هارمونیزاسیون به جاودانگی موسیقی كمك میكند
به گزارش سرویس فرهنگی برنا به نقل از روابط عمومی فرهنگستان هنر، نخستین جلسه از كارگاه «موسیقی كلاسیك و آثار آهنگسازان ایران» با حضور « شاهین فرهت » در مركز هنر پژوهی نقش جهان برگزار شد كه با استقبال بسیار خوبی از سوی جوانان علاقهمند مواجه شد و قرار است سه جلسه دیگر نیز، این كارگاه ادامه یابد.
در ابتدای این نشست، شاهین فرهت ضمن ابراز خرسندی از حضور جوانان شركت كننده در این كارگاه، نسبت به چگونگی برگزاری آن سخنان خود را آغاز كرد و گفت: «موسیقی، هنری شنیداری است. در بسیاری از جلسات موسیقی، بیشتر سخنرانی میشود، ولی در این كارگاه سعی میشود تا قطعات مختلف از آهنگسازان برجسته ایران پخش شود. این كارگاه به صورت گفت و شنود است و در جاهایی كه نیاز باشد، موسیقی زنده نیز اجرا میشود.»
وی در خصوص مطالبی كه قرار است در كارگاه به آن پرداخته شود، گفت: «در این كارگاه قرار است آثار آهنگسازان ایرانی و موسیقی كلاسیك مورد بررسی قرار گیرد. منظور از موسیقی كلاسیك، موسیقی است كه از مرزها گذشته و شامل آثار نوشته شده در فرم مشخص بوده و با سازهای خاص اجرا میشود.»
خالق سمفونی بزرگ شهید سپس در خصوص انواع موسیقی كه در ایران وجود دارد، سخنان خود را ادامه داد و بیان داشت: «هر ملتی دارای یك موسیقی لوكال یا محلی است كه مربوط به خودش است. ایران سرزمین بزرگی با فرهنگهای گوناگون است و دارای موسیقی محلی و مقامی بسیار غنی است. این نوع موسیقی از ردیف دستگاهی ایران الهام گرفته و به همین سبب، هنگامی كه موسیقی نواحی خراسان و فارس را میشنویم، گرچه این دو نقطه به لحاظ فاصلهای بسیار از هم دور هستند ولی شباهتهای زیادی را میتوانیم در آن بیابیم.»
وی نسبت به سرنوشت موسیقی فولكور و محلی ابراز نگرانی كرد و بیان داشت: «موسیقی سنتی كه دارای ردیف دستگاهی است سینه به سینه به نسلهای بعدی انتقال یافته است و اكنون نیز نگارش نت برای آن وجود دارد و سبب ماندگاری آن میشود؛ اما فولكور ما ممكن است در دست فراموشی باشد و باید بیشتر به آن پرداخته شده و برای آن هم نت نویسی شود. »
فرهت در همین زمینه افزود: «موسیقی فولكور دارای ملودیهای زیبا و موتیفهای ارزندهای است و به همین سبب قابل استفاده هم برای نوازندگان و هم برای آهنگسازان است. كسانی مانند روبرت گریگوریان به دلیل هارمونیزه كردن آثار فولكلور به جاودانگی این آثار كمك كردند. چون آثار فولكلور بینهایتاند و باید بر روی این آثار كار شود.»
وی در خصوص موسیقی پاپ در ایران ادامه داد و افزود: «موسیقی پاپ نوع دیگری از موسیقی است كه در دوره معاصر در ایران هم وجود داشته؛ اما بسیاری از آهنگهایی كه امروزه با عنوان پاپ میشنویم را نباید پاپ بنامیم؛ این نوع موسیقی اصلا معلوم نیست چه نوع موسیقی است كه تاریخ مصرف هم دارد و باید مورد آسیب شناسی قرار بگیرد.»
سپس شاهین فرهت درباره سابقه آثار آهنگسازان ایرانی كه به سبك بینالمللی موسیقیهایی را ساختهاند، گفت: «مسئله آهنگسازی در ایران با مقایسه با آهنگسازی جهانی بسیار جوان است گرچه همانطور كه گفتم، موسیقی محلی ایران دارای قدمتی طولانیتر از غرب است اما مسئله آهنگسازی بسیار جوان است و بر اساس اسناد موجود، قدمتی در حدود هشتاد سال دارد.»
وی در همین زمینه افزود: «ما دانشمندان بسیاری در حوزه موسیقی داشتیم مانند فارابی، عبدالقادر مراغی، شیخ صفیالدین ارموی، ابن سینا و قطبالدین شیرازی كه همه از علمای بزرگ موسیقی به شمار میروند؛ ولی نمیدانیم آهنگسازی آنها چگونه بوده است یعنی از آثار آنها هیچ سندی وجود ندارد.»
این استاد موسیقی درباره نخستین اسناد آهنگسازی در ایران تصریح كرد:« موسیقی ایرانی در تمامی دنیا بسیار مورد علاقه است، اما متاسفانه اسناد كمی از آن وجود دارد. اولین ضبطهایی كه از موسیقی ما موجود است به سالهای 1280 تا 1290 بر میگردد كه سابقه بسیار كمی را به خود اختصاص داده است یعنی سن آهنگسازی ایران در حدود 80 سال است .»
خالق سمفونی تهران نسبت به سابقه آثار آهنگسازی در فرهنگ اروپایی گفت: «در فرهنگ اروپا سابقه آهنگسازی به یك هزار و یك صد سال میرسد. به همین جهت موسیقی در غرب به اشباع رسیده و اكثر تماشاچیان موسیقی كلاسیك در غرب را افراد مسن تشكیل میدهند.»
وی درباره عوامل موثر در آغاز سبكهای جدید هنری افزود: «دوران هنر قدیم موسیقی تك صدایی و دوصدایی بوجود آمد و اولین آوزاها مربوط به گریگوری است كه تك صدایی بوده و نتهای آن كه مربوط به قرن پنجم بوده هنوز نیز وجود دارد. این موسیقی تا قرون دوازده و سیزدهم میلادی ادامه یافت. پس از آن قرن چهاردهم میلادی، آغاز هنر جدید بود؛ چون آهنگسازی از فرمهای ساده درآمده و پیچیدهتر شد و از تكصدایی به صورت چندصدایی درآمد و قرون 15 تا 18 میلادی مقارن با آغاز رنسانس، موسیقی پیشرفت قابل ملاحظهای كرد.»
فرهت در همین زمینه ادامه داد :« هارمونی و چند صدایی تحول عظیمی در موسیقی بوجود آورد. كسانی چون "هندل"، "ویوالدی" ،" باخ"و "اسكارلاتی" در این دوره حضور داشتند. در همین زمان دسته كُر و سازهای مختلف، موسیقی نمایشی، اپرا و...به وجود آمد و به این ترتیب آهنگسازی به صورت یك رشته خاص درآمد. تمام این تحولات زمینهای برای ایجاد سبك باروك شد كه این سبك به عنوان آغازگر موسیقی كلاسیك به شمار میرود. این سبك، سالهای 1650 تا 1750 میلادی را به خود اختصاص داد.»
وی به فرهنگهای مختلف كه تأثیر به سزایی در موسیقی غرب داشتهاند اشاره كرد و گفت: «فرهنگ آلمان، ایتالیا، روسیه و فرانسه به ترتیب بیشترین تأثیر را در موسیقی كلاسیك داشتند. خصوصاً آلمان و ایتالیا كه با حضور "باخ" كه پدر فرم لقب داده شده، در این تحولات سهم عظیمی داشت. پس از آن سالهای 1750 تا 1800 شروع دوره موسیقی كلاسیك است و مسئله آهنگسازی نیز به صورت یك رشته كاملا تخصصی بوجود آمد. در این دوره اركستر سمفونیك ایجاد شد؛ موسیقی هوموفونیك بوجود آمد؛ تمبر صدایی مورد استفاده قرار گرفت و ساز پیانو ارتقا یافت.»
خالق سمفونی خیام با اجرای زنده چند نت كوتاه، به تحولاتی كه "هارمونی" و "تكامل سازها" در موسیقی كلاسیك به وجود آورد، اشاره و تصریح كرد: « كسانی چون " هایدن"، "موتزارت" و نهایتا "بتهوون" با استفاده از "هارمونی" و "تكامل سازها" موجب پدید آمدن آثار بزرگ و عظیمی در موسیقی كلاسیك شدند؛ خصوصا "بتهوون" كه با داشتن این پشتوانه عظیم، توانست تحولی در موسیقی كلاسیك به وجود آورد.»
سپس شاهین فرهت عواملی كه در قرن بیستم موجب پدید آمدن هنر موسیقی خشن شدند را برشمرد و افزود:« جنگ جهانی، وجود واگنر كه هارمونی را به اوج خود رسانده بود، وضعیت بد اقتصادی و استفاده از تكنولوژی "برق" عواملی برای خشن شدن موسیقی در غرب شدند. در این هنگام تونالیته از بین رفت و موسیقی مدرن و خشن در غرب پدید آید. باید متذكر شوم كه هیچ هنری به اندازه موسیقی از تكنولوژی" برق" تأثیر نگرفت.»
پس از توضیحاتی كه این استاد برجسته موسیقی در خصوص تحولات موسیقی در غرب داد؛ به جذابیت موسیقی ایرانی به دلیل ملودیك بودن آن، نزد غربیان اشاره و تصریح كرد: «ما در زمانی زندگی میكنیم كه تمام تجربیات موسیقی در غرب را میشناسیم، ضمن آن كه خود ما از موسیقی غنی برخورداریم كه به خاطر ملودیك بودن آن نزد غربیان از جذابیت خاصی برخوردار است. بنابر این میتوانیم با استفاده از این علم و به كارگیری خلاقیت، پیشرفت عظیمی در این عرصه داشته باشیم؛ با این توضیح كه امروز ما در دانشگاهها و مراكز آكادمیك مواجه با جوانانی هستیم كه هم در عرصه نوازندگی و هم در آهنگسازی بسیار سرآمدند و میتوانند آینده بسیار خوبی را برایمان رقم بزنند.»
وی سپس به آهنگسازان ایرانی كه در قرون اخیر حضور داشته پرداخت و گفت:« ما پنج نسل آهنگساز در ایران داریم و شما جوانان نسل ششم این هنر هستید. كسانی چون "پرویز محمود"، "روبرت گریگوریان" نسل اول آهنگسازان ایرانی را تشكیل میدهند. از "پرویز محمود" آثاری در دست ندارم، ایشان به عنوان اولین رهبر موسیقی در ایران فعالیت داشتند كه در سال 1326 از ایران رفته و دیگر برنگشتند. چندی پیش منوچهر صهبایی كاری از پرویز محمود را اجرا كرد. روبرت گریگوریان هم خیلی صمیمانه قسمتی از فولكلور ایران را هارمونیزه و اجرا كرد كه آثار ماندگاری هم شد.»
فرهت در خصوص نسل دوم آهنگسازی در ایران افزود:« نسل دوم آهنگسازان، كسانی بودند كه فعالیت بیشتری داشته، در ایران ماندگار شدند یا به نوعی پیوندشان را حفظ كردند، كه "هرمز فرهت"، "كلنل علینقی وزیری"، "دكتر محمدتقی مسعودیه"، "حسین دهلوی" و "هوشنگ استوار" همگی نسل دوم آهنگسازان را تشكیل میدادند. كه البته "كلنل وزیری" و "حسین دهلوی" در خصوص موسیقیهای ایرانی آثار بسیار خوبی را پدید آورده و آن را ارج نهادند. »
سپس شاهین فرهت دو قطعه از آثار "هرمز فرهت" كه به فاصله 47 سال از یكدیگر ساخته شده را پخش و در خصوص این دو قطعه توضیحات مبسوطی ارائه كرد و در پایان نخستین روز از این كارگاه، به پرسش حاضرین پاسخ گفت.
دومین جلسه از كارگاه «موسیقی كلاسیك و آثار آهنگسازان ایرانی»، سهشنبه، 26 مهر، ساعت 16 در مركز هنرپژوهی نقش جهان برگزار میشود. علاقهمندان برای شركت در این كارگاه میتوانند به نشانی خیابان ولیعصر، ضلع جنوب غربی پارك ساعی، شماره 2169 مراجعه نموده یا با شماره 88553914 تماس حاصل فرمایند.
