رونمایی از سه کتاب دفاع مقدس در فرهنگسرای رسانه/۱
شاکری: خاطرهگوهایی میخواهیم که معارف را درک کرده باشند
احمد شاکری گفت: خاطره باید اوج بلندتری از تاریخ و واقعیت داشته باشد و برای رسیدن به چنین مسالهای، خاطرهنویس باید حکمت و دلیل وقایع را در متن بگنجاند در غیر این صورت خاطره همیشه به تاریخ وابسته خواهد بود.
به گزارش خبرنگار ادبیات برنا، احمد شاکری دبیر شورای سیاستگذاری ادبیات دفاع مقدس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس صبح امروز (دوشنبه) در مراسم رونمایی از سه عنوان کتاب دفاع مقدسی در فرهنگسرای رسانه، درباره فرصتها و تهدیدهای مشترک میان ادبیات داستانی و خاطرهنویسی این حوزه صحبت کرد.
وی با تاکید بر زمینههای مشترک شکلگیری ادبیات داستانی و خاطرهنویسی، اَظهار کرد: این دو حوزه در ادبیات ایران تاریخچه مشترک و همچنین در ساختار نیز شباهت بسیاری دارند. کسانی که داستاننویسی را دورهبندی کردهاند، جنگ را دوره مهم و نقطه عطف معرفی کردهاند و از سوی دیگر، سنت خاطرهنویسی نیز پیش از جنگ وجود نداشت و آغاز این نوع ادبی، با آغاز جنگ همراه بود.
شاکری با بیان این که ادبیات پیش از انقلاب اسلامی، در سیطره نویسندگان لیبرال بوده است، گفت: نویسندههای حرفهای این دوره در مقابل انقلاب و جنگ، سکوت کردند چراکه نسبت به آن تردید داشتند و همین مساله سبب شد افراد تازهکاری به میدان بیایند و بر اساس خاطرات خود، از جنگ و دفاع مقدس بنویسند. عده معدودی از نویسندگان حرفهای همچون احمد محمود و اسماعیل فصیح که به موضوع جنگ پرداختند، از جنگ شهرها نوشتند.
به گفته این نویسنده کسانی که تجربهای از جنگ نداشتند و به آن باور نداشتند، نمیتوانستند داستانی از جنگ بنویسند.
شاکری با اشاره به این که ادبیات داستانی پس از دهه 60 راه خود را از مسیر خاطرهنویسی جدا کرد، گفت: شبههای رواج پیدا کرده و آن، تفاوت میان ادبیات داستانی و خاطره است مبنی بر این که داستان مخیل است و خاطره مبتنی بر واقع. اگر این مساله را بپذیریم نتیجه این است که داستان تعهدی به تاریخ ندارد و هرچه در دفاع مقدس، اتفاق افتاد با پذیرش مخیل بودن داستان، از دستور کار نویسنده بیرون میآید.
وی به دلایل خود درباره این که تفاوتی میان داستان و خاطره وجود ندارد اشاره کرد و افزود: پیش آمده که برخی خاطرات منتشر شده و چون افرادی نمیدانستند که خاطره است، به نام رمان مشهور شدهاند. البته خاطرات بسیاری نوشته شدهاند که به داستان تنه میزنند و با این تفاسیر میتوان گفت که داستان و خاطره در یک نقطه قابل جمع هستند.
شاکری در ادامه، اظهار کرد: فرض را بر این میگیریم که مبنای خاطره، واقعیت و مبنای داستان تخیل باشد. آیا برای قضاوت درباره یک خاطره تنها واقعیت کفایت می کند یا باید اوج بلندتری را در خاطره دید؟ خاطره زمانی میتواند به اوج خود برسد که واجد یک دنیای خودبسنده باشد و بتواند خود را اثبات کند. یعنی به نحوی مطرح شده باشد که علت وقایع را نیز دربر داشته و مخاطب را از این حیث قانع کند.
احمد شاکری در ادامه صحبتهای خود تاکید کرد که اگر خاطره به سمت تثبیت واقعیت پیش رود تاثیرگذار خواهد بود چراکه مخاطب با حکمت و دلیل وقایع آشنا میشود در حالی که تنها با ثبت واقعه، همیشه دستش جلوی تاریخ دراز است و نمیتواند مستدل باشد.
وی در تایید این بخش از صحبتهای خود به داستان حضرت یوسف (ع) در قرآن اشاره کرد که حکمت وقایع را نیز مطرح میکند.
دبیر شورای سیاستگذاری ادبیات دفاع مقدس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس ادامه داد: خاطره زمانی ماندگار است که از جنگ و سیطره تاریخ خود را بالاتر بگیرد و اگر هم چنین اتفاقی بیافتد خاطره وارد ساحت داستانی میشود چراکه داستان زمانی مورد پذیرش است که مستدل باشد. البته باید توجه داشت که چنین خاطرهگویی نیاز به ادراک هنرمندانه دارد.
شاکری در ادامه بحث، به ذکر خطراتی که خاطرهگویی را تهدید میکند پرداخت و گفت: یکی از تهدیدها این است که قشر روشنفکر انتقاد و نفی ادبیات شعاری را مطرح کردند و این مساله دامن خاطرهنویسان را نیز گرفته است. از خصوصیاتی که این دسته برای ادبیات شعاری مطرح کردند میتوان به سفید بودن شخصیتها، اصرار بر پیام اخلاقی، صراحت در پیام، مرزهای روشن ایدئولوژیک، تاکید بر جنبههای حماسی اشاره کرد که در مقابل آن به شخصیتهای سیاه، تردید، انکار پیام، نفی ایدئولوژی رسیدند. در نتیجه چنین تفکری جنگ ایران و عراق، نه جنگ جبهه حق و باطل که جنگ و تقابل دو گروه انسانی است.
وی افزود: باید توجه داشت که آن چه دفاع مقدس را از سایر جنگها متمایز کرد، ابتناء بر معارف دینی بود و ما انسانهایی را برای خاطرهگویی میخواهیم که معارف را درک کرده و نویسندههایی که به این معارف باور داشته باشند.
مراسم رونمایی از سه کتاب "خاکریز 202"، "رویای پرواز" و "گاهشمار حملات شیمیایی در هشت سال دفاع مقدس" صبح امروز در فرهنگسرای رسانه برگزار شد.
وی با تاکید بر زمینههای مشترک شکلگیری ادبیات داستانی و خاطرهنویسی، اَظهار کرد: این دو حوزه در ادبیات ایران تاریخچه مشترک و همچنین در ساختار نیز شباهت بسیاری دارند. کسانی که داستاننویسی را دورهبندی کردهاند، جنگ را دوره مهم و نقطه عطف معرفی کردهاند و از سوی دیگر، سنت خاطرهنویسی نیز پیش از جنگ وجود نداشت و آغاز این نوع ادبی، با آغاز جنگ همراه بود.
شاکری با بیان این که ادبیات پیش از انقلاب اسلامی، در سیطره نویسندگان لیبرال بوده است، گفت: نویسندههای حرفهای این دوره در مقابل انقلاب و جنگ، سکوت کردند چراکه نسبت به آن تردید داشتند و همین مساله سبب شد افراد تازهکاری به میدان بیایند و بر اساس خاطرات خود، از جنگ و دفاع مقدس بنویسند. عده معدودی از نویسندگان حرفهای همچون احمد محمود و اسماعیل فصیح که به موضوع جنگ پرداختند، از جنگ شهرها نوشتند.
به گفته این نویسنده کسانی که تجربهای از جنگ نداشتند و به آن باور نداشتند، نمیتوانستند داستانی از جنگ بنویسند.
شاکری با اشاره به این که ادبیات داستانی پس از دهه 60 راه خود را از مسیر خاطرهنویسی جدا کرد، گفت: شبههای رواج پیدا کرده و آن، تفاوت میان ادبیات داستانی و خاطره است مبنی بر این که داستان مخیل است و خاطره مبتنی بر واقع. اگر این مساله را بپذیریم نتیجه این است که داستان تعهدی به تاریخ ندارد و هرچه در دفاع مقدس، اتفاق افتاد با پذیرش مخیل بودن داستان، از دستور کار نویسنده بیرون میآید.
وی به دلایل خود درباره این که تفاوتی میان داستان و خاطره وجود ندارد اشاره کرد و افزود: پیش آمده که برخی خاطرات منتشر شده و چون افرادی نمیدانستند که خاطره است، به نام رمان مشهور شدهاند. البته خاطرات بسیاری نوشته شدهاند که به داستان تنه میزنند و با این تفاسیر میتوان گفت که داستان و خاطره در یک نقطه قابل جمع هستند.
شاکری در ادامه، اظهار کرد: فرض را بر این میگیریم که مبنای خاطره، واقعیت و مبنای داستان تخیل باشد. آیا برای قضاوت درباره یک خاطره تنها واقعیت کفایت می کند یا باید اوج بلندتری را در خاطره دید؟ خاطره زمانی میتواند به اوج خود برسد که واجد یک دنیای خودبسنده باشد و بتواند خود را اثبات کند. یعنی به نحوی مطرح شده باشد که علت وقایع را نیز دربر داشته و مخاطب را از این حیث قانع کند.
احمد شاکری در ادامه صحبتهای خود تاکید کرد که اگر خاطره به سمت تثبیت واقعیت پیش رود تاثیرگذار خواهد بود چراکه مخاطب با حکمت و دلیل وقایع آشنا میشود در حالی که تنها با ثبت واقعه، همیشه دستش جلوی تاریخ دراز است و نمیتواند مستدل باشد.
وی در تایید این بخش از صحبتهای خود به داستان حضرت یوسف (ع) در قرآن اشاره کرد که حکمت وقایع را نیز مطرح میکند.
دبیر شورای سیاستگذاری ادبیات دفاع مقدس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس ادامه داد: خاطره زمانی ماندگار است که از جنگ و سیطره تاریخ خود را بالاتر بگیرد و اگر هم چنین اتفاقی بیافتد خاطره وارد ساحت داستانی میشود چراکه داستان زمانی مورد پذیرش است که مستدل باشد. البته باید توجه داشت که چنین خاطرهگویی نیاز به ادراک هنرمندانه دارد.
شاکری در ادامه بحث، به ذکر خطراتی که خاطرهگویی را تهدید میکند پرداخت و گفت: یکی از تهدیدها این است که قشر روشنفکر انتقاد و نفی ادبیات شعاری را مطرح کردند و این مساله دامن خاطرهنویسان را نیز گرفته است. از خصوصیاتی که این دسته برای ادبیات شعاری مطرح کردند میتوان به سفید بودن شخصیتها، اصرار بر پیام اخلاقی، صراحت در پیام، مرزهای روشن ایدئولوژیک، تاکید بر جنبههای حماسی اشاره کرد که در مقابل آن به شخصیتهای سیاه، تردید، انکار پیام، نفی ایدئولوژی رسیدند. در نتیجه چنین تفکری جنگ ایران و عراق، نه جنگ جبهه حق و باطل که جنگ و تقابل دو گروه انسانی است.
وی افزود: باید توجه داشت که آن چه دفاع مقدس را از سایر جنگها متمایز کرد، ابتناء بر معارف دینی بود و ما انسانهایی را برای خاطرهگویی میخواهیم که معارف را درک کرده و نویسندههایی که به این معارف باور داشته باشند.
مراسم رونمایی از سه کتاب "خاکریز 202"، "رویای پرواز" و "گاهشمار حملات شیمیایی در هشت سال دفاع مقدس" صبح امروز در فرهنگسرای رسانه برگزار شد.
نظر شما
پیشنهاد سردبیر
پرونده ویژه
