خبری: هنرهای نمایشی سبب وحدت فرهنگی در ایران میشود
به گزارش خبرنگار تئاتر برنا، نشست "جایگاه تئاتر در جامعه امروز" بدون حضور محمود عزیزی و تنها با سخنرانی محمد علی خبری صبح امروز یکشنبه 15 اسفند در پژوهشگاه فرهنگ و هنر و ارتباطات برگزار شد.
علاالدین رحیمی مدیر گروه هنر پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در ابتدای این جلسه پس از اعلام عدم حضور محمود عزیزی گفت: پیش از شروع صحبت وظیفه ما است که برای سلامتی هنرمند بزرگ کشورمان ایرج افشار دعا کنیم که این روزها در بستر بیماری است. ایشان به گردن بسیاری از هنرمندان حق استادی دارند و تمام زندگی خود را وقف کتاب کردهاند، چیزی که هر جامعه فرهنگی باید آن را داشته باشد.
وی افزود: ملتی که بن مایههای فرهنگی قوی نداشته باشد در زندگی خود موفق نمیشود و وظیفه ما این است که این مقوله را به صورت مستمر رواج دهیم و از کار در آن خسته نشویم همان طور که افشار این گونه بوده است.
رحیمی در بخش دیگری از صحبتهای خود درباره تئاتر گفت: تئاتر ریشه در آئین دارد، کشور ما از گذشتههای دور، آیینهای زیادی داشته است. بعد از گذشت سالها تعزیه آیین شاخصی بود که در کشور ما رشد کرد و تا دوران رضا شاه بالنده شد متاسفانه در دوره رضا شاه با این دید که تعزیه ما را عقب مانده جلوه میدهد این هنر را ممنوع میکند و تکیه ها نابود شدند. اما این آیین به صورت پنهان در جامعه خود را حفظ کرد و در شهرهای مختلف جاری شد.
وی افزود: تئاتر مدرن کشور ما در دوره مشروطه بود که خود را بروز داد. برخی در آن زمان میگفتند برای پیشرفت باید سرتاسر غربی شد و حتی زبان را عوض کرد. با همین دید تقلید تئاتر غرب گسترده شد و حتی در دانشگاه ها نیز این دید تدریس میشد.
رحیمی ادامه داد: شناخت تئاتر غرب و فهمیدن آن برای هنرمند لزوم دارد ولی باید جایگاه، هویت و هنرهای خود را میشناختیم. یکی از کسانی که در این راستا اقدامات موثری داشته بهرام بیضایی بود. هر چند جالب است که این استاد نیز به غرب زدگی محکوم میشود در حالی که تنها چیزی که در او نبوده غرب زدگی است.
وی بیان کرد: تئاتر امروز ما شاید مدرن تر است و با فضاهای مدرن دنیا سازگار شده ولی متاسفانه هرگز به آن چه در فرهنگ خود داریم رو نمیکند. ما گنجینه ای در فرهنگ و هنر ایران داریم که هیچ کند و کاوی در آن نشده است.
پس از علاالدین رحیمی، محمد علی خبری پژوهشگر به ایراد سخنرانی پرداخت و گفت: وقتی میخواهیم پدیده ای را بررسی کنیم سوالهای مختلفی را حول آن پدیده مطرح میکنیم و با پاسخ به آنها به شناخت آن پدیده میرسیم. فرهنگ و تمدن هر کشوری ویژگی خاص دارد به عنوان مثال این که میگوییم تئاتر غرب ویژگیهای فرهنگی و تمدنی آنها را بازتاب میدهد.
وی افزود: در انواع آیینهای نمایشی ایران، هویت و فرهنگ کشور ما دیده میشود تعزیه ریشه ای 3000 هزار ساله دارد هر چند در 700 سال اخیر رواج پیدا کرده است نقالی نیز همین گونه بوده و ریشهای کهن دارد که با آمدن اسلام به ایران شکل خود را تغییر داد.
خبری اظهار داشت: ما در هنرهای مختلف سرزمین خود ثروت و سرمایههای انبوهی را داریم که اگر در این داشتهها پژوهش کنیم میتوانیم شاهد اتفاقات بسیار خوبی در هنر خود باشیم که برای جهانیان جذابیت دارد. با این شرایط حتی هنرهای نمایشی ما به وحدت بخشی فرهنگی و هویتی ما نیز کمک میکند.
وی ادامه داد: تئاتر در غرب تاریخ 2500 ساله دارد، از مراسم دیونیزوس تا امروز . یعنی هویت تئاتر آنها همین روند است. با نگاه به تئاتر غرب انسان محوری آن را میفهمیم این امر ریشه در اومانیسم یونان باستان دارد.
خبری بیان کرد: تئاتر توانایی این را دارد که مسائل انسانی را به یک نوع زندگی نمایشی تبدیل کند. یعنی یک معرفت درونی را تبدیل به یک معرفت بیرونی کند. حالا به این میرسیم که این معرفت برگرفته از چه فرهنگی است و از کجا میآید؟ خوب مطمئناً از دل فرهنگ مخاطب شکل میگیرد.
وی افزود: نکته جالب در تاریخ ما که میتواند باب یک بررسی و پژوهش را باز کند این است که وقتی شرق شناسان آمدند به شرق و ما را معرفی کردند چه چیز ما را گفتند و وقتی ما به غرب رفتیم چه چیز آن ها را دیدیم و مطرح کردیم .به نظر من بررسی این دو دید، مهم است.
خبری همچنین در بخشی دیگری از صحبتهای خود گفت: هنرهای نمایشی که در غرب در 2500 ساله شکل گرفته از ذهن ما بسیار ساده است و یک ظاهر از آن را میفهیم. این را در سفرنامههای ایرانیان که به کشورهای اروپایی سفر کرده اند میتوان دید.
وی در پایان گفت: حتی روشنفکران دوره مشروطه ما نیز تئاتر را به عنوان هنر نمیبینند بلکه یکی از نمادهای پیشرفته بودن یا استفاده از آن برای بیان حرفهای سیاسی محسوب میکنند. باز هم در این جا نگاهی به تاریخ تئاتر وجود ندارد و همه چیز در ظاهر خلاصه شده است.
