بازار ارائه نمی‌دهد.