نگاهی تحلیلی به صد و شصت و ششمین نشست اوپک

آخرین نشست اوپک درحالی در وین برگزار شد که جمهوری اسلامی ایران درگیر مذاکرات هسته ای خود با طرف های اروپایی و آمریکایی بود. به فاصله اندکی میان برگزاری آخرین دور مذاکرات هسته ای ایران که از بیست و هشتم آبان در وین شروع شد، در ششم آذر نیز، نشست اوپک برگزار شد. همچنین صد و شصت و ششمین نشست اوپک در حالی برگزار شد که در ماه های اخیر قیمت نفت حدود 30 درصد و از حوالی 110 دلار به حدود 80 دلار کاهش پیدا کرده بود.

در این شرایط کشورهای مختلف عضو اوپک قبل از برگزاری نشست رایزنی‌های خود را برای تأثیرگذاری بر تصمیمات این نشست آغاز کردند. جمهوری اسلامی ایران نیز قبل از برگزاری نشست اوپک دیدارهایی را با وزاری نفت برخی کشورهای نفتی ترتیب داد که می توان از آنها در چارچوب دیپلماسی نفتی ایران یاد کرد. بر این اساس، پس از مذاکرات پشت درهای بسته بیژن زنگنه و عادل عبدالمهدی، وزیر نفت قطر که اواسط آبان امسال به میزبانی تهران برگزار شد، وزیر نفت ایران با سفر به دوحه مذاکراتی را با رئیس جمهور و وزیر صنایع و انرژی قطر انجام داد. در این سفر زنگنه وزیر نفت ایران پیام کتبی رئیس‌جمهوری اسلامی ایران را تسلیم «شیخ تمیم بن حمد آل ثانی» امیر قطر کرد که توسعه همکاری‌های دو کشور به ویژه در زمینه انرژی و ایجاد ثبات در بازار جهانی نفت مهمترین محور این نامه رئیس جمهوری ایران بود.

همزمان با آغاز مذاکرات رسمی و دیدارهای پشت درهای بسته وزیر نفت ایران با عراق و قطر به عنوان دو کشور عربی تاثیر گذار در اوپک، مذاکرات و مکاتبه‌هایی هم با وزرای نفت و انرژی اکوادر و ونزوئلا انجام شد. در همین ارتباط پس از این که نیکولاس مادورو، رئیس جمهوری ونزوئلا رسماً خواستار برگزاری نشست فوق العاده اوپک برای بررسی و تحلیل سقوط قیمت‌های بازار نفت شد. رافائل کوریا، رئیس جمهوری اکوادور هم اعلام کرد کشورش به همراه ونزوئلا به اوپک فشار می‌آورند تا برای حفظ قیمت نفت، تولید خود را کم کند.

پیش از آن هم حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران خواستار استفاده از دیپلماسی انرژی و ظرفیت و پتانسیل کشورهای عضو اوپک برای مدیریت قیمت نفت در بازار جهانی شد. ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه نیز به عنوان بزرگترین تولید کننده نفت جهان نسبت به سقوط آزاد قیمت‌ها و تبعات آن بر رشد اقتصاد جهانی هشدار داد.

به هر ترتیب با وجود رایزنی کشورهای طرفدار کاهش سقف تولید اوپک، عربستان سعودی همچنان بر موضع خود مبنی برکاهش نیافتن سقف تولید اوپک (30 میلیون بشکه در روز)، پافشاری کرد، تا جایی که این تصمیم در نشست اوپک تصویب شد.

عربستان و هم‌پیمانانش، تأکید بر تعیین تکلیف قیمت نفت بر اساس مکانیزم طبیعی بازار (عرضه وتقاضا)، و نه دستکاری آن از سوی سازمان اوپک و میدان ندادن به نفت شیل آمریکا را از جمله دلایل مخالفت خود با کاهش تولید نفت اعلام کردند. اما؛ کارشناسان بین المللی نسبت به دلایل اصلی مخالفت این کشورها با کاهش قیمت نفت به دیده تردید می‌نگرند.

به نظر می رسد، با توجه به شواهد موجود دلیل اصلی مخالفت عربستان با کاهش سقف تولید اوپک، تمایل این کشور به تبدیل شدن به قدرت منطقه‌ای است. در این ارتباط باید گفت، عربستان سعودی تمایل دارد به عنوان یک کشور قدرتمند منطقه‌ای مطرح باشد و در این راستا رقابت این کشور با ایران و روسیه قابل درک است، به این ترتیب عربستان تلاش می کند با کاهش ندادن میزان تولید نفت اوپک ایران و روسیه (که اکنون درگیر تحریم های بین المللی هستند) را بیش از پیش در تنگنا قرار دهد.
 
به این ترتیب عربستان با استفاده از فرصت به دست آمده در مورد تحریم ها علیه ایران و کاهش تولید نفت جمهوری اسلامی، تلاش کرده است به نخستین تولید کننده نفت اوپک و یکی از قدرت های منطقه تبدیل شود.به بیانی بهتر، با گذر زمان و تغییر در شرایط، اکنون ایران، مترصد احیای جایگاه خود در دنیای انرژی بوده که این موضوع به مذاق کشورهای عربی اوپک از جمله عربستان،کویت و امارات متحده عربی خوش نیامده است.

گفتنی است؛ پیش از بروز تحریم های بین المللی ایران با تولید دستکم 4 میلیون و 200 هزار بشکه بر سکوی دوم تولیدکنندگان سازمان اوپک ایستاده بود.اما؛ طبق اطلاعات انرژی آمریکا، میانگین تولید نفت ایران در هشت ماه نخست سال ٢٠١٤ میلادی، روزانه ٣ میلیون و ٢٣٩ هزار بشکه برآورد شده که این میزان برای مدت مشابه سال ٢٠١٣ برابر سه میلیون و ١٠٨ هزار بشکه در روز بود.

در این میان رویکرد ایران نیز قابل تجزیه و تحلیل است، به نظر برخی کارشناسان وزیر نفت ایران باید جلسه اوپک را ترک و از تصویب مصوبات این نشست جلوگیری می کرد. اما؛ با وجود قدرت نسبی سیاسی ایران در اوپک، جمهوری اسلامی ایران از این شیوه استفاه نکرد و به مصوبات اوپک رأی مثبت داد.

در این ارتباط، وزیر نفت ایران پس از پایان نشست اوپک، تصمیم اخیر این سازمان را مبنی بر کاهش نیافتن سقف تولید اوپک را به نفع همه کشورهای عضو ندانست. وی طی مصاحبه های رسانه ای خود اعلام کرد؛ جمهوری اسلامی ایران به منظور حفظ وحدت و همبستگی اوپک بود که با تصمیم سایر اعضاء همراهی کرد.

گویا؛ درگیر نشدن نماینده ایران در این نشست با نمایندگان عربستان سعودی و هم‌پیمانان او را از دو منظر می توان تحلیل کرد، اول؛ تمایل نداشتن دولت فعلی به ایجاد تنش در محیط بین الملل با توجه به درگیر بودن ایران در مذاکرات هسته ای، در این مورد باید گفت، جمهوری اسلامی ایران قصد ندارد در شرایطی که درگیر مذاکرات هسته ای است، فاز دیگری از درگیری را در زمینه انرژی باز کند.

موضوع دوم اینکه؛ اگرچه ایران مانند عربستان سعودی به صورت علنی و آشکار نگرانی خود را از تولید نفت آمریکا اعلام نمی‌کند، اما؛ به نظر می رسد افزایش تولید نفت آمریکا یکی از نگرانی های ایران نیز محسوب می شود و ایران با همراهی کردن با موضع عربستان سعودی در راستای مقابله با افزایش تولید نفت آمریکا گام برداشته است.