چرا ایده‌های دانشگاهی به صنعت نمی‌رسند؟

گروه علمی و فناوری برنا/ محمدنبی شهیکی معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در حاشیه بیستمین جشنواره ملی فن‌آفرینی شیخ بهایی و در جریان بازدید از شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان این مجموعه را نمونه‌ای از شکل‌گیری الگوی بومی توسعه فناوری دانست و بر ضرورت تقویت ارتباط میان دانشگاه، پژوهش، صنعت و پارک‌های علم و فناوری تاکید کرد.

وی با اشاره به تفاوت مسیر شکل‌گیری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان با برخی الگو‌های توسعه فناوری در کشور اظهار کرد: در بسیاری از موارد الگو‌های توسعه ابتدا در تهران شکل می‌گیرند و سپس در سایر مناطق کشور گسترش می‌یابند، اما الگوی شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان از دل زیست‌بوم دانشگاه صنعتی اصفهان و با بررسی تجربه‌های بین‌المللی شکل گرفته و متناسب با شرایط صنعتی و بومی کشور توسعه یافته است.

شهیکی با بیان اینکه یکی از ویژگی‌های مهم این مجموعه، ارتباط نزدیک آن با دانشگاه و صنایع پیرامونی است افزود: در تجربه‌های جهانی، پارک‌های علم و فناوری معمولا در مجاورت دانشگاه‌ها شکل می‌گیرند، زیرا نیروی انسانی خلاق و متخصص، مهم‌ترین عامل در توسعه فناوری است. دانشجویان و استادان می‌توانند دانش و ایده‌های حاصل از محیط دانشگاه را با تجربه عملی در صنعت پیوند دهند و از دل این فرایند، استارتاپ‌ها و واحد‌های فناور شکل بگیرند.

پارک‌های علم و فناوری؛ حلقه اتصال دانشگاه و صنعت

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم با اشاره به چالش دیرینه ارتباط دانشگاه‌ها با صنعت تصریح کرد: پارک‌های علم و فناوری در ساختار نهادی کشور با این ماموریت ایجاد شده‌اند که زمینه شکل‌گیری نسل جدید شرکت‌های دانش‌بنیان و واحد‌های فناور را فراهم کنند و از سوی دیگر به توسعه شرکت‌های زایشی دانشگاهی یا اسپین‌آف‌ها کمک کنند، شرکت‌هایی که می‌توانند برای پاسخ‌گویی به نیاز‌های واقعی صنعت شکل بگیرند.

وی با تاکید بر ضرورت توسعه پارک‌های فعال در حوزه فناوری‌های عمیق یا دیپ‌تک گفت: یکی از نیاز‌های امروز و آینده ایران گسترش پارک‌هایی است که به‌طور جدی در حوزه فناوری‌های عمیق فعالیت می‌کنند. بخش قابل‌توجهی از واحد‌های فناور و شرکت‌های دانش‌بنیان شکل‌گرفته در شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان از ظرفیت دانشگاه صنعتی اصفهان بهره برده‌اند؛ ظرفیتی که به دانشجویان کمک می‌کند ایده‌های خود را با مسائل و نیاز‌های بخش صنعت مرتبط کنند.

شهیکی ادامه داد: اهمیت این الگو در آن است که دانشجو صرفاً دوره تحصیل خود را در دانشگاه نمی‌گذراند بلکه یاد می‌گیرد چگونه یک جریان کارآفرینی فناورانه ایجاد کند و دانش تخصصی خود را برای حل مسائل کشور به کار بگیرد. نمونه‌های شکل‌گرفته در این شهرک نشان می‌دهد که چگونه می‌توان ایده‌های دانشگاهی را به فعالیت‌های فناورانه و کسب‌وکار‌های صنعتی تبدیل کرد.

ضعف تحقیق و توسعه در صنایع؛ یکی از خلأ‌های زنجیره توسعه صنعتی

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، توسعه پردیس‌های مشترک با صنایع بزرگ را یکی دیگر از ویژگی‌های شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان برشمرد و گفت: یکی از خلا‌های زنجیره توسعه صنعتی ایران ضعیف‌بودن ظرفیت‌های تحقیق و توسعه در بخش‌هایی از صنعت است.

به گفته وی در این مجموعه الگو‌هایی شکل گرفته است که صنایع بزرگ را به فعالیت‌های دانش‌محور و تحقیق و توسعه نزدیک می‌کند و امکان ارتقای بهره‌وری در حوزه‌هایی مانند انرژی، آب، فرایند‌های تولید و نیروی انسانی را فراهم می‌آورد.

شهیکی با اشاره به پردیس نوآوری و فناوری گلپایگان افزود: این الگو تلاش می‌کند ارتباط صنایع بزرگ را با ظرفیت‌های دانشی و فناورانه تقویت کند تا نیاز‌های صنعتی از مسیر همکاری با مجموعه‌های نوآور پاسخ داده شود.

وی همچنین از پردیس فناوری نفت و انرژی نصف‌جهان به‌عنوان نمونه دیگری از این رویکرد یاد کرد و گفت: نقش پارک علم و فناوری نباید صرفا به محدوده فیزیکی آن محدود شود. در کنار شکل‌گیری شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌های فعال در مرز‌های دانش باید امکان ارتباط این شرکت‌ها با صنایع بزرگ و زنجیره ارزش آنها نیز فراهم شود.

نوآوری باز؛ مسیری برای ورود شرکت‌های فناور به زنجیره ارزش صنایع

شهیکی با تشریح الگوی نوآوری باز اظهار کرد: در این رویکرد، صنایع بزرگ به‌جای آنکه تمام نیاز‌های تحقیق و توسعه خود را صرفاً در ساختار‌های داخلی دنبال کنند، از ظرفیت استارتاپ‌ها و شرکت‌های فناور مستقر در پارک‌های علم و فناوری نیز بهره می‌گیرند.

وی افزود: اگر یک استارتاپ بتواند راهکاری متناسب با نیاز صنعت ارائه دهد امکان سرمایه‌گذاری و توسعه آن در زنجیره تامین و ارزش صنعت فراهم می‌شود. چنین الگویی می‌تواند هم به پویایی صنعت و هم به افزایش اثرگذاری دانشگاه کمک کند.

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم تاکید کرد: برای حرکت به سمت صنعت نسل چهارم و پنجم و شکل‌گیری دانشگاه ارزش‌آفرین باید نقش پارک‌های علم و فناوری در پیوند میان دانشگاه و صنعت تقویت شود.

نسخه واحد برای توسعه پارک‌های علم و فناوری وجود ندارد

شهیکی با اشاره به تنوع پارک‌های علم و فناوری در کشور گفت: پارک‌های دانشگاهی، منطقه‌ای و دستگاهی، الگو‌های متفاوتی دارند، اما نقطه اشتراک آنها کمک به ورود نسل جدید نیرو‌های خلاق و جوان به عرصه فناوری و صنعت است.

وی با بیان اینکه الگو‌های توسعه پارک‌ها باید متناسب با زیست‌بوم هر منطقه طراحی شوند، افزود: مدلی که در یک استان صنعتی شکل می‌گیرد لزوما با الگوی مناسب برای استانی با شرایط اقتصادی و صنعتی متفاوت یکسان نیست.

به گفته شهیکی در برخی مناطق، پارک‌ها بر ظرفیت‌های صنعتی و ارتباط با صنایع بزرگ تکیه دارند و در مناطق دیگر متناسب با امکانات و نیاز‌های محلی مسیر‌های متفاوتی را دنبال می‌کنند. این تنوع نشان می‌دهد که توسعه پارک‌ها باید بر شناخت دقیق ظرفیت‌های هر منطقه استوار باشد.

وی با اشاره به تفاوت عملکرد پارک‌های علم و فناوری کشور خاطرنشان کرد: برخی پارک‌ها تجربه‌های موفقی دارند و برخی دیگر به اصلاح مسیر نیازمندند. الگوی مفهومی پارک‌های علم و فناوری می‌تواند نقش مهمی در توسعه کشور ایفا کند اما ابعاد و کارکرد‌های آن هنوز به‌اندازه کافی در سطح جامعه و حتی در برخی لایه‌های سیاست‌گذاری شناخته‌شده نیست.

ماموریت وزارت علوم فراتر از دانشگاه است

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم با تاکید بر ضرورت بازشناسی جایگاه پارک‌های علم و فناوری در نظام آموزش عالی اظهار کرد: وقتی از وزارت علوم صحبت می‌شود معمولا دانشگاه در ذهن افراد تداعی می‌شود؛ درحالی‌که این وزارتخانه زنجیره‌ای از آموزش، پژوهش و توسعه فناوری را در بر می‌گیرد.

وی افزود: پارک‌های علم و فناوری یکی از نقاط کانونی ارتباط میان دانشگاه، پژوهش، صنعت و جامعه هستند و ظرفیت دارند دارایی‌های علمی و نیرو‌های مستعد کشور را وارد چرخه توسعه فناوری و صنعتی کنند.

شهیکی با تاکید بر ضرورت معرفی دقیق‌تر عملکرد این مجموعه‌ها گفت: لازم است روایت روشن‌تری از عملکرد پارک‌های علم و فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان شکل‌گرفته در آنها ارائه شود. بسیاری از افراد خلاق و صاحب ایده هنوز شناخت کافی از این ظرفیت‌ها ندارند؛ درحالی‌که پارک‌ها می‌توانند بستری برای تبدیل ایده به کسب‌وکار، ایجاد اشتغال و شکل‌گیری مسیر حرفه‌ای آینده جوانان باشند.

وی ادامه داد: شناسایی نقاط قوت و زمینه‌های نیازمند اصلاح در کنار معرفی و توسعه الگو‌های موفق می‌تواند به تقویت جایگاه پارک‌های علم و فناوری در سیاست‌گذاری ملی کمک کند. این تجربه‌ها باید دیده شوند، مورد بررسی قرار گیرند و در صورت تناسب با شرایط سایر مناطق توسعه پیدا کنند.

شتاب‌دهنده‌ها چگونه ایده‌های فناورانه را به شرکت‌های صنعتی تبدیل می‌کنند؟

شهیکی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تفاوت الگو‌های شتاب‌دهی گفت: شتاب‌دهنده‌ها مدل‌های مختلفی دارند و در برخی از این الگو‌ها صنایع با توجه به نیاز‌های زنجیره توسعه خود از شکل‌گیری شرکت‌های جدید حمایت می‌کنند و منابع و امکانات لازم را در اختیار صاحبان ایده قرار می‌دهند.

وی توضیح داد: در این فرایند حمایت می‌تواند از مرحله شکل‌گیری ایده و تأمین منابع اولیه آغاز شود و تا فراهم‌شدن فضای فیزیکی، امکانات نیمه‌صنعتی و تولیدی و تبدیل یک ایده به شرکتی بالغ ادامه یابد.

به گفته معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم در مدل‌های مبتنی بر نیاز صنعت شرکت‌های بزرگ می‌توانند با سرمایه‌گذاری روی استارتاپ‌های مستعد، راهکار‌های فناورانه موردنیاز خود را توسعه دهند.

شهیکی با تاکید بر ضرورت شناخت بیشتر جامعه از این سازوکار‌ها خاطرنشان کرد: تجربه‌های متنوعی در پارک‌های علم و فناوری کشور در حال شکل‌گیری است اما این تجربه‌ها به معرفی و روایت دقیق‌تری نیاز دارند. آشنایی با این مدل‌ها می‌تواند به شناخت ظرفیت‌های واقعی پارک‌ها و تقویت ارتباط میان دانشگاه، صنعت و جامعه کمک کند.

انتهای پیام/