اعوانی: لازمه دید الهی، داشتن هنر قدسی است
به گزارش خبرنگار اندیشه برنا، همایش "جلوهگاه هنر قدسی" عصر دیروز یکشنبه 15 اسفند با حضور محمد رجبی، غلامرضا اعوانی و پرویز ضیاء شهابی به همراه جمعی از صاحبنظران و علاقهمندان به مفهوم فلسفه هنر در سالن كنفرانس معاونت پژوهش حوزه هنری برگزار شد.
شهابی: هیچ زیبایی، زیبایی محض نیست
بنا بر این گزارش در ابتدای این نشست پرویز ضیاء شهابی، استاد فلسفه دانشگاه، گفت: بحث راجع به هنر و زیبایی پیش از این به نوع دیگری مطرح بوده نه به این شكل كه در شاخهای از فلسفه مطرح باشد. برای نمونه افلاطون تعریف دیگری از هنر و زیبایی آن ارایه میدهد.
وی در ادامه به خلاصه فلسفه افلاطون درباره هنر اشاره کرد و افزود: هر چند ترجمه تعبیر افلاطون از هنر كار آسانی نیست اما او معتقد بود؛ خود زیبا فرق میكند با كسی یا چیزی كه زیباست مثلا طاووس یا پرنده یا انسان یا هر چیز زیبای دیگری، زیبای مطلق نیستند.
شهابی با اشاره به اینکه افلاطون میگوید كه ما در درجه اول چیزهای زیبا را میبینیم؛ اما گفتنیها و شنیدنیهای زیبایی هم داریم، ادامه داد: هر چه زیباست، درست است كه زیباست اما هیچ زیبا، زیبای محض نیست بنابراین هر چه زیباست، زیبا نمیماند و زشت میشود.
این استاد فلسفه گفت: پیداست كه فیلسوفان قدیم مثل افلاطون بحثهایشان مثل دوران جدید انفكاك پیدا نكرده است. در اندیشه افلاطون مثل ارسطو، حساب حكمت نظری از حكمت عملی و حساب این دو از حساب حكمت بدیعی منفك نیست.
شهابی در پایان سخنان خود خاطرنشان کرد: از روزی كه آدم به زمین آمد انسان، هنرمند یا حساس نسبت به آثار هنری بوده است.
رجبی: در هنر قدسی "آن" بارقه الهی است
به گزارش برنا محمد رجبی، استاد فلسفه دانشگاه در این همایش طی سخنانی گفت: هر آنچه در موضوع هنر قرار میگیرد، نقطهای فراتر از وجه معقول اشیاء و عقل استدلالی وجهی كه در عرفان و ادبیات عرفان فارسی به واژه "آن" تعبیر میشود، است.
وی افزود: "آن" وجه ممیزی خاصی است كه هنر با قلب انسان در ارتباط است و زیبایی هر چیز به معنای زیبایی باطنی وجه معطوف به همان "آن" است.
رجبی در ادامه با اشاره به اینکه از این جهت دیده میشود كه بین چند عقل مشابه و یكسان به لحاظ معقول و محسوس ما یكی را توجه و دلیل غیرقابل توضیح برمیگزینیم و همان "آن" است و ما به همان دلیل میپسندیم، تصریح کرد: پس در تعریف زیبایی كه بحثهای مختلفی شده باید توجه كرد كه در هر نظرگاهی "آن" هر چیز را در چه میبینند. در هنر قدسی "آن" بارقه الهی است كه حلقه وصل باطن آن شیء و حقیقت كل اشیاء است، كه خداست.
این استاد فلسفه در ادامه به ادوار تاریخی هنر اشاره کرد و گفت: دوری كه منظور نظر است، به معنی ادوار قراردادی نیست یعنی انسان و روح حسی انسان در عصر و عهدی است كه خودش را با خداوند مواجه میكرد و خودش با خداوندی كه زمین و آسمان را آفریده بود روبرو میشد و طبعاً هنرش هنر قدسی بود.
وی افزود: هر دوره كه بشر خودش را از حجابی كه خود ساخته خراب كند، و عهد قدیم را منعقد كند، دوره جدیدی را آغاز كرده است و زمانی كه جامعه به جایی برسد كه روح جمعی بخواهد عهد جدید را ببندد، دور جدید آغاز میشود.
این مدرس فلسفه اظهار کرد: اما تا جایی كه تاریخ گواهی میدهد در "عصر پریروزین" بشر همان مواجهه مستقیم را با حق داشت و آنچه میدید ملكوتی بود و هنرش نیز ملكوتی بود و زبانش كلامالله.
رجبی در پایان سخنان خود خاطرنشان کرد: در دوره آخرالزمان ظلمت فراگیر میشود و بشر چشم خود را از نور میبندد نه اینكه نور محو شود. برای شیعه هم غیاب حضرت ولی عصر (عج) به معنی مخفی شدن ایشان نیست؛ بلكه به معنی محجوب شدن ماست كه حجابی چشم ما را میگیرد تا به طور اخص نشانه حجت الهی را نبینیم.
اعوانی: انسان هم صفت و هم قدرت الهی برای خلق زیبایی دارد
به گزارش برنا، غلامرضا اعوانی رییس موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه در پایان همایش "هنر قدسی" با اشاره به اینکه نظریه ادوار، نظریهای برخلاف نظریههای امروز بوده كه از پیشرفت سخن میگویند و برخلاف حكما، انبیاء و اولیای گذشتهاند، گفت: به طور مثال در ادیان هندی نظریه ادوار مورد قبول تمام مكتبهای دینی و فلسفی است و بر اساس این نظریه ما در طول تاریخ شاهد دورههای نور و طلا، نقره، مفرغ و آهن و همچنین دوره تاریكی كه عصر ماست، هستیم.
وی افزود: افلاطون هم این 4 نظریه را دارد. این نظریه را دانیال هم به آن اشاره كرده است. در تورات و انجیل و آثار كنفسیوس و سهروردی هم این نظریهها به صورت مشهودی بیان شده است.
رییس موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران ادامه داد: انسان هم صفت و هم قدرت الهی برای خلق زیبایی دارد و چون روح و وجودش روح و وجود الهی است، آفریدههایش نیز الهی هستند.
وی تصریح کرد: صفاتی چون دیدن، شنیدن، گفتن، تعقل كردن و آفریدن چون روح الهی دارد، الهی هستند؛ اما چون انسان منشاء الهی خودش را فراموش میكند، خود را خدا میبیند. مثل فرعون كه آنچنان حجاب او را در برگرفته بود و میگفت من خدا هستم.
این استاد فلسفه دانشگاه شهید بهشتی تأكید كرد: هنرمند یا غیرهنرمند اگر، صفات را از وجود از خود ببیند و وجود را مبتنی از نقش، این ظلمانی است و هنرش فرعونی میشود.
اعوانی تصریح كرد: انسان میتواند سلوك الیالله كند و زیبایی مطلق را ببیند و در این مرحله میبیند كه این هنرها مظهر زیبایی هستند و نه عین زیبایی. در این جا است كه خدا منشأ تمام زیباییهای عالم است.
وی افزود: وقتی نام خدا را به زبان میآوریم "الف" و "لام" را به آن میافزاییم مانند الرحمن،الرحیم و الجمیل. یعنی اینكه تمام جنس زیبایی و تمام هیبت زیبایی كه در عالم متجلی است، خداست.
این استاد فلسفه با بیان اینكه اگر در نظر بگیریم قدما هیچ بودند و ما همه چیز هستیم، توضیح داد: مهمترین عنصر وجود انسان، عقل الهی یعنی نطق و ابداع را نمیشود از هم جدا كرد، پس نمیتوان یك هنر عصر كالیوگا داشته باشیم كه مظهر ظلمت باشد و ادعا كنیم كه هنر ما هنر دوره نورانی است.
اعوانی در پایان سخنان خود با بیان اینكه انسان نمیتواند بدون هنر زندگی كند، خاطرنشان کرد: میشود گاهی مثنوی یا حكمت را خواند و گاه نخواند؛ اما در هر جایی كه زندگی میكنیم یك اثر هنری است. و اگر بخواهیم دیدی الهی داشته باشیم، لازمه آن این است هنر ما هنر الهی و دید قدسی داشته باشد.
