غریب‌آبادی: همچنان در وضعیت جنگی هستیم/ الزامات ایران برآورده شود، می‌توان به یک تفاهم دیپلماتیک رسید
به گزارش گروه سیاسی و بین الملل برنا، کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، در جمع خبرنگاران و در حاشیه مراسم رونمایی از گزارش‌های نقض حقوق بشر در آمریکا و انگلیس، در پاسخ به پرسشی درباره هم‌زمانی تداوم گفت‌و‌گو‌ها و تبادل پیام‌ها با آمریکا با تحولات و درگیری‌های نظامی در جنوب کشور، اظهار داشت: همان‌طور که در مواضع روز گذشته وزیر امور خارجه و سخنگوی وزارت امور خارجه نیز مشخص بود، تعاملات و تبادل پیام از طریق میانجیگران همچنان ادامه دارد. این تعاملات از طریق میانجی قطری و در چارچوب همان طرحی در حال انجام است که جمهوری اسلامی ایران در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد ارائه کرد. مبنای ما برای حل‌وفصل دیپلماتیک یا دستیابی به یک تفاهم دیپلماتیک، همان طرح ارائه‌شده است و اگر در حال حاضر نیز تعاملاتی وجود دارد، بر اساس همان متن انجام می‌شود. نظراتی را دریافت کرده‌ایم و الزامات ما نیز مشخص است. طبیعتاً چنانچه الزامات جمهوری اسلامی ایران برآورده شود، می‌توانیم به یک تفاهم دیپلماتیک برسیم.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران آغازگر جنگ نبوده است، عنوان داشت: جمهوری اسلامی ایران جنگ‌طلب نبود و جنگی را آغاز نکرد؛ بلکه جنگ به کشور ما تحمیل شد. طبیعی است اگر ادعا می‌کنند که به دنبال حل‌وفصل دیپلماتیک وضعیت هستند، باید به الزاماتی که جمهوری اسلامی ایران مشخص کرده است پایبند باشند؛ الزاماتی که بخش عمده آن پیش از این در تفاهم اسلام‌آباد نیز منعکس شده بود. این یکی از نکات اساسی است که اکنون مورد بحث و بررسی قرار دارد. وی در ادامه، با اشاره به حوادث شب گذشته در قشم، اظهار داشت: ما همچنان در وضعیت جنگی به سر می‌بریم و از نظر جمهوری اسلامی ایران، تجاوز علیه کشورمان پایان نیافته است. این یک نکته مهم حقوقی است؛ چراکه جمهوری اسلامی ایران تا زمانی که این تجاوز نظامی به‌صورت کامل و دائمی خاتمه پیدا نکند، حق دفاع مشروع دارد. این‌گونه نیست که اگر جمهوری اسلامی ایران برای دفاع از کشور در برابر جنگ‌طلبان اقدامی انجام دهد، گفته شود که ایران جنگ را آغاز کرده یا مرتکب تجاوز شده است. ما اکنون در شرایط جنگی قرار داریم و جمهوری اسلامی ایران مورد تجاوز نظامی قرار گرفته است؛ بنابراین هر زمان اقدامی انجام دهیم، در چارچوب دفاع مشروع خواهد بود.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران همواره پایبندی خود را به راه‌حل‌ها و گفت‌و‌گو‌های دیپلماتیک اعلام کرده است، گفت: این رویکرد با علم به عدم صداقت و بی‌اعتمادی به آمریکا دنبال می‌شود و جمهوری اسلامی ایران برای هر وضعیتی آمادگی دارد. اگر آمریکایی‌ها برای گفت‌و‌گو‌های دیپلماتیک، آن‌گونه که ادعا می‌کنند، آمادگی دارند، باید جدیت داشته باشند؛ جمهوری اسلامی ایران نیز به همان میزان جدی خواهد بود. اما اگر بخواهند سناریو‌های دیگری را دنبال کنند، جمهوری اسلامی ایران در دفاع از خود بسیار جدی‌تر از آنها عمل خواهد کرد. این آخرین وضعیت تعاملات و تبادل پیام‌هایی است که در حال حاضر با آن مواجه هستیم.
ایران تمامی ظرفیت‌های حقوقی و بین‌المللی را برای پیگیری جنایات آمریکا و رژیم صهیونیستی فعال کرده است
کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، در پاسخ به پرسشی درباره آخرین اقدامات و پیگیری‌های حقوقی ایران در قبال حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به بنادر و تأسیسات غیرنظامی کشور، ناامن‌سازی تنگه هرمز و دیگر جنایات و تجاوزات صورت‌گرفته علیه ایران، اظهار داشت: وزارت امور خارجه با توجه به مسئولیتی که در ارتباط با مجامع بین‌المللی و کشور‌ها بر عهده دارد، هم خسارات ناشی از جنگ ۱۲روزه را از منظر حقوقی مستندسازی کرده و هم خسارات و جنایات ناشی از جنگ ۴۰روزه را. تقریباً سه مجموعه مستند درباره این دو جنگ و یک مجموعه نیز درباره اغتشاشات دی‌ماه سال گذشته تهیه کرده‌ایم. این مجموعه‌ها شامل مکاتبات مختلف و گزارش‌های مستند حقوقی درباره جنایات و خسارات صورت‌گرفته است که برای سازمان‌های بین‌المللی و کشور‌ها ارسال شده و عموماً به‌عنوان اسناد شورای امنیت سازمان ملل متحد به ثبت رسیده‌اند. این مجموعه‌ها از نظر مستندات و استدلال‌های حقوقی، گزارش‌هایی قوی و مستدل هستند.
غریب‌آبادی با بیان اینکه گزارش‌های تهیه‌شده با همکاری دستگاه‌های ذی‌ربط و به‌صورت تخصصی تدوین می‌شوند، تصریح کرد: برای نمونه، درباره حملات به بنادر که بنادر غیرنظامی و تأسیسات غیرنظامی مرتبط با آنها را نیز شامل می‌شود، با کمک سازمان بنادر و دریانوردی گزارش جامعی تهیه و ارسال کردیم که جنایات صورت‌گرفته و خسارات وارده را نشان می‌دهد و طبیعتاً مسئولیت کشور‌های مهاجم و متجاوز را در مجامع بین‌المللی به دنبال خواهد داشت. همچنین درباره حملات به اماکن درمانی و بیمارستان‌ها و نیز مراکز میراث فرهنگی، موزه‌ها و اماکن گردشگری، با همکاری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، گزارش تخصصی جامعی تهیه و برای مجامع بین‌المللی ارسال کرده‌ایم. درست است که هنگام وقوع تجاوز نظامی علیه یک کشور، تمام توان و تمرکز باید بر دفاع از کشور باشد، اما نباید از مستندسازی این جنایات برای پیگیری‌های حقوقی بعدی غافل شد. این مستندسازی‌ها با کمک دستگاه‌های مختلف تا حد قابل قبولی انجام شده و به گزارش‌هایی تبدیل شده‌اند که قابلیت پیگیری حقوقی دارند.
وی در تشریح سطوح مختلف پیگیری‌های حقوقی ایران گفت: با کمک دستگاه‌های ذی‌ربط، پیگیری‌های حقوقی را در چندین حوزه دنبال می‌کنیم. نخستین سطح، محاکم ملی هستند. بر اساس دستور ریاست قوه قضائیه، پرونده‌های مختلفی در دادگستری تهران تشکیل شده است؛ هم پرونده‌های حقوقی و هم پرونده‌های کیفری. تاکنون ده‌ها پرونده در این زمینه تشکیل شده که در برخی از آنها، از جمله پرونده مربوط به شهادت مقام معظم رهبری و حمله به مدرسه میناب، حتی کیفرخواست صادر و پرونده برای رسیدگی به دادگاه ارسال شده است. برخی دیگر نیز در مرحله تحقیقات، تکمیل مستندات و صدور کیفرخواست قرار دارند. غریب‌آبادی با اشاره به اینکه پیگیری‌ها در محاکم ملی در مرحله مناسبی قرار دارد، عنوان داشت: وزارت امور خارجه نیز در کنار همکاران قضایی حضور دارد و مشورت‌های لازم را ارائه می‌کند. در برخی موارد نیز این وزارتخانه در تشکیل پرونده‌ها در محاکم ملی نقش مؤثری داشته است.
بررسی ظرفیت دیوان بین‌المللی کیفری برای پیگیری جنایات
معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه در ادامه به پیگیری‌ها در محاکم بین‌المللی اشاره کرد و گفت: در این زمینه با دو محکمه بین‌المللی مواجه هستیم؛ دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) و دیوان بین‌المللی کیفری (ICC). ایران عضو دیوان بین‌المللی کیفری نیست؛ آمریکا و رژیم صهیونیستی نیز عضو این دیوان نیستند. بنابراین، به‌طور طبیعی امکان رجوع به این دیوان را نداریم. البته اصلی تحت عنوان «صلاحیت موردی» مطرح است که آثار خاص خود را دارد و حقوقدانان در حال بررسی آن هستند. حتی امروز بعدازظهر نیز جلسه‌ای درباره همین موضوع داریم تا بررسی کنیم آیا می‌توانیم از این ظرفیت، با وجود عضو نبودن در دیوان، استفاده کنیم یا خیر. در صورت احراز امکان استفاده از این ظرفیت، تصمیم لازم را به‌زودی اتخاذ خواهیم کرد.
غریب‌آبادی در تشریح شرایط طرح دعوا در دیوان بین‌المللی دادگستری اظهار داشت: برای طرح پرونده در مراجع بین‌المللی قضایی، ابتدا باید صلاحیت آن مرجع احراز شود. صلاحیت دیوان بین‌المللی دادگستری از چند طریق قابل احراز است؛ از جمله وجود یک موافقت‌نامه یا معاهده بین‌المللی که کشور‌های عضو آن پذیرفته باشند اختلافات ناشی از اجرای آن را به دیوان ارجاع دهند. برای مثال، کنوانسیون رفع تمامی اشکال تبعیض نژادی بندی دارد که مرجع رسیدگی به اختلافات ناشی از اجرای آن را دیوان بین‌المللی دادگستری تعیین کرده است؛ البته مشروط بر اینکه کشور‌ها حق شرطی در این زمینه اعمال نکرده باشند. راه دیگر، وجود موافقت‌نامه دوجانبه میان کشورهاست؛ مانند عهدنامه مودت سال ۱۹۵۵ میان ایران و آمریکا که دعاوی ناشی از آن باید در دیوان بین‌المللی دادگستری مطرح می‌شد. همچنین کشور‌ها می‌توانند با صدور بیانیه‌های یک‌جانبه، صلاحیت این دیوان را بپذیرند.
غریب‌آبادی با بیان اینکه بررسی‌های لازم درباره ظرفیت‌های موجود در دیوان بین‌المللی دادگستری انجام شده است، عنوان داشت: در دو یا سه مورد که احساس کردیم ظرفیت‌هایی برای ورود به دیوان بین‌المللی دادگستری وجود دارد، آنها را فعال کرده‌ایم. یکی از این موارد از منظر اساسنامه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در ارتباط با حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران و مورد دیگر نیز در ارتباط با ایکائو است. در این زمینه یادداشت‌های دیپلماتیک ارسال کرده و روند پیگیری را آغاز کرده‌ایم. وی در ادامه به دیوان دعاوی ایران و آمریکا اشاره کرد و گفت: با کمک مرکز حقوقی بین‌المللی ریاست‌جمهوری که زیرمجموعه معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری است، پرونده‌ای درباره جنگ ۱۲روزه در دیوان دعاوی ایران و آمریکا به ثبت رسانده‌ایم. درباره جنگ ۴۰روزه نیز یادداشت مربوطه ارسال شده و پرونده جدیدی در این زمینه نزد دیوان دعاوی ایران و آمریکا مفتوح خواهد شد. هر جا ظرفیتی وجود داشته باشد، حتی اگر این ظرفیت محدود و در حد پنج درصد باشد، آن را شناسایی کرده و برای استفاده از آن اقدام می‌کنیم.
طرح شکایت در محاکم خارجی با استناد به اصل صلاحیت جهانی
غریب‌آبادی یکی دیگر از مسیر‌های پیگیری حقوقی را محاکم خارجی و استفاده از اصل صلاحیت جهانی دانست و اظهار داشت: در این زمینه تیم حقوقی تشکیل داده‌ایم و کمیته‌ای متشکل از سه یا چهار دستگاه در وزارت امور خارجه ایجاد شده است. برخی کشور‌ها را نیز شناسایی کرده‌ایم و در مرحله نخست، درباره حملات به میناب و لامرد در حال پیگیری طرح شکایت در چند کشور هستیم. وی با اشاره به همکاری با تیم‌های حقوقی و جمع‌آوری مستندات مربوط به این پرونده‌ها افزود: حدود دو هفته پیش با تیم حقوقی از میناب و سیریک نیز جلسه داشتیم و اکنون به مرحله مناسبی رسیده‌ایم. تمامی مستندات جمع‌آوری شده و تیم حقوقدانان ما در حال تهیه لوایح مربوطه است. غریب‌آبادی با بیان اینکه در این مسیر، قربانیان و شاکیان خصوصی طرح شکایت خواهند کرد، تصریح کرد: وزارت امور خارجه مشورت‌های حقوقی و حمایت‌های لازم را در اختیار آنان قرار خواهد داد تا بر اساس اصل صلاحیت جهانی، چندین دعوا با شکایت قربانیان و شاکیان خصوصی در کشور‌های مورد نظر مطرح شود.
معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه در بخش پایانی سخنان خود به پیگیری‌های دیپلماتیک و غیرقضایی اشاره کرد و گفت: مسیر دیگر، استفاده از ظرفیت مجامع دیپلماتیک و نهاد‌های بین‌المللی از جمله سازمان ملل متحد، شورای حقوق بشر و سازمان‌های تخصصی بین‌المللی مانند سازمان بهداشت جهانی، اتحادیه بین‌المللی مخابرات و سازمان بین‌المللی دریانوردی است که شما نیز به آن اشاره کردید. دستورالعمل لازم را به تمامی سفارتخانه‌ها و نمایندگی‌های بین‌المللی ایران ابلاغ کرده‌ایم تا از همه این ظرفیت‌ها استفاده کنند و در هر جلسه، جنایات صورت‌گرفته را به‌صورت تخصصی مطرح کنند. در جریان جنگ ۴۰روزه، بیش از ۲۰۰ مکاتبه تخصصی از سوی رؤسای دستگاه‌ها و وزرا تهیه و برای سازمان‌های تخصصی بین‌المللی ارسال کردیم. حتی برای اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU)، سازمان بهداشت جهانی و هر سازمانی که با یکی از ابعاد جنایات صورت‌گرفته علیه ایران مرتبط باشد، مستندات لازم را تهیه کرده‌ایم و از ظرفیت آنها استفاده می‌کنیم. مطمئناً این جنایات را در این مجامع برجسته خواهیم کرد و مسئولیت بین‌المللی طرف‌های متجاوز را از مسیر‌های دیپلماتیک و سیاسی نیز پیگیری می‌کنیم. این موضوع، دستور کار ثابت نمایندگی‌های جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور است.
اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا را به‌عنوان سند در شورای امنیت ثبت کردیم
کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، در ادامه تشریح اقدامات حقوقی و دیپلماتیک ایران برای پیگیری جنایات و مداخلات خارجی اظهار داشت: ما به دنبال ارائه مستنداتی هستیم که مواضع جمهوری اسلامی ایران را اثبات کند و از روز نخست نیز همین موضوع را مطرح کرده‌ایم. اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا را نیز بلافاصله طی مکاتبه‌ای به‌عنوان سند شورای امنیت سازمان ملل متحد به ثبت رساندیم تا مستند باشد که آمریکا چنین اقدام خلاف قانون و مغایر با حقوق بین‌الملل را علیه جمهوری اسلامی ایران انجام داده است. درباره اغتشاشات دی‌ماه سال ۱۳۹۶ و مسئولیت کشور‌هایی که در آن دخیل بودند نیز با کمک مرکز حقوقی بین‌المللی ریاست‌جمهوری در حال بررسی هستیم تا مشخص شود چگونه می‌توان این موارد را در مجامع حقوقی و قضایی بین‌المللی مورد تحقیق و پیگیری قرار داد. غریب‌آبادی با اشاره به اقدامات دیپلماتیک و سیاسی ایران در این زمینه عنوان داشت: از جنبه دیپلماتیک و سیاسی، برای تبیین و روشنگری و نیز در مجامع بین‌المللی حقوق بشری، اقدامات بسیار زیادی انجام داده‌ایم تا نشان دهیم این اقدامات خلاف حقوق بین‌الملل و حقوق بشر و مداخله‌جویانه در امور حاکمیتی جمهوری اسلامی ایران بوده است. معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه افزود: این اقدامات انجام شده و آنچه باقی مانده، پیگیری‌های حقوقی و قضایی است که با توجه به پیچیدگی‌های مربوط به صلاحیت محاکم خارجی و بین‌المللی، حقوقدانان و مراکز حقوقی ما در حال بررسی آن هستند.
وی در ادامه با اشاره به تحولات و اعتراضات در برخی کشور‌های اروپایی اظهار داشت: درباره اتفاقاتی که در اروپا رخ می‌دهد، موضوع کاملاً روشن است. برخی از همین کشور‌های اروپایی که مدعی حقوق بشر هستند، زمانی که در جمهوری اسلامی ایران اتفاقی رخ می‌داد و ما از آن به‌عنوان اغتشاش، آشوب و خشونت یاد می‌کردیم، عامدانه آن را اعتراضات مسالمت‌آمیز معرفی می‌کردند. اکنون باید ببینند که در قبال افرادی که در کشور‌های خودشان بعضاً همان اقدامات را انجام می‌دهند، چه رفتاری در پیش گرفته‌اند. غریب‌آبادی با اشاره به مواضع این کشور‌ها در قبال اعتراضات داخلی خود ادامه داد: کشور‌های اروپایی باید از این موضوع درس بگیرند که رویکرد‌ها و استاندارد‌های دوگانه روزی دامن خودشان را خواهد گرفت؛ اتفاقی که خیلی زود رخ داد. شاید پیش‌بینی می‌کردند که تا سال‌ها از چنین مسائلی دور بمانند، اما این موضوع در فاصله‌ای کوتاه گریبانگیر خودشان شد. ما نیز تاکنون دست‌کم دو سفیر اروپایی را در جریان این اعتراضات به وزارت امور خارجه احضار کرده و اعتراض خود را نسبت به وضعیت حقوق بشر در این کشور‌ها و نحوه برخورد با این اعتراضات مردمی به آنها ابلاغ کرده‌ایم.
تغییر سیاست ایران در مواجهه با مواضع حقوق بشری سفارتخانه‌های اروپایی
معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه در بخش دیگری از سخنان خود از تغییر رویکرد ایران در مواجهه با مواضع حقوق بشری کشور‌های اروپایی خبر داد و گفت: در ارتباط با همین موضوع، تغییری نیز در سیاست حقوق بشری خود ایجاد کرده‌ایم. کشور‌های اروپایی و به‌ویژه کشور‌های غربی عادت دارند که به‌محض وقوع هر اتفاقی، اعتراض کنند، به ما تذکر حقوق بشری بدهند یا درباره وضعیت حقوق بشر در ایران، سفیر ما را احضار کنند یا از وزارت امور خارجه بخواهند سفیر آنها را بپذیرد. اعلام کرده‌ایم چنانچه هر سفیر اروپایی بخواهد برای گفت‌و‌گو درباره وضعیت حقوق بشر در ایران به وزارت امور خارجه مراجعه کند، درخواست ملاقات او را نخواهیم پذیرفت؛ چراکه این کشور‌ها را در جایگاهی نمی‌دانیم که بخواهند درباره وضعیت حقوق بشر ایران اظهارنظر کنند. همچنین تصمیم گرفته‌ایم و ابلاغ کرده‌ایم که اگر هر یک از سفیران جمهوری اسلامی ایران در کشور‌های اروپایی به دلیل وضعیت حقوق بشر در ایران احضار شود، ما نیز به‌صورت پیش‌دستانه، در شرایط مشابه، سفرای آن کشور‌ها را به دلیل وضعیت حقوق بشر در کشورشان احضار کنیم. دو مورد از این اقدامات را نیز اخیراً در چارچوب اعتراضات انجام داده‌ایم. شاید باید خیلی زودتر چنین سیاستی را در پیش می‌گرفتیم، اما به هر حال اقدامات خوب، حتی اگر با تأخیر انجام شوند، همچنان اقدامات خوبی محسوب می‌شوند.
غریب آبادی با تاکید براینکه در خصوص تهدید هسته‌ای تاکنون موضع رسمی از طرف امریکایی‌ها ندیدیم؛ گفت: اگر اظهار رسمی کنند موضوع کاملا قابل پیگیری است و آنها به آثار چنین موضع گیری و تهدیدی آگاه هستند؛ اگر رسما اعلام کنند که چنین قصدی دارند، این تهدید کاملا فروپاشی نظام هسته‌ای و رژیم حاکم بر معاهده منع اشاعه خواهد بود؛ این امر کشور‌ها را تشویق می‌کند تا تصمیم‌های لازم را برای دفاع از خود با استفاده از هر ابزاری اتخاذ کنند؛ تاکنون امریکایی‌ها با عقلانیت از اتخاذ موضع رسمی در استفاده از سلاح هسته لی خودداری کردند؛ ایران هم در صورت چنین شرایطی دست و پا بسته نخواهد بود و تصمیم‌های لازم را اتخاذ خواهد کرد.غریب‌آبادی در پاسخ به پرسشی درباره نتیجه انتخابات کنگره آمریکا بر روند مذاکرات گفت: ما سیاست خارجی خودمان را گره به انتخابات سایر کشور‌ها نمی‌زنیم. انتخابات آمریکا مربوط به خود این کشور است. آن چیزی که مهم است این است که ایران نه منتظر انتخابات امریکاست و نه سیاست‌های خودمانن را با ان منطبق می‌کنیم.
انتهای پیام/
