نابغهای که پس از یک قرن کشف شد
امروز سالروز تولد مردی است که پدر علم ژنتیک لقب گرفت. گری گوری مندل کشیشی اتریشی است که در سال ۱865 توانست قوانین حاکم بر انتقال صفات وراثتی را که حاصل آزمایشهای هفت سالهاش روی گیاه نخود فرنگی بود، شناسایی کند. این دانشمند علم ژنتیک در روستای برنو دیده بر جهان گشود و از آنجایی که پدر مندل یک کشاورز ساده بود، مندل هم به کار زراعت علاقه زیادی نشان داد.
پدر علم ژنتیک پس از اتمام دروس دبیرستانی توانست با كمكهای صومعه در دانشگاه وین تحصیل كند. او در كلاسهای فیزیك تجربی آموخت كه چگونه میتوان به كمك مشاهده و تجربه، فرضیهها را آزمایش كرد و به قوانین عمومی دست یافت. او به مطالعه آمار و احتمالات پرداخت و با نظریه اتمی در شیمی آشنا شد. همچنین در كلاسهای زیست شناسی و فیزیولوژی گیاهی شركت كرد تا دانش خود را در این زمینه تكمیل كند.
در آن زمان مندل مطالعاتی بر روی اصول وراثت انجام داد و در سال ۱۸۵۶، مطالعات معروفش را روی گیاه نخود فرنگی آغاز كرد و پس از هفت سال موفق به كشف اصول اولیه وراثت شد. وی گیاه نخود را انتخاب کرد و از طریق دگر لقاحی در این گیاه سعی کرد که نخودهایی با صفات متقابل را با یکدیگر آمیزش دهد و گیاهانی با صفات جدید را به وجود آورد.
مندل، 2 نوع نخود فرنگی را با دانههای سبز و دانههای زرد با هم لقاح مصنوعی داد. وی مشاهده کرد که همه فرزندان دانه سبز شدند با این وجود وقتی این فرزندان را که همگی دانه سبز بودند با یکدیگر جفت کرد، نتیجه بسیار عجیب بود. 3/4 فرزندان نسل دوم دانه سبز و 1/4 دانه زرد شدند!
از آنجایی که او چیزی از ژنهای غالب و مغلوب نمیدانست این موضوع برایش بسیار عجیب آمد. او از این یافته این طور استدلال کرد که در تعیین هر ویژگی 2 عامل نقش دارد که یکی از آنها بر دیگری ارجحیت داشته و آن ویژگی یا خصوصیت را تعیین میکند. امروزه این عوامل، ژن نامیده میشوند.
یافتههای مندل با این عقیده رایج که فرزندان به سادگی صفات والدین را به ارث میبرند به چالش کشید. در واقع این یافتهها نشان داد که بین ژنوتیپ و فنوتیپ تفاوت وجود دارد. مثلاً در مورد گیاه نخودفرنگی، از لحاظ فنوتیپ همه این والدین دانه سبز بودند ولی از لحاظ ژنوتیپ آنها یک ژن دانه سبز و یک ژن دانه زرد داشتند.
مندل پس از هفت سال مطالعه توانست با کمک دانش ریاضی احتمالات نسبتهای بیان صفات را که به 2 دسته غالب و مغلوب تقسیم بندی کرده بود کشف کند که بعدها به قوانین وراثت مندل معروف شد. البته در ابتدا و در زمان حیات این دانشمند بسیاری نظریه وی را قبول نمی کردند و مندل در حالی که هنوز نتایج آزمایشات او در محفل علمی معتبری مطرح نشده بود درگذشت.
مندل پس از مرگش تا سال 1900 همچنان ناشناخته ماند تا این که در این سال توسط سه دانشجو به نامهای درویس، شرماک و کورنز به صورت جداگانه کارهای مندل دنبال شد و قوانین او به تأیید رسید و در همان زمان بود که مندل به عنوان پدر علم ژنتیک نام گرفت.
امروز هم موتور جستجوگر گوگل به پاسداشت یاد و خاطره پدر علم ژنتیک، طرح لوگوی خود را عوض کرده و عکس نخود فرنگی سبز گذاشت.
