سامانه جهانی پایش کانون‌های گرد و غبار رونمایی شد
به گزارش گروه اجتماعی برنا، بهزاد رایگانی ظهر روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه، در بیست‌وچهارمین نشست ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار، با اشاره به ضرورت به‌روزرسانی اطلاعات مربوط به کانون‌های گردوغبار گفت: پیش از این، شناسایی این کانون‌ها عمدتاً از طریق مطالعات سنتی و تجمیع اطلاعات دستگاه‌های مختلف انجام می‌شد، اما تغییرات مستمر و پویایی این کانون‌ها، ایجاد سامانه‌ای برخط برای پایش وضعیت آنها را ضروری کرده است.
وی افزود: تهیه نقشه یکپارچه از کانون‌های گردوغبار در سال گذشته، گام اولیه برای شناسایی این مناطق بود، اما برای تعیین اولویت‌ها و بررسی میزان فعالیت کانون‌ها در دوره‌های زمانی مختلف، به ابزاری نیاز داشتیم که اطلاعات را به‌صورت مستمر به‌روزرسانی کند.
رایگانی ادامه داد: سامانه جهانی پایش کانون‌های گردوغبار با هدف بهبود تصمیم‌گیری‌های مدیریتی، تخصیص دقیق‌تر منابع و ایجاد هماهنگی میان دبیرخانه و دستگاه‌های عضو ستاد طراحی شده است. این سامانه همچنین می‌تواند در برنامه‌ریزی اقدامات پیشگیرانه و تقویت همکاری‌های زیست‌محیطی برای مدیریت کانون‌های فرامرزی مورد استفاده قرار گیرد.
شناسایی کانون‌های فعال با تصاویر ماهواره‌ای
دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار با تشریح قابلیت‌های این سامانه گفت: اطلاعات آن در سه حوزه اصلی تنظیمات و تحلیل اولیه، شناسایی و پالایش کانون‌ها و تحلیل‌های مدیریتی ارائه می‌شود و در مجموع ۱۳ مرحله برای پردازش اطلاعات و تهیه خروجی‌های مورد نیاز در نظر گرفته شده است.
وی توضیح داد: کاربران می‌توانند محدوده جغرافیایی مورد نظر و بازه زمانی مطالعه را انتخاب کنند و با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، مناطق مستعد تولید گردوغبار را شناسایی کنند. همچنین امکان بررسی تغییرات کانون‌ها در فصل‌ها و سال‌های مختلف وجود دارد.
به گفته رایگانی، از آنجا که تحلیل تصاویر ماهواره‌ای ممکن است با خطا همراه باشد، در این سامانه فرایند‌هایی برای پالایش اطلاعات و حذف مناطق غیرمرتبط پیش‌بینی شده است. در این مرحله، مناطقی مانند پهنه‌های آبی، محدوده‌های دارای پوشش گیاهی متراکم، زمین‌های با شیب زیاد و مناطق ساخته‌شده از محدوده‌های احتمالی تولید گردوغبار تفکیک می‌شوند.
وی افزود: پس از شناسایی و پالایش مناطق، نقشه شدت غبارخیزی تهیه می‌شود تا امکان مقایسه کانون‌ها و تعیین اولویت مداخله در آنها فراهم شود.
رایگانی با اشاره به اهمیت شناسایی کانون‌های پرخطر بیان کرد: شدت غبارخیزی، تعداد دفعات وقوع پدیده، مساحت کانون، شرایط باد و جمعیت تحت تأثیر از جمله شاخص‌هایی هستند که در اولویت‌بندی کانون‌های گردوغبار مورد استفاده قرار می‌گیرند.
وی ادامه داد: ترکیب این اطلاعات به مدیران کمک می‌کند تا کانون‌هایی را که بیشترین اثرگذاری را بر مناطق مسکونی و جمعیت دارند، شناسایی کنند و اقدامات کنترلی را متناسب با میزان خطر و اهمیت هر منطقه در دستور کار قرار دهند.
دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار افزود: این سامانه علاوه بر شناسایی کانون‌ها، امکان بررسی روند فعالیت آنها را در طول زمان فراهم می‌کند. نمودار‌های زمانی سامانه نشان می‌دهند که هر کانون در چه دوره‌هایی فعال بوده و میزان غبارخیزی آن چگونه تغییر کرده است؛ اطلاعاتی که می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی برای مقابله پیش‌دستانه با رخداد‌های گردوغبار باشد.
برآورد جمعیت در معرض گردوغبار در مقیاس استانی و شهری
وی یکی دیگر از قابلیت‌های سامانه را بررسی جمعیت در معرض گردوغبار عنوان کرد و گفت: این بخش امکان برآورد تعداد افراد تحت تأثیر این پدیده را در مناطق مختلف فراهم می‌کند و می‌توان وضعیت استان‌ها و شهرها را در بازه‌های زمانی ماهانه، فصلی و سالانه با یکدیگر مقایسه کرد.
رایگانی افزود: پایش جمعیت در معرض گردوغبار به شناسایی مناطق بحرانی و تعیین اولویت‌های مدیریتی کمک می‌کند. همچنین این امکان وجود دارد که وضعیت کانون‌های جدید یا مناطقی که فعالیت غبارخیزی آنها متوقف شده است، بررسی و اطلاعات مربوط به آنها به‌روزرسانی شود.
دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار با اشاره به کاربرد‌های این سامانه در مدیریت تالاب‌ها اظهار کرد: در مناطقی که تالاب‌ها در معرض خشک‌شدن و تبدیل‌شدن به کانون گردوغبار قرار دارند، امکان برآورد میزان آب مورد نیاز برای تأمین رطوبت و کاهش غبارخیزی پیش‌بینی شده است.
وی گفت: این قابلیت می‌تواند اطلاعات لازم را برای برنامه‌ریزی اقدامات احیایی و مدیریت منابع آب در اختیار مسئولان قرار دهد و به تعیین نیازهای آبی تالاب‌ها با هدف پیشگیری از انتشار گردوغبار کمک کند.
رایگانی با بیان اینکه توسعه این سامانه با همکاری برنامه توسعه سازمان ملل متحد و در چارچوب اقدامات تکمیلی دبیرخانه انجام شده است، تأکید کرد: مجموعه اطلاعات حاصل از پایش کانون‌ها، تحلیل شدت غبارخیزی، بررسی جمعیت در معرض خطر و برآورد نیاز آبی تالاب‌ها می‌تواند مبنایی برای تصمیم‌گیری دقیق‌تر، استفاده هدفمند از منابع و تقویت اقدامات پیشگیرانه در مدیریت پدیده گردوغبار باشد.
