موسیقی ایرانی، حلقه گمشده در ورزش

مدتی است که در باشگاه‌های ورزشی و بدنسازی، به همراه انجام حرکات ورزشی و گاهی حرکات موزون که موسوم به ایروبیک است، موسیقی نیز پخش می‌شود. صرف‌نظر از این موضوع که موسیقی بر بازدهی مطلوب بدن انسان تاثیر می‌گذارد، باید بدانیم که چه نوع موسیقى در مغز، ایجاد آرامش و به جسم، نوید درمان می‌دهد و چه نوع موسیقى منجر به استرس یا بیمارى می‌شود.

روان‌شناسان و متخصصان موسیقی‌درمانی معتقدند که از طریق موسیقى می‌توان مصونیت انسان‌ها را در برابر بیماری‌ها تقویت کرد، دردها را کاهش داد و از بروز حوادث جلوگیرى به عمل آورد. همچنین تحقیقات نشان می‌دهد که باید به انواع موسیقى در درمان بیماری‌ها توجه شود. بر اساس شواهد تجربى برخى از ملودی‌هاى قدیمى مشرق زمین براى از بین بردن سردردها و کوفتگى بدن موثر است و حدود 800 سال پس از میلاد مسیح، در برخى از مراکز درمانى مشرق زمین، از موسیقى براى درمان دردها استفاده می‌شده است.

در همین راستا، پزشکانی که با کودکان سروکار داشتند و مقایسه میان عده‌ای از آن‌ها که تحت آموزش موسیقى قرار داشتند با سایر کودکان، به این نتیجه رسیده‌اند که کودکانى که در گذشته تحت آموزش موسیقى قرار گرفته بودند، حافظه شفاهى بسیار قوی‌ترى دارند و می‌توانند لغات بیشترى را از فهرست خوانده شده به یاد بیاورند و در هر سنجش، بهتر از سنجش قبل عمل می‌کنند.

از همه این‌ها گذشته، تحقیقی نشان داده است که موسیقی ویژه هر انسان وجود دارد؛ به این معنی که شنیدن موسیقی‌هایى که بر مبناى آهنگ ضربان قلب تدوین شده‌اند، در آرامش اعصاب و کاستن تنش افراد مؤثر است. برای پی بردن به این مطلب محققی از 22 داوطلب خواست که در اتاقى به پاسخگویى یک سلسله پرسش که مرتب سخت‌تر می‌شد، بپردازند. براى نیمى از داوطلبان، موسیقى متکى به ضربان قلب آن‌ها پخش شد و دیگران در سکوت به حل مسائل ادامه دادند. پرسش‌هاى تنظیم شده در پرسش‌نامه به منظور اندازه‌‌گیرى میزان استرس و اضطراب داوطلبان و احساس خستگى آنان تدوین شده بود. نتایج حاصل از پاسخ‌ها حکایت از آن داشت که داوطلبانى که به موسیقى قلب خود گوش می‌دادند به مراتب از آرامش بیشترى برخوردار بودند.
 
همچنین یک محقق، این باور عمومى را که گوش کردن به موسیقى تند و خشن بدون ایجاد هیچ تأثیر مضرى به تخلیه عواطف و احساسات منفى کمک می‌کند، رد کرد.

پژوهشگران دانشگاه ایالتى آیوا و بخش خدمات انسانى تگزاس بر روى بیش از 500 دانشجو که به هفت آواز تند توسط هفت هنرمند و هفت آواز ملایم توسط هفت هنرمند دیگر گوش کرده بودند، آزمایش‌هایى انجام دادند. در این تحقیق براى ارزیابى احساسات و افکار پرخاش‌جویانه، از دانشجویان آزمون‌هاى مختلف روان‌شناسى گرفته شد. نتایج به دست آمده نشان داد موسیقى تند بدون آن‌که تحریک یا تهدیدى وجود داشته باشد، احساسات خصمانه را افزایش می‌دهد.
 
شهادت آب
موسیقی حتی روی مولکول آب هم تاثیر داشته است. پروفسور ایموتو یك محقق ژاپنی است که با انتشار یافته‌های تحقیقات خود مدعی شد كه مولكول‌های آب نسبت به مفاهیم انسانی از جمله موسیقی و دعا، تأثیرپذیرند. نظریه این محقق ژاپنی كه تاكنون از سوی مؤسسات علمی فیزیكی و زیست‌شناسی مورد تأیید قرار گرفته است، مبتنی بر بررسی نمونه‌های فراوانی از كریستال‌های منجمدشده آب و مقایسه آن با یكدیگر است. او یافته‌های خود را در سه جلد كتاب ارائه كرده است، معتقد است كه مفاهیم متافیزیكی محیط بر روی تركیب مولكولی آب تأثیر می‌گذارد.
 
آب‌هایی که تازه از دل کوه بیرون می‌آیند به دلیل این‌که در معرض افکار منفی قرار نگرفته‌اند، نمای مولکولی خود را حفظ می‌کنند. عکس زیر مربوط به زمانی است که چشمه از دل کوه بیرون می‌آید.




دکتر ایموتو از عده‌ای خواست که در کنار سد فوجی وارا بایستند و دعا بخوانند و از مولکول‌های آب عکس گرفت. عکس زیر تصویر مولکول‌های آب قبل و بعد از دعا را نشان می‌دهد.



با توجه به عمومیت موسیقی درمانی، "ایموتو" تصمیم گرفت تاثیرات موسیقی را بر شكل‌گیری ساختار آب بررسی کند. برای آب موسیقی‌های مختلفی پخش و واکنش‌های مولکولی آب را بررسی کرد که تصاویر آن در زیر مشخص است. تصاویر زیر مربوط به پخش کردن موسیقی هوی متال و آهنگ پاستورال بتهوون برای آب است.




"دکتر مهناز استکی" کارشناس ارشد روان‌شناسی تربیتی، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد و مدرس دانشگاه‌ علامه طباطبایی که در زمینه هنر درمانی و نوروسایکولوژی کودک فعالیت می‌کند، در این باره می‌گوید: انواع مختلف موسیقی داریم که می‌تواند محرک‌های مختلف مغزی ایجاد کند. با توجه به اینکه تغییر فرکانس‌های مغزی می‌توانند بر روی هوشیاری، اضطراب، افسردگی و ... تأثیر بگذارد، موسیقی نیز یکی از انتزاعی‌ترین عواملی است که می‌تواند بدون اینکه فرد متوجه باشد، بر روی مغز تأثیر می‌گذارد. به همین جهت است که وقتی فردی در محیطی قرار می‌گیرد که موسیقی در حال پخش است، حتی اگر گوش ندهد، موسیقی از طریق ساقه مغز، سطح کورتکس مغز را نا خود آگاه تحریک می‌کند. پس بنابراین موسیقی همیشه تأثیرات مثبت و منفی خودش را بر مغز دارد.

او ادامه می‌دهد: اگر از دوران قدیم نیز بخواهیم تأثیر موسیقی را بررسی کنیم، از زمان فیثاغورث، موسیقی را به عنوان یک استعداد ویژه از جانب خدایان می‌دانستند و معتقد بودند موسیقی زمانی واقعاً تأثیر مثبت دارد که محصول دست بشر نباشد و باید برخواسته از طبیعت باشد، چراکه ریتم متعلق به طبیعت است و ضربان قلب، ریتم تنفس، جریان گردش خون و .. ریتم‌هایی از بدن انسان هستند که می‌توانند کاملا با ریتم طبیعت هم نوا باشند.

موسیقی وسیله‌ای برای بیان احساسات غیر گفتاری آدمی از جمله عواطف، ادراک، شناخت، آگاهی و ... است و اگر شخصی از طریق موسیقی بتواند احساسات غیر گفتاری‌اش را تحریک کند، می‌تواند در عین حال از آن استفاده معقول یا نامعقول نماید. در این صورت حتی موسیقی به مثابه زبان نیز در نظر گرفته می‌شود. از آنجایی که دست‌کاری در موسیقی زیاد صورت گرفته، جنبه‌های منفی آن را در موسیقی‌های پاپ، راک و غیره مشاهده می‌کنیم که ارتعاشات سلول‌های عصبی توسط این موسیقی‌ها تحریک می‌شوند. این تحریکات سلول‌های عصبی گاهی منجر به ایجاد یا انتقال انگیزه و گاهی نیز منتج به تضعیف یا تقویت انگیزه می‌شود؛ اگر شخصی بسیار عصبی و اضطرابی باشد، موسیقی‌ای که گوش می‌دهد، باعث تشدید تحریکات سلول‌های عصبی‌اش خواهد شد.


به گزارش خبرنگار برنا، در این میان، موسیقی سنتی ایرانی با اصالت و ریشه‌های عمیق فرهنگی را نباید فراموش کرد؛ چرا که موسیقی اصیل ایرانی از قابلیت‌ موزون و منظم بودن برخوردار است که می‌تواند باعث تلطیف روحیه و اعصاب شود.

موسیقی‌هایی که عمدتا در باشگاه‌های ورزشی از جمله بدن‌سازی‌ها و ایروبیک استفاده می‌شوند، معمولا غربی و یا زیرزمینی‌اند که به دور از هر گونه لطافت هستند.

برای روشن‌تر شدن این موضوع به سراغ چند باشگاه بدنسازی در تهران رفتیم تا در مورد موسیقی‌هایی که استفاده می‌کنند، پرس‌وجو کنیم.

باشگاه ورزشی دولتی که در خیابان فاطمی تهران قرار دارد، برای کلاس‌های ایروبیک و حرکات موزونش، از موسیقی‌های ریتم دار و عمدتا زیرزمینی استفاده می‌کند. یکی از مربی‌های ایروبیک این باشگاه که خود موسیقی‌ برای ورزش را انتخاب می‌کند، می‌گوید: کسانی که برای ایروبیک ثبت نام می‌کنند بیشتر زنان خانه‌داری هستند که برای دور شدن از محیط خانه و شاد شدن به باشگاه می‌آیند و مربیان هم به تبع این قضیه، موسیقی‌هایی با ریتم بالا را انتخاب می‌کنند.

در یکی از کلاس‌های این مجموعه، در بین موسیقی‌های مختلفی که پخش می‌شد، صدای موسیقی سنتی ایرانی می‌شنوم. با مربی این کلاس که صحبت می‌کنم، در این باره می‌گوید: برای انجام حرکات موزون در برخی مواقع نیاز به موسیقی ملایم پیدا می‌کنیم و من ترجیح می‌دهم که از موسیقی سنتی ایرانی در دستگاه شور یا دشتی استفاده کنم که معمولا هم جواب می‌دهد.

در دو باشگاه دیگر که فقط مختص به بدنسازی است و در روزهای جداگانه مردان و زنان را می‌پذیرند، کلاس‌هایشان را بدون موسیقی برگزار نمی‌کنند. در این باشگاه نیز موسیقی‌هایی که پخش می‌شوند، توسط مربیان انتخاب می‌شود و باز هم طبق معمول از موسیقی‌های ریتمیک غربی و زیرزمینی استفاده می‌شود.

مدیر یکی از این باشگاه‌ها می‌گوید: با توجه به این‌که تاثیر مثبت موسیقی بر جسم ثابت شده است، ما نیز در حین انجام حرکات ورزشی، از موسیقی استفاده می‌کنیم. انتخاب موسیقی بر عهده مربیان است و ما در این کار دخالت نمی‌کنیم.


به طور کلی استفاده از موسیقی‌های منطبق بر فرهنگ ایرانی برای انجام حرکات ورزشی که اخیراً متداول شده است، شاید در موارد انگشت شماری در باشگاه‌ها دیده شود و هنوز آن طور که باید و شاید، این فرهنگ جا نیفتاده است.




***