آغاز مشارکت شبکه شبهخانواده در نظارت بر مراکز نگهداری کودکان/ تقویت نظارت مالی بر خیریهها با همکاری سازمان مالیاتی
سید محمدجواد حسینی، رئیس مرکز مشارکتهای مردمی و توسعه ظرفیتهای اجتماعی و فرهنگی سازمان بهزیستی کشور، در گفتوگو با برنا، با تشریح سازوکارهای نظارتی سازمان بهزیستی بر مراکز و مؤسسات غیردولتی و خیریههای فعال در حوزه اجتماعی گفت: سازمان بهزیستی کشور بهعنوان مرجع صادرکننده مجوز برای قریب به ۱۸ هزار مرکز و مؤسسه، مسئولیت نظارت بر عملکرد مجموعههای تحت پوشش خود را بر عهده دارد و این نظارت از دو جنبه عملکرد تخصصی و عملکرد عمومی انجام میشود.
وی افزود: در همین راستا، سازمان بر اساس دستورالعمل ماده ۲۶ قانون تنظیم مقررات، فرایندهای نظارتی مشخصی را پیشبینی کرده است و پرونده مراکز و مؤسسات در سطوح مختلف مورد بررسی قرار میگیرد.
حسینی با اشاره به اینکه بخشی از مسئولیت نظارت مالی بر مؤسسات نیز بر عهده سازمان بهزیستی است، ادامه داد: این نظارتها در حال حاضر عمدتاً در قالب نظارتهای پسینی و پس از بروز تخلف یا مشاهده موارد مسئلهدار انجام میشود؛ البته نظارت بر حسابها و برخی فعالیتهای مالی، ظرفیت نهادهای نظارتی و مالی خارج از سازمان را نیز میطلبد.
رئیس مرکز مشارکتهای مردمی و توسعه ظرفیتهای اجتماعی و فرهنگی سازمان بهزیستی کشور تصریح کرد: در همین زمینه، هماهنگیهایی با سازمان امور مالیاتی و مجموعههای ذیحسابی کشور در حال انجام است تا امکان تقویت نظارتهای پیشینی فراهم شود و نظارت صرفاً به زمان پس از وقوع تخلف محدود نماند.
وی با تأکید بر اینکه موارد تخلف در این حوزه محدود است، گفت: بخش عمده مراکز تحت پوشش بهزیستی، مجموعههایی هستند که با محوریت فعالیتهای خیریه و مشارکت مؤسسات غیردولتی خدمات ارائه میکنند، اما برای صیانت از منابع و اطمینان از عملکرد صحیح این مجموعهها، تقویت سازوکارهای نظارتی ضروری است.
حسینی درباره ابزارهای نظارتی موجود در سازمان بهزیستی نیز توضیح داد: کمیسیون کشوری و کمیسیونهای استانی، از جمله ظرفیتهایی هستند که برای بررسی پرونده مراکز و مؤسسات در نظر گرفته شدهاند. در این کمیسیونها، پروندهها بهصورت موردی بررسی میشود و امکان دفاع برای مجموعههای مربوطه وجود دارد؛ به همین دلیل میتوان این فرایند را نوعی مرجع رسیدگی درونسازمانی به تخلفات دانست. در مواردی نیز با توجه به نوع تخلف، پرونده به دستگاه قضایی ارجاع میشود.
وی با اشاره به تأثیر اقدامات پیشگیرانه بر کاهش تخلفات اظهار کرد: آمار تخلفات در سال جاری روند کاهشی داشته است. یکی از دلایل این کاهش، توسعه نظارتها و توجه بیشتر به پیشگیری پیش از وقوع تخلف است.
توسعه نظارت میدانی و مشارکت بخش غیردولتی
رئیس مرکز مشارکتهای مردمی و توسعه ظرفیتهای اجتماعی و فرهنگی سازمان بهزیستی کشور، نظارت میدانی را یکی دیگر از محورهای کنترل عملکرد مراکز دانست و گفت: همکاران سازمان در سراسر کشور بازدیدهای میدانی از مراکز را انجام میدهند و این بازدیدها بخشی از سازوکار نظارتی سازمان برای شناسایی مسائل و پیشگیری از بروز تخلفات است.
حسینی از آغاز رویکرد جدیدی با عنوان نظارت مشارکتی نیز خبر داد و افزود: این برنامه در چارچوب زیستبوم ۱۲گانه مشارکت سازمان دنبال میشود. اعتقاد ما این است که مسئولیت اصلی نظارت قابل واگذاری از سوی حاکمیت نیست، اما میتوان از ظرفیت شبکهها، تشکلها و مجموعههای غیردولتی برای تقویت این فرایند استفاده کرد.
وی با اشاره به طراحی الگوهای متفاوت نظارت مشارکتی متناسب با حوزههای فعالیت سازمان بیان کرد: برای نمونه، در حوزههای مرتبط با تغذیه و نگهداری، میتوان از ظرفیت انجمنهای اولیا و مربیان و الگوهای مشابه آنچه در مدارس اجرا میشود، استفاده کرد. همچنین در حوزه آسیبهای اجتماعی و خدمات اجتماعی، شبکههای تخصصی و فعالان این بخش میتوانند در نظارت بر مراکز نقشآفرینی کنند.
حسینی ادامه داد: یکی از نمونههای این رویکرد، استفاده از ظرفیت شبکه شبهخانواده کشور برای نظارت بر مراکز نگهداری کودکان است. این برنامه آغاز شده و بازدیدهای مرتبط با آن نیز در حال انجام است. استفاده از ظرفیت بخش غیردولتی میتواند به شناسایی دقیقتر مشکلات و کاهش تخلفات کمک کند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت مشارکتهای مردمی در شرایط جنگی و فشارهای اقتصادی اظهار کرد: برخلاف برخی پیشبینیها مبنی بر اینکه در شرایط جنگی، نگرانی مردم درباره امنیت جانی و وضعیت معیشتی و اقتصادی موجب کاهش مشارکتهای اجتماعی و خیریه میشود، آمارها نشان میدهد مردم همچنان حضور مؤثری در حمایت از نیازمندان و فعالیتهای اجتماعی داشتهاند.
رئیس مرکز مشارکتهای مردمی و توسعه ظرفیتهای اجتماعی و فرهنگی سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه مردم ایران در کنار حضور و همدلی در عرصههای مختلف، در حوزه معیشتی و اجتماعی نیز مشارکت خود را نشان دادهاند، گفت: در بازه زمانی جنگ رمضان، یعنی در ماههای اسفند و فروردین، میزان مشارکتهای مردمی در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۴۱۰ درصد افزایش داشته است.
حسینی افزود: همچنین مجموع مشارکتهای مردمی در سال ۱۴۰۴ به حدود ۷.۲ همت رسیده که در مقایسه با سال ۱۴۰۳ رشد ۵۳ درصدی را نشان میدهد. این ارقام بیانگر تداوم همدلی اجتماعی و استقبال مردم از مشارکت در برنامههای حمایتی و خیرخواهانه است.
شفافسازی مسیر کمکهای مردمی با طراحی بستههای مشارکتی
وی یکی از اقدامات سازمان بهزیستی برای افزایش مشارکت عمومی را شفافسازی محل و نحوه هزینهکرد کمکها عنوان کرد و گفت: تلاش کردهایم مسیر مشارکت مردم را روشنتر کنیم تا هر فرد بداند کمک او دقیقاً در چه موضوعی، با چه میزان اعتبار و در کدام منطقه هزینه خواهد شد.
حسینی با توضیح درباره بستههای مشارکتی سازمان بهزیستی اظهار کرد: این بستهها به مردم امکان میدهد با آگاهی بیشتری در طرحهای حمایتی مشارکت کنند. به این معنا که افراد میتوانند مشخص کنند در چه موضوعی، با چه سرانهای و در کدام استان یا شهرستان تمایل به کمک دارند.
وی ادامه داد: در برنامهریزیهای انجامشده، تلاش داریم این امکان به سطح محله نیز گسترش پیدا کند تا مشارکتکنندگان بتوانند حتی برای یک فرد مشخص و نیازمند در محل زندگی خود کمک کنند.
رئیس مرکز مشارکتهای مردمی و توسعه ظرفیتهای اجتماعی و فرهنگی سازمان بهزیستی کشور با اشاره به نمونههایی از این بستهها گفت: برای مثال، افراد میتوانند در پویش تأمین ویلچر، هزینه تهیه ویلچر را تقبل کنند یا در طرح تأمین جهیزیه برای تهیه اقلام مورد نیاز مشارکت داشته باشند.
حسینی در پایان تأکید کرد: تجربه سازمان نشان داده است هرچه بستههای مشارکتی هدفمندتر و جزئیتر طراحی شوند و مردم از محل هزینهکرد کمکهای خود اطلاع دقیقتری داشته باشند، زمینه برای افزایش مشارکت عمومی بیشتر فراهم میشود. از این رو، توسعه شفافیت و امکان انتخاب موضوع و محل کمک، از محورهای اصلی برنامههای سازمان برای تقویت مشارکتهای مردمی است.