نمایش آثار جعفر روحبخش در خانه هنر
به گزارش سرویس فرهنگوهنر برنا، عصر روز گذشته آثار موجود در این نمایشگاه برای نخستین بار صرفاً برای نمایش موزهای روی دیوار رفته است و حدود 30 تابلو از آثار این هنرمند نقاش را كه جایگاهی روشن در جریان هنر نوگرای ایران دارد، شامل میشود.
غروب جمعه 24 دی ماه، خیلیها به مراسم بزرگداشت و گشایش نمایشگاه زنده یاد جعفر روح بخش در مجموعه آرت سنتر(خانه هنر)، آمده بودند، نگارخانههای ملك و الهه در گالری موزه خانه هنر میزبان شمار زیادی از هنرمندان، اهالی فرهنگ، ادبیات و هنر، نمایندگانی از سازمان ملل و سفیران فرهنگی كشورهای خارجی در ایران، برخی از اعضای شورای شهر تهران، مدیران موزهها و كاخ موزهها و اعضای ارشد ایكوم در ایران بود.
مرتضی كاخی، پرویز كلانتری، محمدرضا اصلانی، هادی سیف، اكبر عالمی، احمد محیط طباطبایی و دارا دربندی سخنرانی كردند.
مرتضی كاخی پژوهشگر و منتقد ادبی كه از دوستان نزدیك روح بخش به شمار میرفت، با اشاره به سابقه دوستی 50 ساله خود با این هنرمند عنوان كرد: متاسفانه در این روزگار پیدا كردن هنرمندانی كه صفاتشان با خلاقیت هنریشان هم اندازه باشد، بسیار كم است. هركس كه آدم خوبی باشد، لزوماً هنرمند خوبی نیست، اما مسلما هر هنرمند خوبی آدم خوبی نیز هست. خلاقیت بدون تنزه و پاكیزگی روح غیر ممكن است.
وی با اشاره به این كه نبود هنرمندانی همچون روح بخش را در جامعه احساس میكند، در مورد این هنرمند گفت: روح بخش برایم تعریف میكرد كه در کودکی شاگرد حسین بهزاد بوده و از او مینیاتور یاد گرفته است. روح مینیاتور همیشه در كارهای مدرنش بود. با این كه تكنیكهای نقاشی مدرن را آموخته بود اما نگاهش به سنت و نقاشی ایرانی بود و گویی یك نوع محكومیت به هنر ایرانی داشت. اگر امروز زنده بود چقدر میتوانست به جریان هنر روز ایران كمك برساند.
پرویز كلانتری، هنرمند نقاش و منتقد هنری از تاریخ هفتاد ساله هنر مدرن و نوگرای ایران گفت و نوآوریهای هنرمندان آن نسل. از هنرمندانی كه همچون زنجیر این تاریخ را به هم متصل كردهاند و از روح بخش به عنوان یكی از این حلقهها یاد كرد.
كلانتری اضافه كرد: نقاشی معاصر ما به یك روایت از كمالالملك شروع میشود. وقتی كمالالملك به اروپا رفت، نگاه اروپایی را كه تحت تاثیر مكتب رنسانس بود، به ایران آورد. اما یكی از نكتههایی كه از آن غافل ماند این بود كه وقتی به اروپا رفت، متوجه تاثیر انقلاب صنعتی در نقاشی نشد و نفهمید امپرسیونیستها آغازگر هنر مدرن شدهاند.
او از چگونگی شكلگیری دانشكده هنر دانشگاه تهران و ساخت این دانشگاه توسط آندره گدار هم یاد كرد و گفت: یك سال قبل از جنگ جهانی دوم، دانشكده هنرهای زیبا ابتدا در مدرسه مروی و بعد از آن در طبقه زیرین دانشكده فنی آغاز به كار كرد تا این كه ساختمان مستقلی برای آن ساخته شد. دانشجویان این دانشكده به اروپا رفتند و تحت تاثیر جریانهای آنجا هنر معاصر ایران را مانند یك زنجیر شكل دادند.
او با ابراز تاسف و گلایه از این كه در ایران هنوز موزهای برای نگهداری آثار نقاشان صاحبنام وجود ندارد، اضافه كرد: هنوز موزهای نداریم كه آثار نسلهای پیش از ما همچون جلیل ضیاپور، حسین كاظمی، جعفر روح بخش و... در آنجا نگهداری شود. خوشبختانه مجموعه خانه هنر - آرت سنتر - توسط ایكوم به عنوان یك گالری ـ موزه شناخته شده و آثار جعفر روح بخش برای اولینبار در چنین مكانی كه همانند موزه است و تابلوها در معرض فروش قرار نگرفتهاند، ارائه شده است. كمیته ملی موزهها كه موزه لوور را هم شامل شده است این خلا را فعلا در ایران جبران كرده است.
كلانتری از این كه روح بخش در دوره حیاتش مورد بیمهری قرار گرفته و آنطور كه شایستهشان او بوده، شناخته نشده است، با ابراز تاسف عنوان كرد: او توانست بورسی از فوندانسون مگ در فرانسه بگیرد و با بزرگان هنری همچون خوان میرو و... در یك كارگاه كار كند و تجربیات ارزشمند خود در این زمینه را به ایران آورد.
او به عنوان نمونه گفت: یك نمونه از آن تجربهای كه به ایران آورد كار با ماشین ایچینگ - پرس- بود. روح بخش با استفاده از یك نمونه ماشین، چاپ روی كاغذهای دستساز آثاری خلق كرد كه یكی از بینظیرترین آثار روح بخش به شمار میرود. یكی دیگر از كارهای او این بود كه این ماشین به همت او توسط دانشكده هنرهای تزئینی -دانشگاه هنر فعلی- خریداری شد و برای استفاده دانشجویان مورد استفاده قرار گرفت، هرچند كه امروز معلوم نیست چه برسر این دستگاه آمده است.
پرویز كلانتری اذعان داشت، ما در سرزمینی زندگی میكنیم كه هیچ نسلی نتوانسته است، تجربیات خود را به نسل بعد منتقل كند و خوشحالم این نمایشگاه برپا شد تا جوانان بتوانند آثار گذشتگان خود را ببینند.
هادی سیف، دیگر پژوهشگر و منتقد هنر دربارهی رویكرد روح بخش به نگارگری عنوان كرد: او همیشه خود را نگارگر معرفی میكرد. یك نقاش به تمام معنا ایرانی با همان غیرتها و حساسیتها بود. پس چقدر برایش سخت بوده است وارد عرصهای شود كه نوآوری به به این رشته را نشان دهد.
سیف از برخورد آگاهانه روح بخش با موتیفهای ایرانی یاد كرد و افزود: او رندانه توانست موتیفهای ایرانی را در آثارش نشان دهد. اما او در اواخر زندگیاش برخورد جانانهای با طبیعت پیدا كرد و میگفت كه شاعر شده است و با گل واژههای رنگ سروكار دارد.
وی با بیان این كه روح بخش در اوج پختگی دچار بیماریهای گوناگون از جمله ناراحتی در چشمهایش شده بود، عنوان كرد: این بیماریها او را به سفرهای خارجی واداشت. او هرگز در این سفرها آرام و قرار نداشت. همیشه میگفت در این سفرها چمدانش بسته است چون میخواست به ایران برگردد.
سیف همچنین گفت كه امروز این نمایشگاه یك ضیاف نقش و رنگ است كه در واقع جشن 70 سالگی جعفر روح بخش به حساب میآید.
اكبر عالمی، منتقد سینما و هنرمند عكاس، نیز دیگر سخنران این مراسم بزرگداشت بود. عالمی، روح بخش را هنرمندی صاحب سبك و بدور از تقلید و كپی كاری از روی دست دیگران خواند. به تعبیر او، روح بخش سبكی را آفریده است كه در زمره آثار نگارگری نوین به شمار میآید.
تاكید عالمی بر این نكته بود نسل روح بخش غیر قابل تكرار است و فرزندان خلف تنها نگار و نگین روح بخش نیستند بلكه در واقع دانشجویان و هنرمندان جوان هستند كه مسیر این هنرمند را در این سرزمین كهن كه ما در آن نفس میكشیم و زندگی میكنیم و مهاجرت هم نكردهایم، ادامه میدهند.
وی تاكید كرد: برای ما ایرانیها سرفرازی است كه آثار او در موزه گالری خانه هنر به نمایش درآمده و حفظ میشود. هرچند كه فروش آثار هنری مطلقاً سرافكندگی نیست. چرا كه بحث اقتصاد هنر مقولهای جدی و با اهمیت است.
عالمی به حاضران و جوانترهای حاضر در جمع توصیه كرد كتاب "هفت زایر وادی عشق" كه شامل نقاشیهای روح بخش همراه با اشعار خیام است و نیز فیلم "آنسوی چشمها " كه 15 سال پیش ساخته شده و در موزه گالری خانه هنر در حال نمایش است، ببینند.
محمدرضا اصلانی مستندساز گفت: شاید اینجا ناظر یك نمونهای هستید كه دهه 40 و 50 را مشخص میكند. شاید باید تاریخ نویسان ما به این دهه به عنوان یك دهه مهم توجه كنند چون تنها سالهایی است كه چند مكتب در نقاشی و حتا یك مكتب در سینما داشتیم و روح بخش نماینده بسیار مهمی از این دهه است.
وی افزود: ما در این دهه برای نقاشی و حتی تئاتر تعیین تكلیف میكردیم و متاسفانه بسیاری از هنرمندان این دوره در هالهای از فراموشی قرار گرفتهاند كه یكی از آنها روح بخش است. او نمونه كامل سرنوشت جمعی است كه در دهه 40 و 50 نقش تعیین كنندهای داشتند.
اصلانی گفت: ما در سرزمینی زندگی كردهایم كه هیچ نسلی نتوانسه تجربهاش را به نسل دیگری منتقل كند. شاید وقت آن است كه این جریانها به نسلهای بعد منتقل شوند. ما همواره سهم تاریخی خودمان را از جهان از دست میدهیم را فراموش میكنیم و این نسل میتواند این ظلم را از بین ببرد. به تعبیر این هنرمند مستند ساز ملتی كه تاریخ نداشته باشد در جهان سهمی ندارد.
در این مراسم شیرین خرقانی، سید محمد بهشتی، مرتضی كاظمی، احمد مسجد جامعی، پرویز یشاییان، محمدعلی نجفی، رضا امیر یارمحمدی، رضا رحیمی، ژانت لازاریان، غلامحسین نامی، ایرج رستگار، سودابه فضایلی، نگار نادری، وكیلباشی، حسن محسنی، ادهمی، عجمی، قاسمپور، علیرضا پزشك، منوچهر نیازی، قلینژاد، و... نیز حاضر بودند.
