نشست "بررسی دورههای تاریخی شاهنامه"
گلایه "دوانلو" از کتابهای کودکی که شاهنامه را تحریف میکنند
فرانک دوانلو نویسنده و شاهنامه پژوه ضمن تاکید بر تاریخی بودن شاهنامه، از انتشار کتابهایی که آن را تحریف میکنند و بدون کارشناسی وارد بازار میشوند، گله کرد.
به گزارش خبرنگار ادبیات برنا، نشست "بررسی دورههای تاریخی شاهنامه" از سری نشستهای هفتگی شاهنامهپژوهی با نگاهی به کتاب "راهنمای نمودار شاهنامه فردوسی (دوره پیشدادیان و کیانیان)" نوشته فرانک دوانلو در سرای اهل قلم خانه کتاب برگزار شد. در این نشست که به همت بنیاد فردوسی و با همکاری سرای اهل قلم بود، یاسر موحد نژاد دبیر این نشست، فرانک دوانلو شاهنامه پژوه و پریسا سیمینمهر نقال حضور داشتند.
آیینآوری پادشاهان پیشدادی و کشف آتش توسط هوشنگ
در ابتدای این نشست سیمینمهر نبرد سهراب و گُردآفرید را اجرا کرد و پس از آن، دوانلو صحبتهای خود را درباره تاریخ دورههای شاهنامه آغاز کرد.
وی اظهار کرد: هر پادشاهی در شاهنامه با یک دوره تاریخی برابر است که البته این مساله تنها درباره شاهنامه صدق نمیکند و در بسیاری از کتابهای اوستایی و پهلوی نیز چنین نکتهای را میتوان دید.
دوانلو افزود: دوره اول پادشاهی در شاهنامه فردوسی، دوره کیومرث است. کیومرث یعنی گیاه مردم، گیاهی که ریشه آن به مانند یک زن و مرد است. همان ریواس. در واقع مردم باور داشتند که انسانهای نخستین از گیاه هستند و این مساله در فرهنگهای دیگر هم دیده میشود. وقتی زمین و همه چیز پدید میآید و انسان به زمین میآید، نام او را زنده مردنی یا معنای اوستایی کیومرث؛ جان و زندگی میگذارند. این دوره برابر با دوره پارینه سنگی در تاریخ است.
این شاهنامهپژوه سپس به دومین دوره تاریخی شاهنامه اشاره کرد و گفت: دومین دوره در شاهنامه، دوره سیامرگ یا سیامک است. در واقع در عصر یخبندان که تاریکی همه جا را فرا میگیرد، دوره سیامک است. این دوره در تاریخ بلعمی و سیرالعجم هم آمده است و چون اهریمن میداند که سیامک پدر همه شاهان خواهد شد، قصد کشتن او را میکند. خروس سفیدی او را نجات میدهد و این که ما خروس سفید را فرخنده و همایون میدانیم، از همین است.
دوره پادشاهی هوشنگ، دوره بعدی تاریخی شاهنامه است که دوانلو در این باره نیز گفت: تمام پادشاهان پیشدادی از دوره هوشنگ به بعد، هر کدام یک آیین نو میآورند و نخستین آیین آور نیز خود هوشنگ است. او پس از کشتن اهریمن، آتش را کشف میکند و جشن سده را پایهگذاری میکند. کار دیگر هوشنگ در این دوره استخراج آهن، ساختن ابزار و آغاز کشاورزی است. تولید لباس از چرم نیز دیگر فعالیتی است که دوره هوشنگ آغاز میشود. در داستان هوشنگ، بیش از 10 بار نام سنگ آمده و این دوره را برابر با دوره حجر یا عصر سنگی مینامند.
عصر نوسنگی و فراگیری هفت خط از دیوان
دوره طهمورث در شاهنامه برابر با دوره نوسنگی است. دوانلو از طهمورث با صفت دیوبند یاد کرد و گفت: طهمورث شاهی بوده است که تمام دیوهای درون و برون خود را به بند میکشد. او هفت خط را از دیوان فرا میگیرد که این هفت خط میتوانند نماینده هفت سرزمین در آن روزگار باشند.
مولف کتاب "افسانه مردم فارسی زبان" در ادامه درباره دوره جشمید که دوره درخشان فرهنگ و تمدن و ایرانی نام دارد، صحبت کرد و افزود: این دوره، دوره بی مرگی و درخشان است. در این دوره تمام لوازم آسایش برای مردم فراهم بوده است. دورهای که جمشید برای مردماش، عطر، گوهر استخراج میکند. کشتی میسازد. او همجننی تختی دارد که در نوروز بر آن مینشیند و آیین نوروز را هم به او نسبت میدهند. دوره پادشاهی جمشید با دوره مس همزمان است و اواخر آن، با دوره مفرغ. در دوره مفرغ، جمشید مغرور میشود و مردم روزگار را به سختی میگذرانند تا این که از ضحاک دعوت میکنند به ایران بیاید. نکته دیگر درباره دوره پادشاهی جمشید، این است که او را نخستین انسان از هندوان میدانند.
ضحاک 10 عیب را به ایران زمین میآورد
فرانک دانلو در ادامه نشست، ضحاک را آورنده 10 عیب به ایران معرفی و اظهار کرد: ضحاک را به خاطر آوردن همین عیوب، دهاک نیز مینامند. او 10 عیب چند همسری، تاراج، کژی، بیخردی، خارکردن هنرمندان، گسترش جادو، گوش سپردن به اهریمن، گوشتخواری و سنگدلی، اجبار زنان به ازدواج و از بین بردن اندیشههای نو را به ایران میآورد.
وی ادامه داد: ظلم و بیداد ضحاک به شورش فریدون و پادشاهی او میانجامد. فریدون تمام طلسمهای ضحاک را به جز چند همسری میشکند و همین طلسم تا پایان دوره پادشاهی کیانیان، مسبب دردسرهای بسیاری میشود. فریدون با برگزیدن دو همسر، جنگ میان ایرج و سلم و تور را منجر میشود. سلم و تور که از یک مادر بودهاند پس از تقسیم جهان، بر ایرج میشورند و این مساله جنگهای بسیاری را بین ایران و توران منجر میشود. دوره فریدون برابر با عصر آهن است.
این شاهنامهپژوه افزود: همچنین میبینیم که همین مساله چند همسری در دوره کیکاووس هم مسالهآفرین میشود و فرزندان او با هم نزاع دارند. سیاوش پسر کیکاووس هم دو همسر دارد و باز مشکلاتی را ایجاد میکند. زال با همه خردمندیاش چند همسر برمیگزیند و رستم با نیرنگ برادر ناتنی خود از میان میرود و این مساله تا پایان دوره پادشاهی کیانیان ادامه دارد.
وی سپس درباره دیگر پادشاهان کیانی توضیحاتی ارائه کرد.
نسل امروز به دلیل عدم آشنایی پیشینه فرهنگ خود چشم به دیگران دارند
در بخشی از این نشست، دانلو به برخی آثار منتشر شده بر اساس شاهنامه اشاره کرد و گفت: من در نمایشگاه کتاب، آثار کودک بسیاری را دیدیم که حول محور شاهنامه منتشر شده بودند و البته همه تحریف بودند. با ناشر برخی از این کتابها هم صحبت کردم که نتیجهای نداشت.
وی اظهار امیدواری کرد به همت بنیاد فردوسی از انتشار این گونه کتابها جلوگیری شود.
او تاکید کرد شاهنامه تاریخ ایران است و نباید بدون سندیت درباره آنها صحبت کرد.
یاسر موحد نژاد نیز در این باره گفت: تدوین دانشنامه شاهنامه فردوسی یکی از اولین پیشنهادهای بنیاد فردوسی بود اما متاسفانه هنوز هیچ نهادی در این زمینه همکاری نکرده است.
وی تصریح کرد: متاسفانه چون در درس تاریخ در مدارس، چندان به شاهنامه نمیپردازیم، نسل نوی ما پیشینه تاریخی خود را نمیشناسند و چشم به دیگران دارند و تمدن نوظهور غرب. یکی از دغدغههای بنیاد فردوسی همین است که بگوییم شاهنامه تنها یک کتاب حماسی نیست بلکه پیشینه فرهنگی است که باید آن را بشناسیم.
سلسله نشستهای شاهنامهپژوهی یکشنبههای هر هفته ساعت 17 تا 19 در سرای اهل قلم خانه کتاب برگزار میشود.
آیینآوری پادشاهان پیشدادی و کشف آتش توسط هوشنگ
در ابتدای این نشست سیمینمهر نبرد سهراب و گُردآفرید را اجرا کرد و پس از آن، دوانلو صحبتهای خود را درباره تاریخ دورههای شاهنامه آغاز کرد.
وی اظهار کرد: هر پادشاهی در شاهنامه با یک دوره تاریخی برابر است که البته این مساله تنها درباره شاهنامه صدق نمیکند و در بسیاری از کتابهای اوستایی و پهلوی نیز چنین نکتهای را میتوان دید.
دوانلو افزود: دوره اول پادشاهی در شاهنامه فردوسی، دوره کیومرث است. کیومرث یعنی گیاه مردم، گیاهی که ریشه آن به مانند یک زن و مرد است. همان ریواس. در واقع مردم باور داشتند که انسانهای نخستین از گیاه هستند و این مساله در فرهنگهای دیگر هم دیده میشود. وقتی زمین و همه چیز پدید میآید و انسان به زمین میآید، نام او را زنده مردنی یا معنای اوستایی کیومرث؛ جان و زندگی میگذارند. این دوره برابر با دوره پارینه سنگی در تاریخ است.
این شاهنامهپژوه سپس به دومین دوره تاریخی شاهنامه اشاره کرد و گفت: دومین دوره در شاهنامه، دوره سیامرگ یا سیامک است. در واقع در عصر یخبندان که تاریکی همه جا را فرا میگیرد، دوره سیامک است. این دوره در تاریخ بلعمی و سیرالعجم هم آمده است و چون اهریمن میداند که سیامک پدر همه شاهان خواهد شد، قصد کشتن او را میکند. خروس سفیدی او را نجات میدهد و این که ما خروس سفید را فرخنده و همایون میدانیم، از همین است.
دوره پادشاهی هوشنگ، دوره بعدی تاریخی شاهنامه است که دوانلو در این باره نیز گفت: تمام پادشاهان پیشدادی از دوره هوشنگ به بعد، هر کدام یک آیین نو میآورند و نخستین آیین آور نیز خود هوشنگ است. او پس از کشتن اهریمن، آتش را کشف میکند و جشن سده را پایهگذاری میکند. کار دیگر هوشنگ در این دوره استخراج آهن، ساختن ابزار و آغاز کشاورزی است. تولید لباس از چرم نیز دیگر فعالیتی است که دوره هوشنگ آغاز میشود. در داستان هوشنگ، بیش از 10 بار نام سنگ آمده و این دوره را برابر با دوره حجر یا عصر سنگی مینامند.
عصر نوسنگی و فراگیری هفت خط از دیوان
دوره طهمورث در شاهنامه برابر با دوره نوسنگی است. دوانلو از طهمورث با صفت دیوبند یاد کرد و گفت: طهمورث شاهی بوده است که تمام دیوهای درون و برون خود را به بند میکشد. او هفت خط را از دیوان فرا میگیرد که این هفت خط میتوانند نماینده هفت سرزمین در آن روزگار باشند.
مولف کتاب "افسانه مردم فارسی زبان" در ادامه درباره دوره جشمید که دوره درخشان فرهنگ و تمدن و ایرانی نام دارد، صحبت کرد و افزود: این دوره، دوره بی مرگی و درخشان است. در این دوره تمام لوازم آسایش برای مردم فراهم بوده است. دورهای که جمشید برای مردماش، عطر، گوهر استخراج میکند. کشتی میسازد. او همجننی تختی دارد که در نوروز بر آن مینشیند و آیین نوروز را هم به او نسبت میدهند. دوره پادشاهی جمشید با دوره مس همزمان است و اواخر آن، با دوره مفرغ. در دوره مفرغ، جمشید مغرور میشود و مردم روزگار را به سختی میگذرانند تا این که از ضحاک دعوت میکنند به ایران بیاید. نکته دیگر درباره دوره پادشاهی جمشید، این است که او را نخستین انسان از هندوان میدانند.
ضحاک 10 عیب را به ایران زمین میآورد
فرانک دانلو در ادامه نشست، ضحاک را آورنده 10 عیب به ایران معرفی و اظهار کرد: ضحاک را به خاطر آوردن همین عیوب، دهاک نیز مینامند. او 10 عیب چند همسری، تاراج، کژی، بیخردی، خارکردن هنرمندان، گسترش جادو، گوش سپردن به اهریمن، گوشتخواری و سنگدلی، اجبار زنان به ازدواج و از بین بردن اندیشههای نو را به ایران میآورد.
وی ادامه داد: ظلم و بیداد ضحاک به شورش فریدون و پادشاهی او میانجامد. فریدون تمام طلسمهای ضحاک را به جز چند همسری میشکند و همین طلسم تا پایان دوره پادشاهی کیانیان، مسبب دردسرهای بسیاری میشود. فریدون با برگزیدن دو همسر، جنگ میان ایرج و سلم و تور را منجر میشود. سلم و تور که از یک مادر بودهاند پس از تقسیم جهان، بر ایرج میشورند و این مساله جنگهای بسیاری را بین ایران و توران منجر میشود. دوره فریدون برابر با عصر آهن است.
این شاهنامهپژوه افزود: همچنین میبینیم که همین مساله چند همسری در دوره کیکاووس هم مسالهآفرین میشود و فرزندان او با هم نزاع دارند. سیاوش پسر کیکاووس هم دو همسر دارد و باز مشکلاتی را ایجاد میکند. زال با همه خردمندیاش چند همسر برمیگزیند و رستم با نیرنگ برادر ناتنی خود از میان میرود و این مساله تا پایان دوره پادشاهی کیانیان ادامه دارد.
وی سپس درباره دیگر پادشاهان کیانی توضیحاتی ارائه کرد.
نسل امروز به دلیل عدم آشنایی پیشینه فرهنگ خود چشم به دیگران دارند
در بخشی از این نشست، دانلو به برخی آثار منتشر شده بر اساس شاهنامه اشاره کرد و گفت: من در نمایشگاه کتاب، آثار کودک بسیاری را دیدیم که حول محور شاهنامه منتشر شده بودند و البته همه تحریف بودند. با ناشر برخی از این کتابها هم صحبت کردم که نتیجهای نداشت.
وی اظهار امیدواری کرد به همت بنیاد فردوسی از انتشار این گونه کتابها جلوگیری شود.
او تاکید کرد شاهنامه تاریخ ایران است و نباید بدون سندیت درباره آنها صحبت کرد.
یاسر موحد نژاد نیز در این باره گفت: تدوین دانشنامه شاهنامه فردوسی یکی از اولین پیشنهادهای بنیاد فردوسی بود اما متاسفانه هنوز هیچ نهادی در این زمینه همکاری نکرده است.
وی تصریح کرد: متاسفانه چون در درس تاریخ در مدارس، چندان به شاهنامه نمیپردازیم، نسل نوی ما پیشینه تاریخی خود را نمیشناسند و چشم به دیگران دارند و تمدن نوظهور غرب. یکی از دغدغههای بنیاد فردوسی همین است که بگوییم شاهنامه تنها یک کتاب حماسی نیست بلکه پیشینه فرهنگی است که باید آن را بشناسیم.
سلسله نشستهای شاهنامهپژوهی یکشنبههای هر هفته ساعت 17 تا 19 در سرای اهل قلم خانه کتاب برگزار میشود.
نظر شما
پیشنهاد سردبیر
پرونده ویژه
