افتتاح گردهمایی بین المللی سینما مستند و باستانشناسی
به گزارش خبرگزاری برنا، نخستین گردهمایی بین المللی سینما مستند و باستانشناسی با استقبال مستندسازان و باستانشناسان در موزه ملی ایران افتتاح شد.
علیرضا قاسمخان دبیر نخستین گردهمایی بین المللی سینمای مستند و باستانشناسی درباره نحوه برگزاری این همایش توضیحاتی ارائه کرد: مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی با هدف توسعه سینمای مستند کشور و برداشتن گامی برای تعامل میان سینمای مستند و باستانشناسی ایده این گردهمایی را داد و با استقابل قابل توجهی از سوی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و موزه ملی مواجه شد.
او ادامه داد: اولین قدم هیات علمی این گردهمایی با حضور خانمها گرجی و مصلی و آقایان ملکزاده، بیگلری، اصلانی، عطارپور، محیط طباطبایی و مظاهریپور در دوم تیر ماه سال ۹۳ برداشته شد. در شش جلسه این هیات علمی محورهای اصلی گردهمایی شکل گرفت و ۳۵ مستند دیده شد که از میان آنها مستندهایی با موضوع باستانشناسی انتخاب شدند. درباره میراث فرهنگی مستندهای فراوانی ساخته شده است اما ما میخواستیم در این گردهمایی به فیلمهایی با موضوع باستانشناسی و کاوش بپردازیم و اتفاقا تفاوت میان سینمای مستند باستانشناسی و میراث فرهنگی را نشان دهیم. در نهایت و بعد از برگزاری جلسات متعدد به ۱۳ عنوان مقاله و ۱۹ فیلم رسیدیم، البته با موضوع باستانشناسی مستندهای بیشتری ساخته شده است اما به دلیل کمبود وقت به همین میزان قناعت کردیم.
در بخش دیگری از این مراسم محمدحسن طالبیان معاون میراث فرهنگی درباره اهمیت مستندسازی در حوزه باستانشناسی گفت: مثالهای فراوانی از کمک سینمای مستند به باستانشناسی میتوان زد. عکس یادگاریای که کنار طاق بستان گرفته میشود میتواند به بازخوانی کتیبهای منجر شود که بر اثر مرور زمان از بین رفته است. با دیدن تصاویر و فیلمهایی که از تخت جمشید، چغازنبیل، بم و... گرفته شده است هر بار مطالب جدیدی به ذهن خطور میکند. چشم انداز جدیدی در هر تصویر دیده میشود و باستانشناسان میتوانند روند از بین رفتن این آثار را بر اثر بلایای طبیعی بررسی کنند. همچنین ما به مرور زمان متوجه شدیم که در بم علاوه بر زلزله اخیر، زلزلههای دیگری نیز آمده بود. پی بردن به این مسائل تنها با کمک چشم کافی نیست و باید بارها مورد بازبینی و بازخوانی قرار بگیرد.
وی افزود: با توجه به اینکه زمان فرسایش آثار باستانی در دنیا به نسبت زمان ماندگاریشان بیشتر است، یونسکو نیز در ثبت این آثار و مستند کردن آنها اصرار فراوانی دارد. بخشی از دسترسی به مستندات برای افراد متخصص امکان پذیر است. اما برای ترویج آثار فرهنگی باید چه کرد؟ فکر میکنم آشنایی عامه مردم با این آثار از طریق سینما بهتر میتواند اتفاق بیفتد. یادم است در دورهای که ما فعالیت میکردیم در کاوشها به دلایل امنیتی اجازه فیلمبرداری نمیدادند. اما امروزه با توجه به احساس نیاز آگاهی بخشی نسبت به ثروتهای میراث فرهنگی، معمولا در حفاریها مستندساز نیز با باستانشناس همراه میشوند.
طالبیان با اشاره به مستندسازانی که از ابتدای حفاری با باستانشناسان همراه بودهاند، خاطرنشان کرد: بهترین فیلمهای مستند باستانشناسی آنهایی است که همزمان با حفاری فیلمبرداری شده است. مستندات باستانشناسی در لحظات فراغت مردم و با بهره گیری از موسیقی و انیمیشن میتواند تاثیرگذار باشد. مردم به این وسیله به اعماق نقاط تاریخ میروند. تعدادی از این فیلمها راوی دارند که این مساله هم به جذابیت و تاثیرگذاری آن اضافه میکند. ما انتظار داریم از همه فعالیتهای میراث مستندهایی تهیه شود. از همکارانم در روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی میخواهم در هر حفاری مستندسازان را همراه تیم کاوش برای ثبت حفاریها اعزام کنند.
در ادامه این گردهمایی سید محمد بهشتی با حضور روی سن و ابراز خوشحالی از برگزاری این گردهمایی گفت: حادثه بسیار بزرگی دارد اتفاق میافتاد. من این شانس را داشتم که کمابیش با سینما و باستانشناسی آشنا باشم. به نظرم رسید مطلبی را خصوصا به فیلمسازان سینمای مستند به مناسبت برگزاری این گردهمایی بگویم و امیدوارم موفق شوم آن را درست بیان کنم. باستانشناسی موضوع بسیار مهمی است. باستانشناسی از آنجایی که یک متن و مکاشفه است، بسیار جذاب است و هیچ باستانشناسی نیست که تجربه مکاشفه را نداشته باشد. همین مساله تجربه جالبی است. این رشته بسیار هیجان انگیز و ماجراجویانه است اما نه آنطور که در فیلم اسپیلبرگ نشان میدهند. هیجان انگیز به مفهوم زیرپوستی است و همین مساله باستانشناسی را هیجان انگیزتر میکند. از این جهت باستانشناسی موضوع جذابی برای فیلمسازی است.
وی ادامه داد: باستانشناسی کیفیت منحصر به فرد زندگی است. باستانشناسان با رشته کاری خودشان زندگی میکنند. شاید در رشتههای دیگر هم چنین چیزی وجود داشته باشد اما فراگیر نیست. کمتر رشتهای کیفیت منحصر به فرد زندگی را نشان میدهد. باستانشناسی به یک نحو کیمیاگری است. روزهای اولی که به سازمان آمده بودم، محض کنجکاوی سراغ سایتهای باستانشناسی میرفتم. در وادی امر، یک مشت خاک، سفال و اشیا بیارزش بود اما اینها کم کم ارزش پیدا میکرد. یک بار یکی از دوستان کنجکاو ما سر یکی از سایتها آمد و همین درگیر شدن یک هفته خواب و خوراک را از او گرفت.
رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری با تاکید بر حضور قطعیت در رشته باستانشناسی، بیان داشت: باستانشناس همیشه «شاید، ممکن است و احتمال میدهم» را همراه صحبتهایشان میکنند و هیچگاه با قطعیت حرف نمیزنند اما آنچه موضوع کارشان است، قطعیت دارد. انچه در محوطه باستانی به وجود میآید از روی اراده برای ما گذاشته نشده پس قطعی است. اگر اثر انگشت و شی کسی اینجا بوده، پس او قطعا اینجا بوده است. اما علم باستانشناسی همیشه به ما میگوید در هالهای از تردید و شک حرف بزنیم که مبادا این قطعیت غباری از خطا بر موضوع بنشاند.
بهشتی در پایان خاطرنشان کرد: فیلمسازانی که به عرصه هیجان انگیز باستانشناسی توجهی نداشتند و سراغش نرفتند چیزی را از دست دادهاند. لذت مشاهده این فعل هیجان انگیز، این مکاشفه، کیمیاگری و زندگی منحصر به فرد را از دست دادهاند. به فیلمسازان توصیه میکنم با تواضع به این حوزه نزدیک شوند و مطمئن باشند مسائل بسیار زیادی دست گیرشان خواهد شد. فیلمهای باستانشناسی هیچ وقت کهنه نمیشوند اگر میخواهید کارتان کهنه نشود فیلم باستانشناسی بسازید و خوب هم بسازید. نمیدانم چقدر توانستم منظورم را برسانم و آیا موفق بودهام یا نه. کاش در این باره یک فیلم مستند ساخته میشد؛ آن وقت مطمئنا میتوانستم منظورم را خوب بیان کنم.
در این مراسم سید محمد بهشتی ریاست پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، محمدحسن طالبیان معاون میراث فرهنگی، سید محمدمهدی طباطبایینژاد مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، مهناز گرجی رئیس موزه ملی، محمدرضا اصلانی، علیرضا قاسمخان، احمد محیط طباطبایی، مهرداد ملکزاده، باربارا هلوینگ، فریدون بیگلری، محمد تهامینژاد، معصومه مصلی، مرتضی ندایی، ارد عطارپور، ارد زند، فرهاد ورهرام، منوچهر مشیری، فرشاد فرشته حکمت، محمد آفریده، پژمان مظاهریپور، شهرام درخشان و... حضور داشتند.
این گردهمایی با نمایش ۱۹ فیلم و ارائه ۱۳ مقاله تا روز چهارشنبه ۱۷ دی ماه در موزه ملی ایران ادامه خواهد داشت.
