سیاست‌گذاری‌ها با نیاز‌های واقعی جوانان همخوانی ندارد/ مشارکت جوانان در تصمیم‌گیری‌های کشور نزدیک به صفر است
علیرضا شریفی یزدی، جامعه‌شناس اجتماعی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار برنا، با تشریح مهم‌ترین نیاز‌های جوانان در دوره ورود به زندگی بزرگسالی، گفت: جوانی دوره تجربه نخستین استقلال‌های اقتصادی، اجتماعی و حتی فیزیکی است و جوانان در این مقطع به فرصت‌هایی برای مهارت‌آموزی، اشتغال، شکل‌دهی روابط عاطفی پایدار و فراهم کردن مقدمات زندگی مستقل نیاز دارند. با این حال، سیاست‌گذاری‌ها در حوزه‌های مختلف از جمله ورزش، اقتصاد، فرهنگ و مشارکت اجتماعی و سیاسی، همخوانی کافی با نیاز‌های واقعی این گروه سنی ندارد.
شریفی یزدی با اشاره به ویژگی‌ها و نیاز‌های جوانان اظهار کرد: دوره جوانی در واقع درگاه ورود به زندگی بزرگسالی است. دوره‌ای که فرد نخستین تجربه‌های جدی استقلال اقتصادی و در سنین بالاتر حتی استقلال فیزیکی را پشت سر می‌گذارد. نیاز‌های جوانان در این دوره مشخص است و معمولاً بازه سنی ۲۰ تا ۳۰ سال، دهه مهارت‌آموزی، پیدا کردن شغل و شکل‌گیری یک رابطه عاطفی پایدار به شمار می‌رود.
وی ادامه داد: جوانان در این مقطع به دنبال پایه‌ریزی زندگی مستقل خود هستند و مسائلی مانند مسکن از جمله دغدغه‌های اقتصادی مهم آنهاست. همچنین داشتن وسیله نقلیه، اعم از خودرو، موتورسیکلت یا ابزار‌های مشابه، از دیگر نیاز‌هایی است که در این دوره مطرح می‌شود.
این جامعه‌شناس اجتماعی با اشاره به تغییرات روابط اجتماعی جوانان بیان کرد: از نظر ارتباطی، جوانان برای نخستین بار به‌تدریج از روابط صرفاً خونی و خانوادگی فاصله می‌گیرند و تجربه روابط عمیق‌تر و مستقل‌تری را آغاز می‌کنند. مسافرت‌های مستقل و ارتباط با دوستانی که خودشان انتخاب می‌کنند، از جمله این تجربه‌هاست.
شریفی یزدی افزود: در دوره نوجوانی، بسیاری از دوستانِ افراد، معمولاً هم‌دوره‌ای‌ها یا همکلاسی‌های آنها هستند اما در دوره جوانی دایره ارتباطات گسترده‌تر می‌شود و فرد در انتخاب روابط خود آزادی و اختیار بیشتری پیدا می‌کند. این روابط نیز ممکن است دچار ریزش و رویش شود و جوانان در این مقطع به دنبال ارتباط با افراد جدید هستند. بسیاری از آنها همچنین تمایل دارند با فردی از جنس مخالف وارد رابطه شوند تا تجربه زندگی عاطفی را به‌عنوان یک واقعیت اجتماعی لمس کنند.
وی با تشریح ویژگی‌های فکری جوانان تصریح کرد: از بُعد اجتماعی، تفکر انتزاعی جوانان تقویت می‌شود و نگاه فلسفی‌تری به زندگی پیدا می‌کنند. آنها درباره مسائل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، آموزشی و حتی بهداشتی، دیدگاه‌های مستقلانه‌ای دارند و به‌شدت نیازمند این هستند که نظرات و دیدگاه‌هایشان شنیده شود و در صورت امکان مورد توجه قرار گیرد.
این جامعه‌شناس اجتماعی با اشاره به اهمیت تصویر فرد از خود در دوره جوانی گفت: معمولاً نوعی خوددوستی در این افراد شکل می‌گیرد؛ به جسم، ظاهر و چهره خود علاقه‌مند می‌شوند و دوست دارند دیده شوند. البته دیده شدن می‌تواند شکل‌های متفاوتی داشته باشد.
شریفی یزدی با مقایسه روابط جوانان با والدین در دوره نوجوانی و جوانی اظهار کرد: در دوره نوجوانی، بسیاری از فرزندان به‌شدت از پدر و مادر فاصله می‌گیرند و حتی منزوی می‌شوند اما در دوره جوانی دوباره به سمت روابط اجتماعی بازمی‌گردند و تلاش می‌کنند نوع متفاوتی از رابطه را با والدین خود شکل دهند.
وی ادامه داد: در این دوره، استقلال‌خواهی و احترام به افکار و خواسته‌های فرد همچنان اهمیت دارد اما در عین حال درک متقابل میان جوانان و والدین نیز بیشتر می‌شود. جوانان ضمن حفظ استقلال فکری خود، تلاش می‌کنند والدینشان را نیز درک کنند و گاهی برخلاف دوره نوجوانی، به خاطر والدین از برخی خواسته‌های خود کوتاه می‌آیند. آنها نسبت به بزرگ‌تر‌های خانواده دل‌نگرانی دارند و می‌توانند ارتباط همدلانه‌تری با آنها برقرار کنند.
این جامعه‌شناس اجتماعی درباره نیاز‌های اقتصادی جوانان نیز گفت: جوانان در این دوره به دنبال استقلال مالی و فاصله گرفتن از منابع مالی خانواده هستند و تلاش می‌کنند کمتر از کمک‌های اقتصادی خانواده استفاده کنند. بسیاری از آنها در صورت طی کردن روند طبیعی رشد، دیگر تمایلی ندارند از خانواده پول توجیبی بگیرند، بلکه می‌خواهند هزینه‌های خود را از محل درآمد و دسترنج کارشان تأمین کنند.
سیاست‌گذاری‌های ورزشی با نیاز جوانان فاصله دارد
شریفی یزدی با تأکید بر اینکه تحقق این نیاز‌ها مستلزم برنامه ریزی کلان و فراهم کردن زیرساخت‌های اجتماعی است، بیان کرد: اگر بخواهیم مجموعه این نیاز‌ها را به‌صورت کلان بررسی کنیم، به این نتیجه می‌رسیم که سیاست‌گذاران، مدیران و برنامه‌ریزان باید از قبل برای ایجاد بستر‌ها و زمینه‌های اجتماعی لازم فکر کرده باشند تا جوان بتواند در مسیر طبیعی رشد خود به این نیاز‌ها دست پیدا کند.
وی با اشاره به اهمیت ورزش در این دوره سنی اظهار کرد: ورزش برای جوانان بسیار مهم است، اما اینکه سیاست‌های کلی نظام تا چه اندازه با نیاز‌های جوانان همخوانی دارد، موضوعی است که در بخش‌های مختلف پاسخ‌های متفاوتی به آن داده می‌شود.
این جامعه‌شناس اجتماعی با انتقاد از وضعیت زیرساخت‌های ورزشی کشور گفت: متأسفانه سرانه فضای ورزشی در کشور ما که بخش قابل توجهی از مخاطبان آن جوانان هستند، حدود دو و نیم سانتی‌متر است؛ در حالی که این شاخص در برخی کشور‌های اروپایی بیش از ۱۶ متر است. همین مسئله نشان می‌دهد وضعیت فضا‌های ورزشی عمومی که امکان دسترسی همگانی به آنها به‌صورت رایگان یا با هزینه بسیار اندک فراهم باشد، در کشور ما تقریباً فاجعه‌بار است.
مشارکت جوانان در تصمیم‌گیری‌های کشور تقریباً نزدیک به صفر است
شریفی یزدی با اشاره به وضعیت حضور جوانان در عرصه‌های سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری کشور تصریح کرد: سیاست‌های دولت در زمینه به‌کارگیری جوانان و استفاده از نظرات آنها در مشورت‌ها، مشاوره‌ها و تصمیم‌گیری‌های کشور، تقریباً میل به صفر دارد. اساساً جوانان ما در فضای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی، حتی در سیاست‌گذاری‌هایی که مستقیماً به خودشان مربوط می‌شود، جایگاه مشخص و قابل توجهی ندارند.
وی ادامه داد: البته نهاد‌هایی در این زمینه وجود دارند که از جمله آنها می‌توان به تشکل‌های دانش‌آموزی در مدارس و انواع انجمن‌ها در دانشگاه‌ها مانند انجمن اسلامی اشاره کرد، اما میزان پوشش این تشکل‌ها به‌اندازه‌ای محدود است که از نظر آماری می‌توان آنها را نادیده گرفت.
این جامعه‌شناس اجتماعی با اشاره به وضعیت اقتصادی جوانان گفت: درباره شرایط اقتصادی کشور نیز به نظر می‌رسد نیازی به توضیح زیادی نباشد؛ شرایط اقتصادی به‌گونه‌ای است که عملاً کسی در آن دیده نمی‌شود و به‌طور کلی، سیستم در حوزه جوانان رها شده است.
شریفی یزدی توضیح داد: جوان در این دوره در حال تجربه کردن مسیر‌های مختلف، آزمون و خطا و کسب تجربه شغلی است؛ بنابراین باید مشاغلی وجود داشته باشد که جوان بتواند در آنها هم تجربه کسب کند و هم درآمد مختصری داشته باشد تا به‌تدریج از وابستگی به خانواده فاصله بگیرد و بتواند نیاز‌های اولیه زندگی مستقل خود را تأمین کند.
فعالیت‌های اجتماعی جوانان در کشور سازمان‌یافته نیست
وی در ادامه با اشاره به وضعیت فعالیت‌های اجتماعی جوانان اظهار کرد: فعالیت‌های اجتماعی جوانان در کشور ما سازمان‌یافته نیست. اساساً چیزی به نام حزب به معنای واقعی آن نداریم که بخواهد شاخه جوانان داشته باشد. مجموعه‌هایی هم که مجوز فعالیت می‌گیرند، در عمل بیشتر گروه‌هایی هستند که نزدیک انتخابات فعالیت محدودی انجام می‌دهند و آن هم با رویکرد‌های خاص ایدئولوژیک اقلیت حاکم بر کشور همراه است.
این جامعه‌شناس اجتماعی افزود: در چنین مجموعه‌هایی نه تمایل و نه برنامه مشخصی برای به‌کارگیری جوانان دیده می‌شود و حتی اگر چنین تمایلی هم وجود داشته باشد، به دلیل نبود احزاب واقعی و ساختارمند، امکان شکل‌گیری فعالیت سیاسی و اجتماعی در چارچوب مشخص فراهم نیست.
بهزیستی و محیط زیست در جذب جوانان از طریق سمن‌ها موفق‌تر بوده‌اند
شریفی یزدی با اشاره به نمونه‌هایی از مشارکت اجتماعی جوانان در کشور بیان کرد: فعالیت‌های محدودی که جوانان انجام می‌دهند، بیشتر در دو حوزه بهزیستی و محیط زیست دیده می‌شود. این دو سازمان در مقایسه با سایر دستگاه‌ها، نسبتاً موفق‌تر بوده‌اند که از طریق سازمان‌های مردم‌نهاد و سمن‌ها از ظرفیت جوانان استفاده کنند.
وی این تجربه را مثبت ارزیابی کرد و گفت: تجربه استفاده یک دستگاه دولتی مانند سازمان بهزیستی یا سازمان حفاظت محیط زیست از ظرفیت جوانان، تجربه‌ای قابل توجه و پسندیده است و نشان می‌دهد که دستگاه‌های اجرایی دیگر نیز می‌توانند با الگوبرداری از این شیوه، زمینه مشارکت جوانان را فراهم کنند.
این جامعه‌شناس اجتماعی با اشاره به فعالیت داوطلبانه جوانان در مؤسسات خیریه اظهار کرد: بسیاری از خیریه‌هایی که امروز فعالیت می‌کنند، مانند مؤسسه محک و بچه‌های آسمان، از حضور جوانانی بهره می‌برند که به‌صورت داوطلبانه در این مجموعه‌ها فعالیت و همکاری می‌کنند.
شریفی یزدی ادامه داد: این موضوع نشان می‌دهد اگر دستگاه‌های ذی‌ربط و سایر سازمان‌ها بتوانند متناسب با تجربه، علاقه، استعداد و تحصیلات جوانان از ظرفیت آنها استفاده کنند، انگیزه و مشارکت این گروه افزایش پیدا می‌کند و میزان رشد و پیشرفت نیز به‌مراتب بیشتر خواهد شد؛ همان‌طور که نمونه‌های موفق آن را در این حوزه مشاهده می‌کنیم.
نگاه محدودکننده به هنر جوانان موجب ناامیدی و زیرزمینی شدن فعالیت‌ها می‌شود
وی با اشاره به وضعیت فعالیت‌های هنری جوانان گفت: در حوزه هنر نیز شرایط مشابهی وجود دارد. متأسفانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که متولی اصلی مسائل و ساماندهی فعالیت‌های هنری جوانان است، در اشکال مختلف هنر، از سینما و شعر گرفته تا موسیقی، نقاشی و مجسمه‌سازی، با نگاهی بسیار تنگ‌نظرانه برخورد می‌کند.
این جامعه‌شناس اجتماعی تصریح کرد: ما در این حوزه رفتار تشویقی قابل توجهی نسبت به جوانان نداریم. آثار هنری که معمولاً یک جوان خلق می‌کند، با چنین نگاه محدودکننده‌ای مواجه می‌شود و این مسئله می‌تواند موجب دلسردی، ناامیدی و حتی سوق پیدا کردن فعالیت‌های هنری به سمت زیرزمینی شدن شود.
استفاده از ظرفیت علمی جوانان در برخی حوزه‌ها نتایج مثبتی داشته است
شریفی یزدی با بیان اینکه شرایط در حوزه علمی تا حدودی متفاوت است، اظهار کرد: در بعد علمی، فضا تا اندازه‌ای فراهم‌تر است، به‌ویژه در حوزه‌هایی که دولت به آنها علاقه‌مند است. برای مثال، در حوزه فناوری اطلاعات و همچنین پژوهش‌های مرتبط با صنایع نظامی، به دلیل وجود بودجه و امکانات، زمینه فعالیت و حضور جوانان بیشتر فراهم شده است.
وی افزود: در این حوزه‌ها می‌توان فضا و امکانات لازم را در اختیار جوانان قرار داد و نتایج بهتری نیز به دست آورد. آثار این موضوع را در دستاورد‌های علمی و فنی کشور مشاهده می‌کنیم.
این جامعه‌شناس اجتماعی با اشاره به جنگ و نقش جوانان در تولید تجهیزات دفاعی بیان کرد: در همین جنگ، بسیاری از سلاح‌هایی که برای دفاع در برابر تجاوز دشمن مورد استفاده قرار می‌گیرند، حاصل ابتکار جوانان هستند و این موضوع مایه افتخار کشور است؛ چراکه در این حوزه از ظرفیت جوانان بدون دریغ استفاده شده و این مسئله به شکل‌گیری موفقیت‌های قابل توجهی منجر شده است.
شریفی یزدی در پایان تأکید کرد: بنابراین سیاست‌گذاری در حوزه جوانان ابعاد مختلفی از جمله اقتصاد، هنر، ورزش، مسائل اجتماعی و سیاسی را در بر می‌گیرد و در بسیاری از این حوزه‌ها، رفتار‌ها و سیاست‌های موجود با نیاز‌های واقعی جوانان همخوانی ندارد.
انتهای پیام/
